ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
373
TIJORAT BANKLARI KREDITLARNING AHOLI BANDLIGIGA VA IQTISODIY
O‘SISHGA TA’SIRI (“HAMKORBANK” ATB MISOLIDA)
Otavaliev Jaxongir Yaxyoyevich
O‘zbekiston Respublikasi Bank-moliya akademiyasi magistranti.
otavaliyev_jaxongir@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.15906031
Annotatsiya. Mamlakatda iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash, yangi ish o‘rinlarini
yaratish va aholi farovonligini oshirishda tijorat banklari tomonidan ajratilayotgan
kreditlarning roli tobora ortib bormoqda. Ushbu ilmiy maqola “Hamkorbank” ATB misolida
tijorat banklarining kredit siyosatining aholi bandligiga va iqtisodiy o‘sishga ko‘rsatgan
ta’sirini chuqur tahlil qilishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda so‘ngi yillarda “Hamkorbank”
tomonidan turli soha va yo‘nalishlarga ajratilgan kreditlar hajmi, ularning tarkibiy tuzilmasi va
makroiqtisodiy ko‘rsatkichlarga (yalpi ichki mahsulot, bandlik darajasi) ta’siri o‘rganildi.
Empirik tahlil natijalari shuni ko‘rsatdiki, bank kreditlari hajmining oshishi bilan aholi bandligi
darajasi va iqtisodiy faollik o‘rtasida yuqori ijobiy korrelyatsiya mavjud. Kreditlar ayniqsa
kichik biznes, xizmat ko‘rsatish va qishloq xo‘jaligi sektorlarida samaradorlikni oshirgan,
minglab yangi ish o‘rinlari yaratilishiga sabab bo‘lgan. Regressiya modeli orqali kreditlar
hajmining iqtisodiy o‘sishga bevosita ta’sir ko‘rsatayotgani asoslab berilgan.
Kalit so‘zlar: tijorat banklari, kredit siyosati, aholi bandligi, iqtisodiy o‘sish,
“Hamkorbank” ATB, moliyaviy resurslar, kichik biznes, regressiya tahlili, kreditlash
samaradorligi, bank investitsiyalari, mikroqarzlar, moliyalashtirish strategiyasi, moliyaviy
inklyuziya.
Abstract. The role of loans provided by commercial banks in ensuring economic stability,
creating new jobs and improving the well-being of the population is increasingly increasing in
the country. This scientific article is devoted to an in-depth analysis of the impact of commercial
banks' credit policies on employment and economic growth using the example of Hamkorbank
JSCB. The study studied the volume of loans provided by Hamkorbank to various sectors and
areas in recent years, their structural structure and impact on macroeconomic indicators (gross
domestic product, employment rate). The results of the empirical analysis showed that there is a
high positive correlation between the increase in the volume of bank loans and the level of
employment and economic activity. Loans have increased efficiency, especially in the small
business, service and agricultural sectors, and have led to the creation of thousands of new jobs.
The regression model substantiates the direct impact of the volume of loans on economic growth.
Keywords: commercial banks, credit policy, employment, economic growth, Hamkorbank
JSCB, financial resources, small business, regression analysis, lending efficiency, bank
investments, microloans, financing strategy, financial inclusion.
Kirish:
Zamonaviy iqtisodiy taraqqiyot sharoitida moliyaviy institutlar, xususan tijorat
banklarining iqtisodiy jarayonlardagi roli tobora ortib bormoqda. Banklar moliyaviy vositachilar
sifatida ishlab chiqarish, xizmat ko‘rsatish, qishloq xo‘jaligi va boshqa sohalarga zarur kapitalni
taqdim etish orqali iqtisodiy faollikni qo‘llab-quvvatlaydi. Ayniqsa, bank kreditlari
ishbilarmonlik muhitining yaxshilanishi, yangi ish o‘rinlarining yaratilishi va aholi bandligining
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
374
oshishida muhim omil hisoblanadi. O‘zbekiston Respublikasida bank tizimini isloh qilish, real
sektorni moliyalashtirish mexanizmlarini takomillashtirish va aholining moliyaviy xizmatlarga
bo‘lgan kirish imkoniyatlarini kengaytirish borasida bir qator strategik chora-tadbirlar amalga
oshirilmoqda. Shu jihatdan, tijorat banklari kreditlash faoliyatini nafaqat iqtisodiy, balki ijtimoiy
natijalarga erishish vositasi sifatida baholash dolzarb masalaga aylanmoqda. Bandlikni oshirish
va iqtisodiy o‘sishni jadallashtirishda moliyaviy resurslarning to‘g‘ri yo‘naltirilishi, ayniqsa
kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash, muhim ahamiyatga ega.
Mazkur tadqiqot “Hamkorbank” ATB misolida tijorat banklari kreditlarining iqtisodiy va
ijtimoiy samaradorligini o‘rganishga qaratilgan. Bank tomonidan so‘ngi yillarda ajratilgan
kreditlar hajmi, ularning tarkibiy tuzilmasi, sektoral taqsimoti hamda ular orqali yaratilgan ish
o‘rinlari va yalpi ichki mahsulotdagi o‘zgarishlar tahlil qilinadi. Shuningdek, bank kreditlari va
aholi bandligi o‘rtasidagi bog‘liqlik statistik va empirik usullar asosida o‘rganiladi. Tadqiqotning
dolzarbligi shundan iboratki, tijorat banklarining kredit siyosatini faqat daromad manbai sifatida
emas, balki iqtisodiy barqarorlik va ijtimoiy farovonlikni ta’minlaydigan strategik instrument
sifatida ko‘rib chiqish zarur. Shu boisdan ham ushbu maqola doirasida mavjud amaliyot tahlil
qilinib, bank kreditlarining aholi bandligiga va iqtisodiy o‘sishga ko‘rsatgan real ta’siri ilmiy
asosda baholanadi.
Mavzuga oid adabiyotlar sharhi.
“Hududiy iqtisodiyotda bank kreditlarining roli”
nomli ilmiy tadqiqotda “Hamkorbank” va boshqa yirik tijorat banklarining mintaqaviy iqtisodiy
rivojlanishga ta’siri tahlil qilinadi. Kreditlarning hududiy taqsimoti, ularning real sektor
faoliyatiga ta’siri va yangi ish o‘rinlari yaratilishi bilan bog‘liqligi iqtisodiy-statistik usullar,
xususan regressiya tahlili orqali asoslab berilgan. Bandlik va kreditlash o‘rtasidagi bog‘liqlik
darajasi aniqlanib, kreditlar siyosatini hududiy ixtisoslashuvga moslashtirish zarurligi
ta’kidlangan (Abdullayev, 2023).
“Kichik biznesni moliyalashtirishda tijorat banklarining strategik roli” nomli asarda
tijorat banklari tomonidan ajratilgan mikroqarzlarning ayollar bandligiga ijobiy ta’siri chuqur
tahlil qilingan. Oilaviy tadbirkorlikni moliyaviy qo‘llab-quvvatlash bank kreditlarining ijtimoiy
samaradorligini oshirishini ta’kidlab, ayni yo‘nalishdagi bank faoliyati tahliliy asosda yoritilgan.
Mikroqarzlar orqali mehnat bozorida faollik ko‘rsatgan guruhlar dinamikasi ham baholangan
(G‘ulomov, 2022).
“Bank sektori va iqtisodiy faollik: tahliliy yondashuv” nomli tadqiqot tijorat banklari
kredit portfeli va mamlakatdagi iqtisodiy o‘sish o‘rtasidagi statistik bog‘liqlikni o‘rganishga
qaratilgan.
Kredit hajmi, turli iqtisodiy tarmoqlarga yo‘naltirilgan investitsiyalar va YAIM o‘sishi
kabi makroiqtisodiy ko‘rsatkichlar o‘rtasidagi o‘zaro ta’sir ochib berilgan va bank sektori
iqtisodiy faollikning asosiy drayveri sifatida baholangan (Xusanov, 2021).
“Кредитование как фактор роста занятости в регионах России” nomli ilmiy ish
Rossiya mintaqalarida bank kreditlarining bandlik darajasiga ta’sirini tahlil qiladi. Kreditlarning
iste’mol va investitsion turlari o‘rtasidagi farqlar yoritilib, investitsion kreditlarning bandlik
yaratishdagi salohiyati yuqori baholangan. Tadqiqot iqtisodiy tengsizlikni kamaytirishda kredit
resurslarining samarali taqsimotini muhim deb topadi (Abramov, 2020).
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
375
“Банковский сектор и экономическое развитие: институциональный подход” nomli
asarda Rossiya bank tizimidagi islohotlarning iqtisodiy o‘sishga ta’siri institutsional nuqtai
nazardan tahlil qilingan. Kredit resurslarining real sektor samaradorligiga ta’siri va banklar bilan
hukumat siyosati o‘rtasidagi uyg‘unlik iqtisodiy barqarorlikni ta’minlashdagi asosiy omil sifatida
ko‘rsatilgan (Bondarenko, 2023).
“Credit Availability and Employment Growth in the EU” nomli ilmiy tadqiqot Yevropa
Ittifoqidagi kichik va o‘rta biznes uchun kredit olish imkoniyatlari va ularning bandlik darajasiga
ta’sirini o‘rganadi. Muallif kreditlar mavjud bo‘lmagan yoki cheklangan hududlarda ishsizlik
darajasi yuqori bo‘lishini statistik asosda isbotlaydi hamda bank kreditlarini bandlik siyosatining
tarkibiy elementi sifatida talqin etadi (Müller, 2019).
“Financing SMEs: Challenges for Inclusive Growth” nomli ilmiy tadqiqot kichik va o‘rta
korxonalarni moliyalashtirish orqali inklyuziv iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirish masalasini
o‘rganadi. Bank kreditlari orqali kambag‘allik darajasini pasaytirish, ishsizlikni kamaytirish va
ijtimoiy tenglikni ta’minlash imkoniyatlari statistik va empirik jihatdan asoslab berilgan;
moliyaviy xizmatlardan foydalanish imkoniyatining oshishi ijtimoiy qatlamlar o‘rtasidagi
tafovutlarni yumshatishi ta’kidlanadi (Leclercq, 2021).
“The Role of Regional Banks in Labor Market Stabilization” nomli tadqiqot Yaponiya
hududiy banklarining mehnat bozoridagi beqarorlik davrida bandlikni saqlab qolishdagi strategik
rolini chuqur tahlil qiladi. Regressiya tahlili yordamida kredit hajmi va ish o‘rinlari o‘rtasidagi
bog‘liqlik koeffitsiyenti hisoblab chiqilib, aynan mintaqaviy banklar iqtisodiy tanazzullar
davrida muhim ijtimoiy stabilizator sifatida harakat qilishi isbotlanadi (Nakamura, 2020).
“Bank Lending and Rural Employment in China” nomli tadqiqot Xitoy qishloq
hududlarida bank kreditlarining bandlikka ta’sirini empirik ma’lumotlar asosida o‘rganadi.
Kreditlarning qaysi tarmoqlarga yo‘naltirilganiga qarab ish o‘rinlari yaratishdagi farqlar
aniqlanadi; kichik fermalar va xizmat ko‘rsatish sohasi kreditlardan samarali foydalanganda
bandlik sezilarli oshgani ko‘rsatiladi (Zhang, 2022).
“Banking Sector and Job Creation in US States” nomli ilmiy ish AQShning turli
shtatlarida tijorat banklari kreditlarining ish o‘rinlari yaratishdagi rolini panel regressiya tahlili
orqali o‘rganadi. Kredit yetishmovchiligi mavjud hududlarda ishsizlik darajasining yuqoriligi
statistik asosda isbotlanib, bank sektori faoliyati mehnat bozorining barqarorligi bilan
chambarchas bog‘liq ekani ta’riflanadi (Johnson, 2018).
“Access to Finance and Labor Inclusion” nomli tadqiqot moliyaviy xizmatlardan
foydalanish imkoniyatlarining ayollar va yoshlar orasidagi bandlikka ta’sirini ijtimoiy-iqtisodiy
yondashuvlar orqali tahlil qiladi. Kreditlash siyosatini gender va yoshga nisbatan inklyuziv
yondashuv asosida yo‘naltirish iqtisodiy tenglikka erishishga xizmat qilishi empirik ravishda
isbotlanadi (Harper, 2021).
Tadqiqot metodologiyasi.
Tadqiqotda ilmiy asoslangan statistik va empirik usullar
uyg‘unlashtirilgan holda qo‘llanildi. Birinchi bosqichda “Hamkorbank” ATB tomonidan 2020–
2024-yillar davomida ajratilgan kreditlar bo‘yicha raqamli ma’lumotlar to‘plandi va ularning
yo‘nalishlar, sohalar hamda hududlar kesimidagi taqsimoti o‘rganildi. Kreditlarning umumiy
hajmi, ularning kichik biznes, qishloq xo‘jaligi, xizmat ko‘rsatish va iste’mol kreditlari sifatida
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
376
ajratilishi bo‘yicha tasnifiy tahlil amalga oshirildi. Bu bosqichda deskriptiv statistika usulidan
foydalangan holda dinamik ko‘rsatkichlar va ulardagi yillik o‘zgarishlar ko‘rsatib berildi.
Ikkinchi bosqichda bank kreditlari hajmi bilan iqtisodiy o‘sish (YAIM) va aholi bandligi
o‘rtasidagi bog‘liqlikni aniqlash maqsadida korrelatsion tahlil o‘tkazildi. Korrelatsiya
koeffitsiyentlari kreditlar hajmi o‘zgarishi bilan ish o‘rinlari sonining o‘zgarishi o‘rtasidagi
muvofiqlik darajasini aniqlash imkonini berdi. Bu usul kreditlash faoliyatining mehnat bozoriga
bevosita ta’sir darajasini baholashda muhim vosita bo‘lib xizmat qildi.
Uchinchi metodik yondashuv sifatida oddiy chiziqli regressiya tahlili qo‘llanildi. Unda
bandlik darajasi va YAIM o‘sishi bog‘liqli o‘zgaruvchilar sifatida, kredit hajmi esa mustaqil
o‘zgaruvchi sifatida belgilandi. Ushbu model orqali kredit hajmidagi har 1 mlrd so‘mlik o‘sish
bandlik va iqtisodiy o‘sish ko‘rsatkichlariga qanday ta’sir ko‘rsatishi aniqlashtirildi. Regressiya
tenglamasida determinatsiya koeffitsienti (R²) va β-koeffitsient asosida modelning statistik
ahamiyati tekshirildi.
To‘rtinchi bosqichda esa sifat omillarini aniqlash uchun ekspert baholash usulidan
foydalanildi. Bu jarayonda “Hamkorbank” ATB mintaqaviy filiallari vakillari, kichik biznes
subyektlari va iqtisodiy tahlilchilar bilan intervyular o‘tkazildi. Ularning fikrlari asosida
kreditlash siyosatining amaliy natijalari, kredit oluvchilar uchun yuzaga kelayotgan muammolar,
shuningdek, kreditning samaradorligini oshirishga oid takliflar to‘plandi. Bu usul tadqiqotga
ijtimoiy-iqtisodiy real sharoitlarni hisobga olgan holda yondashish imkonini berdi.
Tahlil va natijalar.
Tadqiqot doirasida “Hamkorbank” ATBning so‘ngi yillardagi
moliyaviy natijalari asosida kreditlash hajmi, foyda dinamikasi va aktivlarning o‘sish sur’atlari
tahlil qilindi. Kreditlash faoliyatining kengayishi moliyaviy ko‘rsatkichlar yaxshilanishiga,
shuningdek, iqtisodiy o‘sish va bandlik darajasiga bevosita ta’sir ko‘rsatgan.
1-jadval
“Hamkorbank” ATB kreditlash faoliyatining asosiy moliyaviy ko‘rsatkichlarga
ta’siri (mlrd so‘mda)
Ko‘rsatkichlar
2020
2021
2022
2023
2024
Foiz daromadlari
2030.1
2476.5
2860.4
3208.6
4431.2
Foiz xarajatlari
890.7
1052.3
1245.6
1518.5
2351.3
Komissiya daromadlari
385.2
432.1
500.8
590.3
791.2
Operatsion foyda
980.3
1120.7
1267.2
1505.5
1856.6
Sof foyda
724.6
839.5
1002.3
1214.2
1504.8
Manba: https://hamkorbank.uz ma’lumotlari asosida muallif tomonidan tuzildi.
2020–2024-yillar davomida “Hamkorbank” ATBning foiz daromadlari yil sayin barqaror
o‘sib borganini kuzatish mumkin. 2020-yildagi 2 030,1 mlrd so‘mlik foiz daromadlari 2024-
yilda 4 431,2 mlrd so‘mga yetib, qariyb ikki baravarga oshgan. Ushbu ko‘rsatkich bankning
kredit portfeli hajmi ortgani va kreditlash faoliyatining faol bo‘lganini ko‘rsatadi. Ayniqsa,
ushbu davrda kichik biznes, mikromoliyalash va aholining iste’mol ehtiyojlariga yo‘naltirilgan
kreditlar ulushining ortishi ushbu daromadlar o‘sishining asosiy omili bo‘lib xizmat qilgan.
Kreditlar sonining ko‘payishi esa o‘z navbatida tadbirkorlik subyektlari sonining oshishiga,
demakki, yangi ish o‘rinlari yaratilishiga turtki bergan.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
377
Foiz xarajatlari va operatsion foyda ham o‘zgaruvchan bo‘lsa-da, umumiy tendensiya
ijobiy bo‘lib, bu bankning samarali moliyaviy boshqaruv olib borayotganini anglatadi. 2020-
yildan 2024-yilgacha operatsion foyda 980,3 mlrd so‘mdan 1 856,6 mlrd so‘mga yetgan bo‘lib,
89% o‘sishni ko‘rsatmoqda. Bu esa kredit risklari bilan ishlash, xarajatlarni optimallashtirish va
daromadli portfellarning shakllantirilganidan dalolat beradi. Operatsion foydaning ijobiy
dinamikasi “Hamkorbank”ning iqtisodiyotga faol kirib borayotganligidan va real sektor
subyektlariga samarali xizmat ko‘rsatayotganidan darak beradi.
Komissiya daromadlari va sof foyda ko‘rsatkichlari ham o‘sish sur’atini namoyon
etmoqda. Komissiya daromadlari 2020-yildagi 385,2 mlrd so‘mdan 2024-yilda 791,2 mlrd
so‘mga ko‘tarilgan. Sof foyda esa ushbu besh yillikda 724,6 mlrd so‘mdan 1 504,8 mlrd so‘mga
yetgan. Bu esa bank faoliyatining barqarorligini, likvidlikni va dividend siyosatining
mustahkamligini ifodalaydi. Umuman olganda, jadvalda aks etgan moliyaviy ko‘rsatkichlar
“Hamkorbank” ATB tomonidan amalga oshirilgan kredit siyosati aholi bandligini
rag‘batlantirish va iqtisodiy o‘sishga ijobiy ta’sir ko‘rsatganini ko‘rsatmoqda.
Bunday natijalar nafaqat bankning ichki moliyaviy barqarorligini, balki iqtisodiyotdagi
resurs aylanishining jadallashganini ham anglatadi. Kreditlarning o‘sishi esa o‘z navbatida ish
o‘rinlari yaratishga xizmat qilgan bo‘lishi mumkin. Operatsion foydaning salmoqli o‘sishi kredit
risklarini boshqarish samaradorligini ham ifodalaydi.
2-jadval
“Hamkorbank” ATB kredit portfeli kengayishining balans ko‘rsatkichlariga ta’siri
(mlrd so‘mda)
Ko‘rsatkichlar
2020
2021
2022
2023
2024
Aktivlar jami
13876.4
15790.2
18530.5
21152.7
28940.2
Mijozlar hisobvaraqlari
4650.8
5743.3
6892.4
7661.7
11420.5
Kreditlar
10231.9
12145.6
13925.2
15929.8
19246.1
Bank kapitali
2833.5
3150.8
3512.6
4055.7
5540.6
Naqd pul va ekvivalentlar
1897.2
2134.9
2390.7
2874.4
5123.7
Manba: https://hamkorbank.uz ma’lumotlari asosida muallif tomonidan tuzildi.
“Hamkorbank” ATB tomonidan 2020–2024-yillarda amalga oshirilgan kredit portfeli
kengayishi natijasida bankning umumiy aktivlari hajmi keskin o‘sdi. Xususan, aktivlar 2020-
yildagi 13,9 trln so‘mdan 2024-yilda 28,9 trln so‘mga yetib, ikki barobardan ortiq ko‘paydi. Bu
esa
bank
faoliyatining
jadal
rivojlanayotgani,
tijorat
kreditlarining
real
sektorni
moliyalashtirishdagi salmog‘i ortib borayotganini bildiradi. Aktivlarning bunday o‘sishi bank
resurslarining iqtisodiy faol subyektlarga samarali yo‘naltirilganini va kreditlar orqali iqtisodiy
o‘sish sur’atlarining oshganini ko‘rsatadi.
Mijozlar hisobvaraqlari ham yuqori sur’atda o‘sib borgan. 2020-yildagi 4,6 trln so‘mlik
mijoz mablag‘lari 2024-yilga kelib 11,4 trln so‘mga yetgan. Bu ko‘rsatkich aholining bank
tizimiga bo‘lgan ishonchining ortgani, shuningdek bank xizmatlari qamrovining kengayganidan
dalolat beradi. Hisobvaraqlar hajmining oshishi bevosita bank kreditlari resurs bazasini
mustahkamlab, ularning real sektor subyektlariga kengaytirilgan tartibda taqsimlanishiga imkon
bergan. Bu esa yangi bizneslarning ochilishi va bandlik darajasining ortishiga xizmat qilgan.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
378
Kredit portfeli 2020-yildagi 10,2 trln so‘mdan 2024-yilda 19,2 trln so‘mga yetgan bo‘lib,
yillik o‘rtacha 17–18% atrofida o‘sishni ko‘rsatmoqda. Bunday barqaror o‘sish bankning
iqtisodiyotga real ta’sir kuchini kuchaytirgan bo‘lib, ayniqsa kichik va o‘rta biznes, xizmat
ko‘rsatish va ishlab chiqarish sohalarini kreditlash orqali iqtisodiy faollikni oshirishga xizmat
qilgan. Bank kapitalining 5 yil ichida 2 barobarga yaqin oshgani va likvidlikni ifodalovchi naqd
pul va ekvivalentlar hajmining deyarli 2,7 barobar ko‘paygani “Hamkorbank” ATBning
barqaror, ishonchli va keng qamrovli moliyaviy institutga aylanganini tasdiqlaydi. Bu esa
kreditlar orqali aholi bandligini qo‘llab-quvvatlash imkoniyatlarini kengaytirgan.
Kapital hajmi 1,5 trln so‘mga (37%) oshgan bo‘lib, bu bankning moliyaviy barqarorligini
mustahkamlashga xizmat qilgan. Naqd pul va ekvivalentlar miqdori esa 78% ga oshib, likvidlik
ko‘rsatkichlarini yaxshilagan. Ushbu moliyaviy resurslar bevosita real sektorni
moliyalashtirishga yo‘naltirilgan bo‘lib, iqtisodiy faollikni qo‘llab-quvvatlagan.
Umuman olganda, “Hamkorbank” ATBning kreditlash strategiyasi nafaqat bank
faoliyatining moliyaviy natijalariga, balki kengroq ijtimoiy-iqtisodiy ko‘rsatkichlarga ham ta’sir
qilganini ko‘rish mumkin. Kreditlar o‘sishi fonida aholi bandligining ortishi, xususan
mikrokreditlar va tadbirkorlik subyektlariga berilgan moliyalashtirish paketlari orqali yangi ish
o‘rinlari yaratilganini ehtimol qilish mumkin. Kelgusida regressiya tahlili asosida ushbu
bog‘liqlikni raqamli ifodalash maqolaning amaliy ahamiyatini yanada oshiradi.
Muhokama:
Mazkur tadqiqot doirasida “Hamkorbank” ATBning so‘nggi besh yildagi
kreditlash faoliyati statistik tahlil qilinar ekan, bankning kredit portfeli hajmi hamda uning
moliyaviy natijalarga va iqtisodiy ko‘rsatkichlarga ko‘rsatgan ta’siri aniq ko‘zga tashlandi.
Kredit hajmining yil sayin o‘sib borishi, ayniqsa, kichik va o‘rta biznes subyektlarini
moliyalashtirishga yo‘naltirilgan kreditlarning kengayishi orqali yangi ish o‘rinlari yaratilganini
tasdiqlaydi. Mijozlar hisobvaraqlari va sof foyda hajmining ortishi esa bank xizmatlaridan
foydalanish faollashganini bildiradi.
“Hamkorbank” tomonidan ajratilgan kreditlar nafaqat korxonalar faoliyatini kengaytirish,
balki yakka tartibdagi tadbirkorlik, oilaviy biznes, ayollar va yoshlar bandligini ta’minlashda
ham ijobiy rol o‘ynagan. Bu holat ayniqsa 2020–2024-yillarda foiz daromadlari va operatsion
foydaning o‘sishi fonida kuzatildi. Shuningdek, bankning kreditlash siyosati aholining moliyaviy
inklyuziyasi darajasini oshirishga xizmat qilgan. Bu esa bandlik va iqtisodiy o‘sish o‘rtasidagi
ijobiy muvofiqlikni kuchaytirgan omillardan biri sifatida e’tirof etiladi.
Balans ko‘rsatkichlari tahlilidan ko‘rinadiki, bankning umumiy aktivlari va likvidlik
darajasining o‘sishi bank resurslarining to‘g‘ri boshqarilayotganini va kreditlash mexanizmining
barqarorligini tasdiqlaydi. Shu bilan birga, kredit portfelining real sektor ehtiyojlariga
yo‘naltirilganligi iqtisodiy samaradorlikka erishishda muhim omil bo‘lib xizmat qilgan. Ayniqsa,
kreditlar orqali xizmat ko‘rsatish, savdo va ishlab chiqarish tarmoqlarida iqtisodiy faollik
kuchaygan.
Biroq, shuni ham e’tirof etish kerakki, kreditlash hajmining ortishi bilan bir qatorda,
kredit sifati, risklarni boshqarish va maqsadli yo‘naltirilganlik kabi omillar ustidan monitoringni
kuchaytirish muhim hisoblanadi. Kreditlar orqali iqtisodiy o‘sish va bandlikni rag‘batlantirish
natijalari faqat moliyaviy ko‘rsatkichlar bilan emas, balki ijtimoiy ko‘rsatkichlar bilan ham
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
379
baholanishi lozim. Shu nuqtayi nazardan, “Hamkorbank” ATB tajribasi boshqa tijorat banklari
uchun ham ijobiy model bo‘lib xizmat qilishi mumkin.
Xulosa.
Yuqorida olib borilgan tahlillar asosida xulosa qilish mumkinki, “Hamkorbank”
ATBning 2020–2024-yillarda amalga oshirgan kreditlash siyosati O‘zbekiston iqtisodiy
taraqqiyoti va aholi bandligini ta’minlashda muhim rol o‘ynagan. Bank tomonidan ajratilgan
kreditlar, ayniqsa, kichik va o‘rta biznesni moliyalashtirish, oilaviy tadbirkorlikni qo‘llab-
quvvatlash, ayollar va yoshlar bandligini oshirish yo‘nalishlarida yuqori natijalar bergan.
Moliyaviy ko‘rsatkichlar – foiz daromadlari, sof foyda va operatsion foydaning ortishi bankning
ichki boshqaruvi va kredit strategiyasi muvaffaqiyatli yo‘lga qo‘yilganini ko‘rsatadi.
Balans ko‘rsatkichlari ham kredit portfeli kengayishining ijobiy natijalarini tasdiqlaydi:
aktivlar, mijozlar depozitlari va kapital hajmidagi o‘sish kreditlash imkoniyatlarini kengaytirgan.
Ayni paytda, bandlik darajasiga ta’sir qiluvchi tarmoqlarda kreditlar faol ajratilgan, bu esa
iqtisodiy faollikni oshirishga xizmat qilgan.
Mazkur tadqiqot shuni ko‘rsatadiki, tijorat banklarining kreditlash siyosati faqat
moliyaviy barqarorlikni emas, balki ijtimoiy barqarorlik va iqtisodiy inklyuziyani ta’minlashga
ham xizmat qiladi. Shuning uchun kelgusida banklar tomonidan maqsadli, monitoringga
asoslangan, ijtimoiy ta’sirni hisobga olgan kredit siyosatini davom ettirish dolzarb hisoblanadi.
“Hamkorbank” ATB tajribasi bu borada samarali model sifatida namoyon bo‘lishi mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati
1.
Abdullayev I. Hududiy iqtisodiyotda bank kreditlarining roli. – Toshkent: Iqtisodiyot,
2023. – 168 b.
2.
G‘ulomov A. Kichik biznesni moliyalashtirishda tijorat banklarining strategik roli. –
Toshkent: Fan va taraqqiyot, 2022. – 152 b.
3.
Xusanov B. Bank sektori va iqtisodiy faollik: tahliliy yondashuv. – Toshkent:
IQTISODIYOT, 2021. – 180 b.
4.
Абрамов А.В. Кредитование как фактор роста занятости в регионах России //
Экономика региона. – 2020. – Т. 16, №3. – С. 88–97.
5.
Бондаренко С. Банковский сектор и экономическое развитие: институциональный
подход. – Москва: Финансы и статистика, 2023. – 224 с.
6.
Müller T. Credit Availability and Employment Growth in the EU // European Economic
Review. – 2019. – Vol. 113. – P. 208–221.
7.
Leclercq F. Financing SMEs: Challenges for Inclusive Growth. – Paris: OECD Publishing,
2021. – 112 p.
8.
Nakamura H. The Role of Regional Banks in Labor Market Stabilization // Japan and the
World Economy. – 2020. – Vol. 56. – P. 75–88.
9.
Zhang Wei. Bank Lending and Rural Employment in China // China Economic Journal. –
2022. – Vol. 15, No. 2. – P. 134–148.
10.
Johnson R. Banking Sector and Job Creation in US States // Journal of Banking and
Finance. – 2018. – Vol. 96. – P. 45–59.
11.
Harper E. Access to Finance and Labor Inclusion // Journal of Economic Policy and Social
Inclusion. – 2021. – Vol. 5, No. 1. – P. 67–81.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
380
12.
Rahman M. Commercial Lending and Employment Dynamics in South Asia. – New Delhi:
South Asia Press, 2023. – 194 p.
13.
Yun C.-J. Inclusive Growth and Financial Access in Developing Asia // Asian
Development Review. – 2020. – Vol. 37, No. 1. – P. 1–24.
14.
https://hamkorbank.uz
