ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
174
GEPATIT C DAVOLASH CHORA TADBIRLARI
Muhiddinov Azamat Kamoliddin o`g`li
TTA davolash fakulteti talabasi.
Yodgorova Nodira Turg`unbayevna
TTA dotsent.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15826818
Annotatsiya. Ushbu maqolada gepatit C virusi (HCV) infeksiyasining global sog‘liq
uchun ahamiyati, genotiplari, yuqish yo‘llari va davolash usullarining zamonaviy yondashuvlari
yoritilgan. Maqolada HCV infeksiyasining epidemiologiyasi, virion va genom tuzilishi, hamda
virusning jigar faoliyatiga salbiy ta’siri keng tahlil qilinadi. Xususan, to‘g‘ridan-to‘g‘ri ta’sir
qiluvchi antiviral vositalar (DAA) terapiyasining samaradorligi, ularning turli genotiplarga
ta’siri va interferon asosidagi terapiyaga nisbatan ustunliklari muhokama qilingan. HCVni
butunlay yo‘q qilish uchun JSST tomonidan belgilangan maqsadlarga erishish yo‘lida skrining,
tashxis, profilaktika va doimiy monitoring zarurligi asoslab berilgan. Shuningdek, DAA
terapiyasi bilan bog‘liq rezistentlik, gepatotsellyulyar karsinoma (HCC) xavfi va noinvaziv
biomarkerlar orqali monitoring masalalariga ham alohida e’tibor qaratilgan.
Kalit so`zlar: gepatit, genotip, virus, jigar, HCV.
Аннотация. В данной статье освещается значение инфекции вируса гепатита C
(HCV) для глобального здоровья, его генотипы, пути передачи и современные подходы к
методам лечения. В статье подробно анализируются эпидемиология инфекции HCV,
структура вириона и генома, а также отрицательное влияние вируса на функцию печени.
В частности, обсуждается эффективность терапии прямого действия
противовирусными средствами (DAA), их влияние на различные генотипы и
преимущества по сравнению с интерфероновой терапией. Обоснована необходимость
скрининга, диагностики, профилактики и постоянного мониторинга на пути
достижения целей, установленных ВОЗ по полной ликвидации HCV. Также особое
внимание уделяется вопросам резистентности, связанной с терапией DAA, риску
гепатоцеллюлярной карциномы (HCC) и мониторингу с использованием неинвазивных
биомаркеров.
Ключевые слова: гепатит, генотип, вирус, печень, HCV.
Annotation. In this article, the global health significance of Hepatitis C Virus (HCV)
infection, its genotypes, transmission routes, and modern approaches to treatment are
highlighted. The article provides a broad analysis of the epidemiology of HCV infection, the
structure of the virion and genome, and the negative impact of the virus on liver function.
In particular, the effectiveness of directly acting antiviral (DAA) therapy, their effects on
different genotypes, and their advantages over interferon-based therapy are discussed.
The necessity of screening, diagnosis, prevention, and continuous monitoring on the way
to achieving the goals set by the WHO for complete elimination of HCV is substantiated.
Special attention is also given to issues such as resistance related to DAA therapy, the
risk of hepatocellular carcinoma (HCC), and monitoring through non-invasive biomarkers.
Key words: hepatitis, genotype, virus, liver, HCV.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
175
KIRISH QISMI YOKI DOLZARBLIK
HCV infektsiyasi global miqyosda sog'liqni saqlashning muhim muammosi bo'lib,
umumiy tarqalishi 2,5 va 2,8% orasida o'zgarib turadi. Evropada HCV infektsiyasining o'rtacha
tarqalishi 1,8% ni tashkil qiladi va seropozitiv aholining 72% yuqtiriladi. Oltita genotip
aniqlangan, 1a/b dan 6 gacha raqamlangan, genotip 1b yovvoyi tipdagi virus sifatida tan olingan,
bu esa kasallanish va davolanishga chidamliligi oshishi bilan bog'liq. Genotip 1 eng keng
tarqalgan (Markaziy Evropada 70%, G'arbiy Evropada 55,1% va Sharqiy Evropada 68,1%).
Ruminiya Evropada HCV eng ko'p tarqalgan, ammo so'nggi o'n yilliklarda pasayish
tendentsiyasiga ega bo'lgan mamlakat sifatida tan olingan (1990 yilda 4,9%, 2010 yilda 3,23%
va so'nggi ma'lumotlarga ko'ra 2,7%)[
Ratiu IA].
Jahon sog'liqni saqlash tashkiloti (JSST) 2030
yilga mo'ljallangan maqsadni qo'ydi: yangi HCV infektsiyalarini 90% va o'limni 65%
kamaytirish orqali aholi salomatligiga tahdid sifatida HCV infektsiyasini bartaraf etish.
JSSTning ushbu ulkan maqsadlariga erishish uchun infektsiyalangan shaxslarning kamida 90
foiziga tashxis qo'yish va virusli odamlarning kamida 80 foizini davolash kerak [
Fasano M
].
Gepatit C virusi (HCV) butun dunyo bo'ylab 58 million kishiga ta'sir qiladi. Dunyoda eng keng
tarqalgan genotip 1-genotip bo'lib, u 83,4 million kishiga ta'sir qiladi. Qo'shma Shtatlarda
genotip 1 eng keng tarqalgan genotip bo'lib, noxush oqibatlarning eng yuqori xavfi genotip 3.
HCV ning tarqalishi ko'pincha shprits va ignalarni qayta ishlatish yoki almashish natijasida
yuzaga keladi va opioid epidemiyasi tufayli tomir ichiga dori vositalarini yuboradigan odamlar
soni tufayli eksponent ravishda ko'paydi. Surunkali gepatit C ning yangi holatlarining ikkita
cho'qqisini 20-39 yosh va 55-70 yoshli bemorlarda ko'rish mumkin [
Hartley C]
.
Asosiy qism
HCV haqida qisqacha ma'lumot
Gepatit C virusi (HCV) qon orqali yuqadigan patogen bo'lib, asosan jigarni zararlaydi.
Yuqtirish infektsiyalangan qon bilan, birinchi navbatda, ifloslangan ignalar, tekshirilmagan qon
quyish va yuqori xavfli jinsiy aloqalar orqali sodir bo'ladi. O'tkir HCV infektsiyasi engil yoki
yo'q semptomlar tufayli ko'pincha sezilmaydi. Shu bilan birga, surunkali infektsiya jigarning
og'ir asoratlariga olib kelishi mumkin, jumladan siroz, jigar etishmovchiligi va gepatotsellyulyar
karsinoma (HCC). Natijada, HCV infektsiyasi global sog'liq uchun jiddiy muammo bo'lib, har
yili taxminan 290,000 o'limga olib keladi. Ilgari davolab bo'lmaydigan deb hisoblangan,
to'g'ridan-to'g'ri ta'sir qiluvchi virusga qarshi vositalar (DAA) terapiyasidagi yutuqlar HCVni
davolashda inqilob qildi va ko'p hollarda davolanish tezligi 95% dan oshdi. 2030 yilga qadar
gepatit C ni yo'q qilish bo'yicha Jahon sog'liqni saqlash tashkilotining (JSST) siyosatiga erishish
uchun asosiy zararlangan aholi ehtiyojlariga moslashtirilgan profilaktika, skrining, diagnostika
va davolash dasturlarini o'z ichiga olgan ko'p qirrali sog'liqni saqlash strategiyasini talab qiladi.
HCV Virionining tuzilishi
HCV virioni musbat ma'noli, bir zanjirli RNK (ssRNK) genomiga ega bo'lgan kichik,
o'ralgan virusdir. HCV kapsidi butunlay ikosahedral shaklni qabul qiluvchi yadro oqsilidan hosil
bo'ladi. Kapsidning ichki yuzasi ssRNK genetik materialini bog'laydi, tashqi yuzasi esa virusli
membrana yoki konvert bilan o'zaro ta'sir qiladi. Konvert ikki qatlamli lipid va ikkita
glikoprotein E1 va E2 dan iborat. E1 va E2 oqsillari virusning biriktirilishi va xost hujayralariga
kirishi uchun javobgardir.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
176
1-rasm.
HCV
ning
tuzilishi.
E:
konvert
glikoproteini;
ssRNK:
bir
zanjirli
saytida yaratilgan (2024-yil 8-sentabrda kirilgan).
HCV genomi
HCV genomi uzunligi taxminan 9600 nukleotid bo'lgan bir ipli, ijobiy ma'noli RNK
molekulasidan iborat. Ushbu genom 3010 ta aminokislotadan iborat bitta ochiq o'qish ramkasini
(ORF) kodlaydi, ular virusni ko'paytirish va tarjima qilish uchun zarur bo'lgan 5 'va 3' tarjima
qilinmagan hududlar (UTR) bilan qoplangan. 5' NTR ichki ribosoma kirish joyini (IRES) o'z
ichiga oladi. HCV genomining tarjimasi bitta poliprotein ishlab chiqaradigan 5' UTR ichki
ribosoma kirish joyidan (IRES) boshlanadi. Hujayra proteazlari bu poliproteinni parchalab, virus
zarralarini hosil qiluvchi strukturaviy oqsillarni (yadro, E1 va E2) hosil qiladi. Virusli proteazlar
strukturaviy bo'lmagan oqsillarni (p7, NS2, NS3, NS4A, NS4B, NS5A va NS5B) ishlab
chiqarish uchun poliproteinni yanada qayta ishlaydi[
Le DHH]
.
HCV yuqishi
HCV yuqishi asosan kontaminatsiyalangan qon bilan bevosita aloqa qilish, jumladan
xavfli inyeksiya usullari, jinsiy xulq-atvor va tomir ichiga giyohvand moddalarni iste'mol qilish
orqali sodir bo'ladi. Transmissiya tarmoqlarining genetik tahlillari shuni ko'rsatdiki, bu kontaktga
asoslangan yo'llar HCV epidemiyasining asosiy haydovchilari, ayniqsa Osiyoda. Tibbiy
muolajalar paytida shpritslarni qayta ishlatish va yomon gigiena sharoitlari keng tarqalgan
ko'plab kam ta'minlangan hududlarda xavfli in'ektsiya amaliyotlari asosiy tashvish bo'lib
qolmoqda. Jinsiy yo'l, garchi kamroq tarqalgan bo'lsa-da, OIV bilan birgalikda yuqtirgan
shaxslar orasida, ayniqsa gey va biseksual erkaklar populyatsiyalari orasida alohida tashvish
uyg'otadi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
177
Bundan tashqari, giyohvand moddalarni iste'mol qiluvchi odamlarda jinsiy yo'l bilan
yuqtirish igna bilan almashish yoki boshqa yuqori xavfli xatti-harakatlar orqali sodir bo'lishi
mumkin, bu HCV yuqish yo'llarini kuzatish va nazorat qilish harakatlarini murakkablashtiradi
[Kaewdech A].
HCV davolash
O'tkir HCV infektsiyasi o'z-o'zidan cheklanadi yoki surunkali infektsiyaga olib kelishi
mumkin. Surunkali HCV infektsiyasini davolash barqaror virusologik javob (SVR) orqali HCV
RNKni yo'q qilish orqali amalga oshiriladi. SVR ga HCV RNK 12 haftalik terapiyadan so'ng
qonda aniqlanmasa, antikor titrlarining pasayishi va jigar patologiyasining yaxshilanishi bilan
erishiladi. To'liq og'iz orqali qabul qilinadigan DAAlar paydo bo'lgunga qadar, terapiyaning
asosiy yo'nalishi in'ektsion pegilatlangan interferon va ribavirin edi. Faqatgina 40% dan 60%
gacha davolanishga qo'shimcha ravishda, ushbu davolash shakli ko'plab salbiy ta'sirlarga olib
keldi, jumladan grippga o'xshash kasallik, neytropeniya, trombotsitopeniya, og'ir anemiya va
neyrokognitiv ta'sir kabi gematologik ta'sirlar. DAAlarning paydo bo'lishi bilan davolanish
muddatini 48 haftadan 12 haftagacha qisqartirish, salbiy ta'sirlarni yaxshilash, davolanish
tezligini 90% dan 97% gacha oshirish va in'ektsiya vositalariga bo'lgan ehtiyojni bartaraf etish
bo'yicha katta yutuqlarga erishildi.
Hozirgi vaqtda DAA ning 3 klassi mavjud:
1.
NS3/4 serin proteazalarini inhibe qiluvchi ikkinchi avlod proteaz inhibitörleri
2.
Replikatsiya kompleksining shakllanishida hal qiluvchi element bo'lgan NS5A tarkibiy
oqsiliga to'sqinlik qiluvchi NS5A inhibitörleri
3.
NS5B polimeraza inhibitori bo'lajak virus nasl-nasabi uchun salbiy zanjirli oraliq
mahsulotning transkripsiyasi uchun javob beradigan fermentni inhibe qiladi.
Ushbu 3 sinf HCV ning turli genotiplariga qarshi mustahkam davolash rejimini yaratish
uchun turli kombinatsiyalarda qo'llaniladi.
Standart rejimlar genotip, davolash tajribasi va sirozning mavjudligi yoki yo'qligi asosida
ribavirin bilan yoki ribavirinsiz 12 haftadan 24 haftagacha. Hozirgi DAA bilan, eng kam javob
beradigan Genotip 3 infektsiyasi tez tezlashtirilgan fibroz rivojlanishi va gepatotsellyulyar
karsinomaning yuqori chastotasi bilan bog'liq. Amerika Qo'shma Shtatlarida eng keng tarqalgan
genotip bo'lgan 1-genotipda 4 ta davolash tasdiqlangan, ulardan 2 tasi kuniga faqat bitta
tabletkani talab qiladi. Masalan, bitta tabletkada sofosbuvir va ledipasvirning kombinatsiyasi va
bitta tabletka sifatida grazoprevir va elbasvirning kombinatsiyasi. III va IV bosqichdagi klinik
sinovlardagi ko'plab dorilar pan-genotipik potentsialga ega bo'lib, HCV genotipini tekshirish
zaruriyatini yo'q qiladi. Har xil genotiplar uchun har bir rejimni belgilash ushbu mavzu
doirasidan tashqarida [
Basit H]
.
CD4+ va CD8+ T hujayralari patogen replikatsiyani inhibe qila
oladigan sitokinlarni ishlab chiqarish va infektsiyalangan hujayralarni parchalash orqali
patogenlardan himoya qilishda muhim rol o'ynaydi. HCV infektsiyasining tezkor nazorati
periferik qonda CD4+ va CD8+ T hujayralarining kengayishi bilan belgilanadi. Birinchi olti oy
davomida zaif T hujayralari javobi, ayniqsa CD4 + T hujayralari, doimiy infektsiyaning kuchli
prognozidir. O'tkir bosqichda CD4 + T hujayralarining javobi juda keng bo'lib, asosan NS3 va
NS4 tuzilmaviy bo'lmagan hududlarda joylashgan MHC II klassi cheklangan epitoplarning 10
sinfiga mo'ljallangan [Garbuglia AR].
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
178
Dastlabki DAA davolashdan keyin virusologik etishmovchiligi bo'lgan odamlarda
RASning umumiy tarqalishi sofosbuvir/velpatasvir uchun 78,0% (95% ishonch oralig'i [CI]:
62,0-92,0), sofosbuvir/velpatasvir uchun 81,0% (95% CI: 67,0-93,0) va sofosbuvir/da (%
CI09,% CI09:% 5:5) ni tashkil etdi. 70,0-87,0) glekaprevir/pibrentasvir uchun, NS5A
inhibitörlerine nisbatan yuqori qarshilik bilan. Qayta davolash rejimlaridan so'ng virusologik
nosozliklar bo'lganlar orasida RAS sofosbuvir/velpatasvir/voksilepravir uchun 93,0% (95% CI:
83,0-99,0) va glekaprevir/brentasvir / RAS5 virusiga chidamliligi uchun 100% (95% CI: 92,0-
100) da mavjud edi. Surunkali HCV infektsiyasini davolash uchun tasdiqlangan bir
nechta[
Inzaule S]
. DAA asosidagi rejimlar o'tkir/yaqinda orttirilgan HCV infektsiyasi bo'lgan
bemorlarda baholangan. Masalan, REACT 6 haftalik sofosbuvir/velpatasvir (SOF/VEL) kursi 12
haftalik kursga nisbatan past emasligini ko‘rsata olmagan ochiq yorliqli, randomizatsiyalangan,
IV fazali sinov edi. HepNet 8 haftalik SOF/VEL kursi protokolga rioya qilgan bemorlar uchun
samarali bo'lishini aniqlagan II bosqich, bir qo'lli tadqiqot edi. Bundan tashqari, ochiq yorliqli,
bir qo'lli uchuvchi tadqiqot 6 haftalik glekaprevir/pibrentasvir (G/P) kursi samarali bo'lib
qolganligini aniqladi, bu davolashdan keyingi 12-haftada (SVR12) 90% barqaror virusologik
javobni ko'rsatdi. Nihoyat, surunkali HCV infektsiyasida bo'lgani kabi OIV bilan birgalikda
infektsiyalangan bemorlarda bir nechta interferonsiz terapiyani o'rganish SVR12 ning 100% ni
ko'rsatdi. Ushbu tadqiqotda umumiy aholi soni 38 kishini o'z ichiga oladi, bitta rejim bilan
davolangan bemorlar soni 16 dan oshmaydi.Surunkali HCV infektsiyasi uchun tasdiqlangan
DAA rejimlarining o'tkir/yaqinda orttirilgan sharoitda qo'llanilishiga oid dalillar mavjud bo'lsa-
da, o'tkir HCV infektsiyasida qo'shimcha tadqiqotlar talab etiladi.Ushbu intervensional
bo'lmagan, retrospektiv tadqiqot o'tkir HCV infektsiyasi tasdiqlangan kattalar va o'smirlarda
interferonsiz, to'liq og'iz orqali DAA G/P ning 8 haftalik kursining samaradorligi va xavfsizligini
baholash uchun mo'ljallangan[
Pol S]
.Jigar shikastlanishining asosiy etiologik omilini olib
tashlashni o'z ichiga olgan DAA terapiyasining samaradorligi, hatto surunkali jigar kasalligi
bilan og'rigan bemorlarda terapiya boshlanganda, odatda kasallikning bir tomonlama rivojlanishi
kontseptsiyasida kontseptsiyalangan CHC ning tabiiy tarixini butunlay o'zgartirdi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
179
DAAlar davrida, antiviral terapiyaga barqaror javob berishning yuqori tezligini hisobga
olgan holda, klinik-patologik natijaning eng keng tarqalgan traektori jigar kasalliklarining
regressiyasi va sirozning qayta kompensatsiyasiga aylandi, bu hatto transplantatsiyaga
nomzodlar ro'yxatidan chiqarishga imkon beradi. Shunday qilib, jigar kasalliklari regressiyasi va
sirozni qayta kompensatsiya qilishning yangi tushunchalarini belgilash bo'yicha konsensus
yaratish
uchun
yangi
harakatlar
olib
borilmoqda.
Kelajakdagi
tadqiqotlar
jigar
rekompensatsiyasining tabiiy tarixi va kasallikning regressiyasining molekulyar mexanizmlari,
shu jumladan gistologiyada sirozli lezyonlarni qayta qurish, shuningdek modifikatsiya qiluvchi
omillar va potentsial noinvaziv biomarkerlarni baholash uchun yangi yoritishni talab
qiladi[
Brunetto MR
].To'g'ridan-to'g'ri ta'sir qiluvchi virusga qarshi vositalarning (DAA) paydo
bo'lishi bir necha mamlakatlarda gepatit C virusi (HCV) infektsiyasiga yondashuvni tubdan
o'zgartirdi, bu gepatotsellyulyar karsinomaning (HCC) asosiy sababidir. Shu nuqtai nazardan,
interferon (IFN) asosidagi terapiya bilan, interferon (IFN) asosidagi terapiyalar bilan barqaror
virusologik javob (SVR), ya'ni davolash tugaganidan keyin 12-24 xaftada aniqlanmaydigan
HCV-RNKga erishish HCC bilan kasallanishni kamaytiradi. Biroq, so'nggi ma'lumotlar IFNsiz
davolanishdan keyin (masalan, yuqorida aytib o'tilgan DAA rejimlari) so'ng HCC xavfini
oshirdi. Ushbu tendentsiyani tushuntirish uchun taklif qilingan mexanizmlardan biri HCV virusi
yukining keskin kamayishi natijasida o'smaga qarshi javobning deregulyatsiyasini o'z ichiga
oladi, bu oldindan mavjud neoplastik klonlarning progressiv rivojlanishiga yordam beradi. Shu
nuqtai nazardan, DAAlarning dastlabki davrida sifatli istiqbolli randomizatsiyalangan klinik
sinovlarning va tegishli rejalashtirilgan klinik maqsadlarning yo'qligi dastlab ma'lumotlarning
talqinini murakkablashtirdi. Shunga qaramay, asosiy dalillar DAAlarning o'z-o'zidan kanserogen
ta'sirga ega emasligini ko'rsatadi. Buning o'rniga, ular antiviral davolanish vaqtida kam
baholangan ilgari mavjud bo'lgan neoplastik jigar kasalliklarining erta paydo bo'lishiga olib
kelishi mumkin. Shuning uchun, HCV infektsiyasi bo'lgan bemorlar sirroz va keyingi HCC
oldini olish uchun DAA terapiyasini boshlashlari kerak. Shu bilan birga, preparatni qo'llashdan
oldin HCCni istisno qilish uchun keng qamrovli skrining tavsiya etiladi, ayniqsa siroz yoki
boshqa jiddiy jigar kasalliklari bo'lgan bemorlarda. Bundan tashqari, virusni yo'q qilish davom
etayotgan jigar kasalligi va HCC ehtimolini butunlay yo'q qilmagani uchun, hatto SVR ga
erishgandan keyin ham, yuqori xavfli bemorlarga umrbod monitoring o'tkazish tavsiya
etiladi[
Smirne C].
DAA
ning yuqori samaradorligi va xavfsizligi profiliga mos ravishda,
davolanishning muvaffaqiyati darajasi 94% ni tashkil etdi va bu ishda DAA bilan bog'liq noxush
hodisalar kuzatilmadi. Jigar fermentlari darajasi DAA dan keyin pasayib ketdi, bu HCV bilan
bog'liq jigar yallig'lanishining hal qilinishini aks ettiradi. Oldingi tadqiqotlar SVR bilan DAA
so'ng gemoglobin darajasi, umumiy leykotsitlar soni va trombotsitlar soni ortganini ko'rsatdi,
ammo bu o'zgarishlar bu erda kuzatilmadi. Oldingi tadqiqotlarda tasvirlangan gematologik
foydalar jigar fibrozi, portal gipertenziya va SVR dan keyin surunkali kasallik bilan bog'liq
bo'lgan anemiyaning yaxshilanishi bilan bog'liq bo'lishi mumkin. Ushbu gematologik
o'zgarishlar ushbu tadqiqotda kuzatilmadi, chunki bizning ishtirokchilarimiz nisbatan yosh MSM
bo'lib, normal gematologik parametrlarga ega va DAA boshlanishidan oldin jiddiy jigar
asoratlari yo'q edi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
180
Shunga qaramay, biz HCV-monoinfektsiyali va OIV / HCV bilan kasallangan
ishtirokchilar bilan olib borilgan tadqiqotlarda qayd etilganidek, SVRdan keyin umumiy
xolesterin, triglitserid va LDL darajasining oshishini kuzatdik. HCV infektsiyasi LDL
retseptorlari ifodasini faollashtirish va jigar steatozida ishtirok etgan oqsillarni modulyatsiya
qilish orqali umumiy xolesterin va LDL darajalarining pasayishi bilan bog'liq. Shunday qilib,
HCV eradikatsiyasidan keyin bu jarayonlarning teskarisi sarum lipid darajasining paradoksal
o'sishiga olib kelishi mumkin[
Ocampo F
]. HCV uchun to'g'ridan-to'g'ri ta'sir qiluvchi antiviral
vositalarning (DAA) rivojlanishi davolashda inqilobga olib keldi, 90% dan yuqori davolash
darajasi. Davolash rejimlarida har doim NS5A inhibitori [pibrentasvir (PIB), velpatasvir (VEL)
yoki ledipasvir (LED)] va NS3/4A proteaz inhibitori glekaprevir (GLE) (nomi Maviret
klinikasida qo'llaniladi) yoki nukleotid analogi sofosbuvir (SOF) yoki EH5 ni inhibe qiluvchi
sofosbuvir (SOF) mavjud. Dorilarning barcha uch klassini o'z ichiga olgan uch karrali
kombinatsiya ham mavjud [voxilaprevir (VOX), velpatasvir va sofosbuvir; klinikada
ishlatiladigan nom Vosevi]. NS5A ingibitorlari tegishli kalamush gepasivirusi (RHV) va NS3/4A
proteaz inhibitörleri uchun ta'siri sezilarli darajada pasaygan bo'lsa-da, sofosbuvir RHV
replikatsiyasini bostirishi mumkin
.
Bundan tashqari, NS3 / 4A proteaz inhibitörleri HPgV-1 ning
proteaz faolligiga hech qanday ta'sir ko'rsatmaganligi xabar qilingan. HPgV-1 HCV etuk
oqsillari NS3/4A, NS5A va NS5B gomologlariga ega bo'lganligi sababli, virus HCVni davolash
yoki HCV klirensi paytida immun tizimining faollashuvidan ta'sirlanishi mumkin. DAAlar
kiritilishidan oldingi davrda interferon HCVni davolash uchun yakka o'zi yoki ribavirin (RBV)
bilan birgalikda ishlatilgan. Shu munosabat bilan, HPgV-1 bilan koinfektsiyalash bo'yicha
tadqiqotlar interferonning pegivirus koinfektsiyasini tozalash potentsialiga ega ekanligini
aniqladi[
Fahnøe U]
.
Dori-darmonlar bemorga farmakodinamik jihatdan nafaqat ijobiy, balki
neytral yoki hatto salbiy ta'sir ko'rsatadi. To'g'ridan-to'g'ri ta'sir qiluvchi virusga qarshi vositalar
(DAA) paydo bo'lishidan oldin bemorlar interferon (pegilatlangan yoki yo'q) plyus yoki minus
ribavirin terapiyasi bilan davolangan[
Hartley C].
To'g'ridan-to'g'ri ta'sir qiluvchi virusga qarshi
vositalar (DAA) mavjudligi bemorlarning turli toifalarida, shu jumladan dekompensatsiyalangan
sirozli bemorlarda (IFN kontrendikatsiyalangan) SVR tezligini sezilarli darajada oshirdi, shu
bilan birga rivojlangan jigar kasalligi bo'lgan bemorlarda HCV infektsiyasining kursini
o'zgartirdi. DAAlar oxirgi bosqichdagi jigar kasalliklarining yuqori chastotasi va o'limini
kamaytirishi kutilmoqda. DAAlarning HCC va dekompensatsiyalangan sirozga ta'siri haqida
ma'lumotlar paydo bo'la boshladi va bu natijalar sezilarli darajada kamayishi haqida dalillar
mavjud . Biroq, ba'zi tadqiqotlar shuni ko'rsatdiki, DAA asosidagi davolash rejimlari HCC
xavfini kamaytirmaydi, aksincha, hatto xavfni oshirishi mumkin. Biroq, Xitoyda DAA
davolashning uzoq muddatli kuzatuvi yo'q. Nihoyat, surunkali HCV infektsiyasi va sirrozi
bo'lgan yuqori xavfli populyatsiyada SVR ning foydali ta'siri ham barcha sabablarga ko'ra
o'limni kamaytirishga olib keladimi yoki yo'qmi, aniq emas[
Zhu X
]. 1989 yilda qon mahsuloti
skrining tahlillari va gemovigilansiya tizimlarining joriy etilishi bilan qon xavfsizligi keskin
yaxshilandi, bu esa HCV uchun xavf omillarining sezilarli o'zgarishiga olib keldi. Hozirgi vaqtda
HCV yuqishining asosiy yo'li in'ektsion giyohvand moddalarni iste'mol qilish orqali, ayniqsa
yoshlar orasida, o'tkir HCV holatlarining 53% va surunkali HCV holatlarining 64% ni tashkil
qiladi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
181
Boshqa muhim yo'llar orasida nozokomial uzatish va jinsiy yo'l bilan yuqtirish, ayniqsa
MSM orasida[Simão M]. 2024-yilda chop etilgan Evropa bolalar gastroenterologiyasi
gepatologiyasi va ovqatlanish jamiyati (ESPGHAN) so'nggi tavsiyalari mumkin bo'lgan eng
qisqa davolanish muddati (agar mavjud bo'lsa) bilan pan-genotipik, ribavirinsiz rejimlardan
foydalanishni tavsiya qiladi. Bundan tashqari, davolanishni boshlashdan oldin bemorlar
davolanishga mos kelmasligi sababli yutish qobiliyatini baholashdan o'tishlari kerak. Rejimlar
qarshilikni oldini olish uchun ikki xil DAA sinflarining kombinatsiyasini o'z ichiga oladi[Goh L.
Birinchidan, tan olish kerakki, HCV qayta infektsiyasi DAA davolash ko'lami kengaygan
sari, ayniqsa, yuqish xavfi yuqori bo'lgan populyatsiyalar orasida sodir bo'ladi. Dastlabki o'sish
bo'lishi mumkin bo'lsa-da, populyatsiya darajasida HCV RNK tarqalishining pasayishi bilan
qayta infektsiyalanish darajasi kamayadi. Matematik modellashtirish va empirik dalillar HCVni
in'ektsiya qiluvchi odamlarda profilaktika sifatida HCV davolash muvaffaqiyatini, shu jumladan
qayta infektsiyani kamaytirishni ko'rsatdi. Muvaffaqiyatli HCV yo'q qilish strategiyasi buni
oldindan ko'rishi kerak va klinisyenlar ham, siyosatchilar ham tushkunlikka tushmasliklari kerak,
lekin ularning yondashuviga kuzatuv, oldini olish va qayta infektsiyani boshqarishni kiritishga
tayyor bo'lishlari kerak[
Martinello M
].
Jigar transplantatsiyasi va ribavirin va interferon bilan
davolashdan so'ng virusli subpopulyatsiyalarning saqlanishi muhim kuzatuv bo'lib,
transplantatsiya yoki davolanishdan oldin mavjud bo'lgan aniq subpopulyatsiyalar oylar yoki
yillar o'tib qayta paydo bo'ladi. Ko'pgina HCV infektsiyalarini davolashda yuqori samarali
bo'lgan DAAlarning tez va ommaviy ravishda tarqalishini hisobga olsak, asosiy savol shundaki,
davolanish muvaffaqiyatsiz bo'lgan ozchilikda alohida subpopulyatsiyalar saqlanib qoladimi. Bu
savolga javob berish uchun biz DAA davolashda muvaffaqiyatsizlikka uchragan bemorlardan
uzunlamasına to'plangan namunalardan butun genomning chuqur ketma-ketligi ma'lumotlarini
tahlil qildik. Ma'lumotlarning qisqa muddatli o'qilishi tufayli biz subpopulyatsiyalarni aniqlash
va agar ular mavjud bo'lsa, ularning evolyutsiya tezligini aniqlash uchun turli xil tahliliy
usullardan foydalandik. Topilmalar natijasida biz HCV virusli populyatsiyalarining xost ichidagi
evolyutsion tahlillari standart sifatida nasldan xabardor bo'lishi kerakligini taklif qilamiz[
Zhao
L
]. Krioglobulinemiya, teri toshmasi, glomerulonefrit va qalqonsimon bez anomaliyalarini o'z
ichiga olgan HCV infektsiyasining ekstrahepatik belgilari bo'lgan bemorlar uzoq muddatli
morbidlik va o'lim xavfini kamaytirish uchun erta DAA terapiyasini ko'rib chiqishlari kerak.
Xuddi shunday, rivojlangan jigar fibrozisi bo'lgan shaxslar kasallikning rivojlanishini
oldini olish uchun DAA davolashni boshlashning afzalliklari haqida maslahat berishlari kerak
[Ferreira J]. G'arb dunyosida keng tarqalgan yaxshi tavsiflangan epidemiya subtiplaridagi
DAAlarga qarshilik bilan bog'liq bo'lgan pozitsiyalarda 3 ta yangi variantda aminokislota
tarkibini o'rganib chiqdik. Pt1 va Pt2 ning NS3 genida biz 1a, 1b, 2b, 3a va 4d kichik turlarida
qarshilik bilan bog'liq bo'lgan aminokislotalarni almashtirish - 36L, 80K va 168E -ni kuzatdik.
Shunisi e'tiborga loyiqki, 1a dan tashqari barcha kichik tiplarda 36L yovvoyi tur, 80K esa hozirgi
kunga qadar ma'lum qilingan 4 ta kichik tipdagi 8a turidagi yovvoyi tur va ularning barchasi
DAA bilan muvaffaqiyatli davolangan. Xuddi shunday, NS5A genida 1a, 1b, 2b va 4d da
qarshilik bilan bog'liq bo'lgan aminokislotalarning 28V, 30S, 92S va 93S almashtirishlari barcha
3 bemorda aniqlandi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
182
Shunisi e'tiborga loyiqki, 30S, 92S va 93S ham 8a kichik turida yirtqich tipdir. Bundan
farqli o'laroq, Pt1da NS5B genida qarshilik bilan bog'liq bo'lgan bitta aminokislota o'rnini
bosuvchi 159F kuzatilgan [
Mbisa JL]
.
XULOSA
Gepatit C virusi inson salomatligi uchun jiddiy tahdid bo‘lib, uning global darajadagi
yuqori tarqalishi, surunkali shaklga o‘tish ehtimoli va og‘ir jigar asoratlariga olib kelishi uni
jahon sog‘liqni saqlash tizimi uchun dolzarb muammoga aylantiradi. Maqolada HCV
infeksiyasining virologik asoslari, zamonaviy tashxis usullari va innovatsion davolash
strategiyalari atroflicha yoritildi. Ayniqsa, to‘g‘ridan-to‘g‘ri ta’sir qiluvchi antiviral preparatlar
(DAA) yordamida erishilayotgan yuqori samaradorlik, davolash protokollarining takomillashuvi
va individual yondashuvlarning ahamiyati tahlil qilindi.
JSST tomonidan ilgari surilgan gepatit Cni yo‘q qilish bo‘yicha global strategiyalarni
amalda qo‘llash, aholining xabardorligini oshirish, skrining va erta diagnostika choralarini
kuchaytirish orqali virusning tarqalishini nazorat qilish imkoniyati mavjud. Shu boisdan, gepatit
C ga qarshi kurashda sog‘liqni saqlash tizimlari, ilmiy tadqiqotlar va ijtimoiy sog‘lomlashtirish
dasturlarining uzviy hamkorligi muhim ahamiyat kasb etadi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro`yxati
1.
Le DHH, Kanokudom S, Nguyen HM, Yorsaeng R, Honsawek S, Vongpunsawad S,
Poovorawan Y. Hepatitis C Virus-Core Antigen: Implications in Diagnostic, Treatment
Monitoring and Clinical Outcomes. Viruses. 2024 Nov 29;16(12):1863. doi:
10.3390/v16121863. PMID: 39772172; PMCID: PMC11680303.
2.
Ratiu IA, Mihaescu A, Olariu N, Ratiu CA, Cristian BG, Ratiu A, Indries M, Fratila S,
Dejeu D, Teusdea A, Ganea M, Moisa C, Marc L. Hepatitis C Virus Infection in
Hemodialysis Patients in the Era of Direct-Acting Antiviral Treatment: Observational
Study and Narrative Review. Medicina (Kaunas). 2024 Dec 21;60(12):2093. doi:
10.3390/medicina60122093. PMID: 39768975; PMCID: PMC11678887.
3.
Fahnøe U, Madsen LW, Christensen PB, Sølund CS, Mollerup S, Pinholt M, Weis N,
Øvrehus A, Bukh J. Effect of direct-acting antivirals on the titers of human pegivirus 1
during treatment of chronic hepatitis C patients. Microbiol Spectr. 2024 Sep
3;12(9):e0064124. doi: 10.1128/spectrum.00641-24. Epub 2024 Jul 25. PMID: 39051781;
PMCID: PMC11370240.
4.
Fasano M, Ieva F, Ciarallo M, Caccianotti B, Santantonio TA. Acute Hepatitis C: Current
Status
and
Future
Perspectives.
Viruses.
2024
Nov
6;16(11):1739.
doi:
10.3390/v16111739. PMID: 39599853; PMCID: PMC11599108.
5.
Hartley C, Van T, Karnsakul W. Direct-Acting Antiviral Agents in Prevention of Maternal-
Fetal Transmission of Hepatitis C Virus in Pregnancy. Pathogens. 2024 Jun 16;13(6):508.
doi: 10.3390/pathogens13060508. PMID: 38921805; PMCID: PMC11206561.
6.
Zhu X, Jia L, Yue M, Zhang A, Xia X, Yu R, Chen H, Huang P. DAA treatment for HCV
reduce risk of hepatocellular carcinoma: a 10-years follow-up study based on Chinese
patients with hepatitis C. Sci Rep. 2024 Oct 10;14(1):23760. doi: 10.1038/s41598-024-
75280-w. PMID: 39390065; PMCID: PMC11467374.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
183
7.
Zhao L, Hall M, Giridhar P, Ghafari M, Kemp S, Chai H, Klenerman P, Barnes E, Ansari
MA, Lythgoe K. Genetically distinct within-host subpopulations of hepatitis C virus persist
after Direct-Acting Antiviral treatment failure. PLoS Pathog. 2025 Apr 1;21(4):e1012959.
doi: 10.1371/journal.ppat.1012959. PMID: 40168433; PMCID: PMC11981120.
8.
Smirne C, Crobu MG, Landi I, Vercellino N, Apostolo D, Pinato DJ, Vincenzi F, Minisini
R, Tonello S, D'Onghia D, Ottobrelli A, Martini S, Bracco C, Fenoglio LM, Campanini M,
Berton AM, Ciancio A, Pirisi M. Chronic Hepatitis C Infection Treated with Direct-Acting
Antiviral Agents and Occurrence/Recurrence of Hepatocellular Carcinoma: Does It Still
Matter? Viruses. 2024 Dec 10;16(12):1899. doi: 10.3390/v16121899. PMID: 39772206;
PMCID: PMC11680226.
9.
Mbisa JL, Lapp Z, Bibby DF, Phillips LT, Manso CF, Packer S, Simmons R, Harris K,
Mohan J, Chinnappan L, Leitner T, Bradshaw D. Identification of 2 Novel Subtypes of
Hepatitis C Virus Genotype 8 and a Potential New Genotype Successfully Treated With
Direct Acting Antivirals. J Infect Dis. 2024 Dec 16;230(6):e1254-e1262. doi:
10.1093/infdis/jiae253. PMID: 38717937; PMCID: PMC11646602.
10.
Brunetto MR, Bonino F. The Natural History of Hepatitis C Virus Infection and Disease in
the Era of Curative Therapy with Direct-Acting Antivirals. Viruses. 2025 Feb
26;17(3):319. doi: 10.3390/v17030319. PMID: 40143248; PMCID: PMC11945315.
11.
Basit H, Tyagi I, Koirala J. Hepatitis C. 2023 Mar 26. In: StatPearls [Internet]. Treasure
Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan–. PMID: 28613647.
12.
Pol S, Thompson AJ, Collins M, Venier E, Cotte L, Laguno Centeno M, Mera J, Reiberger
T, Burroughs M, Semizarov DG, Iacob AM, Welhaven A, Fredrick LM, Doyle JS.
Effectiveness and safety of glecaprevir/pibrentasvir for 8 weeks in the treatment of patients
with acute hepatitis C: A single-arm retrospective study. Hepatology. 2025 Mar
1;81(3):1006-1018. doi: 10.1097/HEP.0000000000000923. Epub 2024 May 20. PMID:
38768260; PMCID: PMC11825497.
13.
Ocampo F, Sacdalan C, Pinyakorn S, Paudel M, Wansom T, Poltubtim N, Sriplienchan S,
Phanuphak N, Paul R, Hsu D, Colby D, Trautmann L, Spudich S, Chan P;
RV254/SEARCH 010 Study Team. Neuropsychiatric and laboratory outcomes of hepatitis
C treatment in an early-treated HIV cohort in Thailand. AIDS Res Ther. 2025 Feb
19;22(1):20.
doi:
10.1186/s12981-025-00707-x.
PMID:
39972347;
PMCID:
PMC11841302., Sacdalan C, Pinyakorn S, Paudel M, Wansom T, Poltubtim N,
Sriplienchan S, Phanuphak N, Paul R, Hsu D, Colby D, Trautmann L, Spudich S, Chan P;
RV254/SEARCH 010 Study Team. Neuropsychiatric and laboratory outcomes of hepatitis
C treatment in an early-treated HIV cohort in Thailand. AIDS Res Ther. 2025 Feb
19;22(1):20.
doi:
10.1186/s12981-025-00707-x.
PMID:
39972347;
PMCID:
PMC11841302.
14.
Inzaule S, Easterbrook P, Latona A, Ford NP, Irving W, Matthews PC, Vitoria M,
Duncombe C, Giron A, McCluskey S, Lesi O, Tchamgoue S, Halford R, Adda D, Thomson
E, Dusheiko G, Jordan MR. Prevalence of Drug Resistance Associated Substitutions in
Persons With Chronic Hepatitis C Infection and Virological Failure Following Initial or
Re-treatment With Pan-genotypic Direct-Acting Antivirals: A Systematic Review and
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
184
Meta-analysis. Clin Infect Dis. 2024 Dec 17;79(6):1437-1446. doi: 10.1093/cid/ciae431.
PMID: 39361017; PMCID: PMC11650865.
15.
Martinello M, Matthews GV. Reinfection After Hepatitis C Virus Treatment-Keep Testing,
Keep
Treating.
JAMA
Netw
Open.
2024
Aug
1;7(8):e2430290.
doi:
10.1001/jamanetworkopen.2024.30290. PMID: 39186277.
16.
Simão M, Gonçalves C. Hepatitis C Virus Infection in Europe. Pathogens. 2024 Sep
28;13(10):841.
doi:
10.3390/pathogens13100841.
PMID:
39452713;
PMCID:
PMC11510056.
17.
Goh L, Hardikar W. Hepatitis C in Children-An Asia-Pacific Concise Perspective.
Pathogens. 2024 Oct 1;13(10):860. doi: 10.3390/pathogens13100860. PMID: 39452731;
PMCID: PMC11510634.
18.
Garbuglia AR, Pauciullo S, Zulian V, Del Porto P. Update on Hepatitis C Vaccine: Results
and Challenges. Viruses. 2024 Aug 21;16(8):1337. doi: 10.3390/v16081337. PMID:
39205311; PMCID: PMC11359353.
19.
Ferreira J, Sheflin-Findling S. Update on Pediatric Hepatitis C Infection. Curr
Gastroenterol Rep. 2025 Feb 28;27(1):18. doi: 10.1007/s11894-024-00955-3. PMID:
40019674; PMCID: PMC11870864.
20.
Kaewdech A, Charatcharoenwitthaya P, Piratvisuth T. Asian Perspective on Hepatitis B
Virus and Hepatitis C Virus Elimination. Viruses. 2024 Dec 29;17(1):34. doi:
10.3390/v17010034. PMID: 39861823; PMCID: PMC11768638.
