Iyun, 2025-Yil
647
MOBIL JURNALISTIKANIŃ IMKANIYATLARI
Jannazarova Baxitli Qurbanazarovna
Nòkis qalasi 52-mektep pitkeriwshisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15771115
Málimleme texnologiyaları jedel rawajlanıp atırǵan házirgi dáwirde jurnalistlik jumıstıń
kóplegen jańa baǵdarları qáliplesti. Áne usınday zamanagóy baǵdarlardan biri - mobil jurnalistika
bolıp esaplanadı. Mobil jurnalistika (mojo - mobile journalism) - bul smartfon hám basqa mobil
qurılmalar arqalı jańalıqlardı jıynaw, qayta islew hám tarqatıw procesi. Bul baǵdar zamanagóy
jurnalistikanı demokratiyalastırıw, tezlikti asırıw, sonday-aq, keń jámiyetshilikti málimlemeге
tartıw imkaniyatın beredi [1].
Mobil jurnalistikanıń tiykarǵı artıqmashlıǵı - hár qanday orında hám waqıtta málimleme
jıynaw hám jetkeriw imkaniyatı. Ápiwayı smartfon járdeminde jurnalist waqıya ornınan foto, video,
sáwbet yamasa reportaj tayarlap, sociallıq tarmaqlar yamasa internet basılımlarında tezlik penen
járiyalawı múmkin. Bul dástúriy jurnalistikada kóp waqıt talap etetuǵın basqıshлардı qısqartadı [2].
Bunnan tısqarı, mobil jurnalistika:
Arzan hám ǵalabalıq qural esaplanadı - professional kamera hám studiya úskeneleri talap
etilmeydi;
Málimleme aǵımın tezlestiredi - bir zamatta jańalıqtı oqıwshıǵa jetkeriw imkaniyatın beredi;
Jaslar hám blogerler ushın ashıq maydan - mobil jurnalistika blogerlik penen tıǵız baylanısta
bolıp, sociallıq tarmaqlar arqalı ǵárezsiz kontent jaratıwshılarǵa keń imkaniyatlar ashadı [3].
Ózbekstanda da mobil jurnalistika rawajlanıp barmaqta. Ásirese, sociallıq tarmaqlarda
belsendi bolǵan jurnalistler, blogerler hám xabarshılar tárepinen hár qıylı temalarda operativ hám
maqsetli materiallar tayarlanbaqta. "Huquqiy axborot", "Kun.uz", "Daryo.uz" sıyaqlı internet
basılımlarınıń xabarshıları mobil qurılmalar arqalı operativ waqıyalarǵa baylanıslı kontentler islep
shıǵarmaqta [4].
Mobil jurnalistika, sonday-aq, puqaralıq jurnalistikası menen tikkeley baylanıslı. Yaǵnıy,
ápiwayı puqaralar da waqıya ornınan video hám foto jiberiw arqalı málimleme tarqatıwda
qatnaspaqta. Bul bolsa jurnalistikanı tek ǵana qánigeler iskerligi emes, al sociallıq birge islesiw
maydanına aylandıradı [5].
Kemshilikleri hám mashqalaları :
Biraq, mobil jurnalistikanıń ayırım mashqalaları da bar:
Málimleme isenimliligi hám jalǵan jańalıqlar tarqalıw qáwpi;
Etika hám jurnalistlik normalarga ámel etpew;
Texnikalıq sapasızlıq - ayırım jaǵdaylarda súwret yamasa ses sapasınıń tómenligi [6].
Sol sebepli mobil jurnalistler ushın arnawlı tayarlıq, media sawatlılıq hám etikalıq
normalardı úyretiw zárúr. Joqarı oqıw orınlarında jurnalistika baǵdarında "mobil jurnalistika
tiykarları" sıyaqlı pánlerdi jolǵa qoyıw bul baǵdarda áhmiyetli qádem bola aladı. Mobil jurnalistika
- bul málimleme jetkerip beriwdiń keleshek baǵdarlarınan biri bolıp, tezlik, ǵalabalıq hám
texnologiyalıq qolaylıq jaǵınan júdá úlken imkaniyatlarǵa iye. Ol tek ǵana professional jurnalistler
emes, al ápiwayı puqaralar ushın da málimleme maydanında belsendi bolıw imkaniyatın beredi.
Biraq bul baǵdarda mamanlıq, mediaetikaǵa ámel etiw hám málimleme isenimliligin támiyinlew
tiykarǵı wazıypa bolıp qaladı. Mobil jurnalistikanıń imkaniyatların durıs baǵdarlaw arqalı jámiette
Iyun, 2025-Yil
648
ashıq-aydınlıq, málimleme erkinligi hám pikirlerdiń hár túrliligine xızmet etetuǵın kúshli platforma
jaratıw múmkin.
Búgingi kúnde mobil jurnalistikada jasalma intellekt (AI) quralları, ásirese, tekstti
avtomatikalıq redaktorlaw, dawıstı tekstke aylandırıw yamasa tema jaratıw sistemaları keńnen
qollanılmaqta. Bul bolsa jurnalistlerdiń waqtın únemleydi hám xabar aǵımın tezlestiredi.
Sonday-aq, dúnyanıń aldınǵı mámleketlerinde - máselen, AQSh, Qubla Koreya hám
Germaniyada - mobil jurnalistler ushın arnawlı qosımshalar (FilMiC Pro, Kinemaster, Mojo App)
islep shıǵılǵan. Bul qosımshalar járdeminde reportajlar sapalı montajlanadı hám tezlik penen
jurnalistikalıq ónimge aylandırıladı. Ózbekstan jurnalistikası da bul baǵdarda xalıqaralıq
tájiriybelerden úyrenip, óziniń texnologiyalıq infrastrukturasın bekkemlewi áhmiyetli.
REFERENCES
1.
Ziyatdinov Sh. "Zamanagóy jurnalistika tiykarları", Tashkent, 2020.
2.
Pavlik J., "Media in the Digital Age", Columbia University Press, 2013.
3.
Bekmurodov T. "Sanlı jurnalistika hám blogerlik", Tashkent, 2022.
4.
"MoJo - Mobile Journalism: New Directions in Reporting". International Center for
Journalists (ICFJ), 2021.
5.
Gillmor D. "We the Media: Grassroots Journalism By the People, For the People", 2004.
6.
Ózbekstan Respublikası Málimleme hám ǵalaba kommunikaciyalar agentliginiń esabatları,
2023.
