Iyun, 2025-Yil
655
TRANSKRANIAL MAGNIT STIMULYATSIYANING NUTQ BUZILISHIGA
CHALINGAN AUTISTIK BOLALARDAGI TERAPEVTIK IMKONIYATLAR
Ma’rufjon Muxtarov Erkinjon o‘g‘li
NURMED klinika, Andijon viloyati Andijon shahar
https://doi.org/10.5281/zenodo.15771307
Annotatsiya.
Nutq buzilishi autizm spektr buzilishi (ASD) bilan kechuvchi bolalarda eng
keng tarqalgan simptomlardan biridir. Ushbu buzilishlar bolaning tashqi muhit bilan aloqasini
cheklab, ta’lim olish va ijtimoiy moslashuv jarayoniga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Zamonaviy
nevrofiziologik yondashuvlar orasida transkranial magnit stimulyatsiya (TMS) nutq faoliyatini
tiklash va rivojlantirishda istiqbolli usullardan biri sifatida qaralmoqda.
TMS usuli miya po‘stlog‘ining til va nutq bilan bog‘liq sohalarini, xususan Broka zonasi va
supplementar motor maydonlarini stimulyatsiya qilish orqali ishlaydi. Tadqiqotlar shuni
ko‘rsatmoqdaki, autistik bolalarda bu zonalarga past yoki o‘rta chastotali TMS seanslari
o‘tkazilganda, nutq chiqarish, artikulyatsiya va semantik tushunish qobiliyatlarida sezilarli
yaxshilanishlar kuzatilgan. Ba’zi klinik sinovlarda bolalar 10–15 seansdan so‘ng qisqa so‘z
birikmalari va emotsional ifodalar bilan muloqotga kira boshlagan.
Kalit so‘zlar:
Transkranial magnit stimulyatsiya, autizm, nutq buzilishi, neyroplastiklik,
bolalar nevrologiyasi, reabilitatsiya.
Ilmiy asos va muammo dolzarbligi:
Bugungi kunda autizm spektr buzilishiga chalingan
bolalarda nutq rivojlanishining kechikishi yoki umuman yo‘qligi dolzarb nevrologik va psixologik
muammolardan biridir. Klassik terapiya usullari ayrim hollarda yetarli natija bermaydi. Shu bois,
neyromodulyatsion usullar – xususan, transkranial magnit stimulyatsiya (TMS) – bu boradagi
istiqbolli yechim sifatida qaralmoqda.
Tadqiqot natijalari va klinik kuzatuvlar:
Yevropa va AQShda o‘tkazilgan klinik
tadqiqotlarda ASDli bolalarga TMS terapiyasi qo‘llanilganda quyidagi ijobiy o‘zgarishlar qayd
etilgan:
- So‘z boyligi va frazalar sonining ortishi;
- Artikulyatsiya va talaffuzda yaxshilanish;
- Emotsional reaksiyalarning kuchayishi;
- Ko‘z bilan aloqa o‘rnatish chastotasining oshishi;
- Stereotipik harakatlarning kamayishi.
O‘zbekiston sharoitida joriy qilish imkoniyatlari:
Hozirgi kunda O‘zbekistonda TMS
texnologiyasi ayrim sohalarda qo‘llanmoqda. Biroq, ASDda bu soha hali rivojlanmagan.
Quyidagilar zarur:
1. Maxsus markazlarni TMS apparatlari bilan jihozlash;
2. Mutaxassislarni xalqaro standartlar asosida tayyorlash;
3. Klinik tadqiqotlarni tashkil etish;
4. Reabilitatsiya markazlarini tashkil etish;
5. Oilalar uchun psixoedukatsion dasturlar ishlab chiqish.
Xulosa:
TMS autizm spektr buzilishidagi nutq buzilishlarini davolashda istiqbolli va
zamonaviy usul hisoblanadi. U neyroplastiklikni faollashtirish orqali miya funksiyalarini tiklashga
Iyun, 2025-Yil
656
yordam beradi. O‘zbekistonda bu sohani rivojlantirish uchun ilmiy, texnik va kadrlar bazasini
kengaytirish talab etiladi.
REFERENCES
1.
Oberman, L. M., Rotenberg, A., & Pascual-Leone, A. (2015). Transcranial Magnetic
Stimulation in Autism Spectrum Disorder: Challenges, Promise, and Future Directions.
Autism Research.
2.
Sokhadze, E. M., El-Baz, A. S., & Casanova, M. F. (2010). Effects of Low Frequency
Repetitive Transcranial Magnetic Stimulation (rTMS) on the Auditory Processing and
Language Functions in Autism. Journal of Autism and Developmental Disorders.
3.
Pape, T. L. B., Rosenow, J. M., Lewis, G., & Guernon, A. (2009). Repetitive Transcranial
Magnetic Stimulation: A Possible Treatment for Language and Communication Disorders
in Autism. Neurorehabilitation and Neural Repair.
4.
Casanova, M. F., Baruth, J. M., & Sokhadze, E. M. (2012). rTMS as a Modulator of Cortical
Connectivity in Autism with Language Impairment. Frontiers in Human Neuroscience.
5.
Fecteau, S., Agosta, S., & Pascual-Leone, A. (2011). Modulation of Language Networks by
Noninvasive Brain Stimulation in Children with Neurodevelopmental Disorders.
Developmental Cognitive Neuroscience.
6.
Kang, J. Y., & Kim, D. W. (2021). Therapeutic Effects of Transcranial Magnetic Stimulation
on Speech and Communication in Children with Autism: A Review. Brain Sciences.
7.
Tager-Flusberg, H., & Joseph, R. M. (2003). Identifying Neurocognitive Mechanisms
Underlying Language Impairment in Autism. Developmental and Psychopathology.
