ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
400
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI TIJORAT BANKLARNING FILIALLAR TARMOG‘I
FAOLIYATINI SAMARADORLIGINI OSHIRISH YO‘NALISHLARI
Boboniyazov Sardor Ro
‘
zmatovich
O‘zbekiston Respublikasi Bank-Moliya Akademiyasi Tijorat banklarini boshqarish magistranti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.16014126
Annotatsiya. Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasi tijorat banklarining filiallar
tarmog‘i faoliyati samaradorligini oshirish yo‘nalishlari ilmiy asosda tahlil qilinadi. Bank
tizimining hududiy qamrovini kengaytirish, mijozlarga yaqin bo‘lish, xizmatlarning sifat va
tezligini oshirish tijorat banklarining ustuvor vazifalaridan biri hisoblanadi. Maqolada filiallar
sonining o‘sish dinamikasi, ularning hududiy joylashuvi, iqtisodiy samaradorligi va mijozlarga
ta’siri tahlil qilinib, mavjud muammolar va ularni bartaraf etish yo‘llari yoritiladi. Jumladan,
raqamli texnologiyalarni joriy etish, filiallar faoliyatining ixtisoslashuvi, operatsion xarajatlarni
optimallashtirish va kadrlar salohiyatini oshirishga doir takliflar ishlab chiqilgan. Shuningdek,
xorijiy banklar tajribasi asosida O‘zbekiston sharoitiga mos keluvchi model va yo‘nalishlar
aniqlanadi.
Kalit so‘zlar: Tijorat banklari, filiallar tarmog‘i, samaradorlik, moliyaviy xizmatlar,
raqamlashtirish, hududiy qamrov, mijozlar ehtiyoji, bank tizimi.
DIRECTIONS FOR IMPROVING THE EFFICIENCY OF THE BRANCH NETWORK
OF COMMERCIAL BANKS OF THE REPUBLIC OF UZBEKISTA
Abstract. This article analyzes on a scientific basis the directions of increasing the
efficiency of the branch network of commercial banks of the Republic of Uzbekistan. Expanding
the territorial coverage of the banking system, being close to customers, improving the quality
and speed of services are among the priority tasks of commercial banks. The article analyzes the
dynamics of growth in the number of branches, their territorial location, economic efficiency and
impact on customers, highlights existing problems and ways to eliminate them. In particular,
proposals are developed on the introduction of digital technologies, specialization of branch
activities, optimization of operating costs and increasing human resources. Also, based on the
experience of foreign banks, models and directions that are suitable for the conditions of
Uzbekistan are identified.
Keywords: Commercial banks, branch network, efficiency, financial services,
digitalization, territorial coverage, customer needs, banking system.
Kirish
O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiyotida moliyaviy sektor, ayniqsa tijorat banklarining
roli yildan-yilga ortib bormoqda. Bozor iqtisodiyoti sharoitida banklar nafaqat mablag‘lar
aylanishini ta'minlaydigan vositachi, balki aholi va tadbirkorlik subyektlarining moliyaviy
ehtiyojlarini qondiruvchi asosiy institut sifatida maydonga chiqmoqda. Ayniqsa, hududlarda
moliyaviy xizmatlardan foydalanish darajasini oshirishda tijorat banklarining filiallar tarmog‘i
muhim ahamiyat kasb etadi.
Hozirgi kunda mamlakatda faoliyat yuritayotgan banklar o‘z filiallari orqali aholi va
tadbirkorlar uchun omonat, kredit, to‘lov, investitsiya kabi keng ko‘lamli xizmatlarni taqdim
etmoqda.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
401
Biroq, filiallar faoliyatining iqtisodiy samaradorligini oshirish, ularni hududiy va
funksional jihatdan maqbullashtirish, raqamli texnologiyalarni integratsiya qilish dolzarb masala
bo‘lib qolmoqda.
Shu nuqtai nazardan olib qaralganda, filiallar tarmog‘ining faoliyatini optimallashtirish
orqali bank xizmatlari sifatini oshirish, ularni hududlar bo‘yicha adolatli taqsimlash, aholining
moliyaviy inklyuziyasini ta'minlash va raqobatbardoshlikni kuchaytirish mumkin. Ushbu maqola
ana shunday dolzarb muammolar yechimiga bag‘ishlangan bo‘lib, tijorat banklarining filiallar
tarmog‘i samaradorligini oshirish yo‘nalishlarini aniqlashni maqsad qiladi.
Metodologiya
: Tijorat banklarining filiallar tarmog‘i faoliyatini o‘rganish va uning
samaradorligini oshirish yo‘nalishlarini aniqlashda kompleks metodologik yondashuv zarur
hisoblanadi. Mazkur tadqiqotda bir necha asosiy ilmiy-uslubiy yondashuvlardan foydalanildi,
ular orqali filiallar faoliyatining holati, mavjud muammolar va ularni bartaraf etish strategiyalari
chuqur tahlil qilindi.
Birinchidan, deskriptiv (ta’riflovchi) tahlil orqali O‘zbekiston Respublikasi tijorat
banklarining filiallar soni, ularning geografik joylashuvi, xizmat ko‘rsatish yo‘nalishlari, ishchi
kuchi salohiyati va moliyaviy ko‘rsatkichlari bo‘yicha mavjud holat aniqlab chiqildi. Bu
jarayonda O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki, tijorat banklari yillik hisobotlari, Davlat
statistika agentligi va O‘zsanoatqurilishbank, Xalq banki, Agrobank kabi yirik banklarning ochiq
ma’lumotlaridan foydalanildi.
Ikkinchidan, komparativ (taqqoslama) tahlil yondashuvi asosida banklar filiallari
o‘rtasida xizmat sifati, samaradorlik ko‘rsatkichlari, mijozlar bazasi, raqamli xizmatlar darajasi
va mijozlar bilan aloqalar shakli taqqoslab o‘rganildi. Bu orqali tizimda mavjud
nomutanosibliklar, rivojlanishdagi tafovutlar aniqlanib, ularni optimallashtirish yo‘llari
belgilandi.
Uchinchidan, ekspert baholash usuli asosida tijorat banklari xodimlari, hududiy filial
menejerlari va moliyaviy xizmat foydalanuvchilari o‘rtasida so‘rovlar va suhbatlar tashkil
qilindi. Bu orqali filiallar faoliyatining real amaliy muammolari, mijozlar ehtiyojlariga javob
bera olmaslik holatlari, xizmat sifati bilan bog‘liq muammolar aniqlandi.
To‘rtinchidan, diagnostik tahlil va SWOT-analiz metodlaridan foydalanib, filiallar
tarmog‘ining kuchli va zaif tomonlari, imkoniyatlari va xavf-xatarlarini aniqlash orqali strategik
yo‘nalishlar ishlab chiqildi. SWOT tahlil orqali filiallar rivojlanishining ichki va tashqi omillari
tizimli ravishda baholandi.
Bundan tashqari, empirik tadqiqot yondashuvi doirasida oxirgi besh yillik statistik
ma’lumotlar asosida filiallar sonining o‘zgarish dinamikasi, ular tomonidan jalb etilgan
depozitlar hajmi, berilgan kreditlar miqdori, hamda foyda ko‘rsatkichlari tahlil qilindi. Ushbu
ma’lumotlar asosida filiallar samaradorligining amaliy jihatlari yoritildi.
Metodologik asos sifatida ilmiy adabiyotlar, xalqaro tajribalar ham chuqur o‘rganildi.
Jumladan, AQSh, Germaniya, Janubiy Koreya kabi rivojlangan mamlakatlar bank tizimi
va ularning hududiy filiallar siyosatidagi yondashuvlar tahlil qilinib, O‘zbekiston sharoitiga
moslashtirish imkoniyatlari ko‘rib chiqildi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
402
Ushbu tadqiqotda turli metodologik yondashuvlarning uyg‘unligi orqali filiallar tarmog‘i
faoliyatining ko‘p qirrali tahlili amalga oshirildi. Natijada, filiallar samaradorligini oshirish
bo‘yicha aniq va asosli takliflar ishlab chiqilishi uchun zarur empirik asos yaratildi.
Mavzuga oid adabiyotlar sharhi
:Tijorat banklari faoliyati, xususan ularning filiallar
tarmog‘i faoliyatining samaradorligini tahlil qilish va takomillashtirish masalasi so‘nggi yillarda
iqtisodiy adabiyotlarda alohida o‘rin egallab kelmoqda. Ushbu yo‘nalishda olib borilgan ilmiy
izlanishlar, asosan, moliyaviy xizmatlarning hududiy muvozanatini ta’minlash, raqamlashtirish
orqali bank infratuzilmasini takomillashtirish, hamda mijozlar ehtiyojiga yo‘naltirilgan xizmat
modelini shakllantirish kabi masalalarga qaratilgan.
Avvalo, O‘zbekiston olimlari tomonidan yozilgan fundamental manbalar e’tiborga loyiq.
Jumladan, A. G‘ulomovning “Bank ishi asoslari” nomli darsligida tijorat banklarining
tashkil etilishi, ularning tarkibiy tuzilmasi va filiallar tarmog‘i faoliyati haqida batafsil ma’lumot
berilgan. Muallif filiallar faoliyatini bank xizmatlarining kengaytirilgan shakli sifatida talqin
qilib, ularning hududiy rivojlanishga qo‘shgan hissasini yoritib bergan.
Boshqa tomondan, T. Xudoyberganov, B. Yo‘ldoshev kabi iqtisodchilar tomonidan
yozilgan maqolalarda bank xizmatlari sifati, mijozlar ehtiyojini aniqlash va filiallar strategiyasini
shakllantirishda marketing yondashuvining o‘rni tahlil qilingan. Ular mijozlarga qulaylik
yaratish, xodimlar malakasini oshirish va bank filiallarining operatsion xarajatlarini kamaytirish
orqali samaradorlikka erishish mumkinligini ta’kidlaydilar.
Xalqaro miqyosdagi adabiyotlar ham ushbu mavzuni chuqurroq anglashda muhim manba
bo‘lib xizmat qiladi. Xususan,
Frederic S. Mishkin
ning “The Economics of Money, Banking and
Financial Markets” nomli asarida bank tizimi va filiallar tarmog‘i o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik,
banklarning moliyaviy vositachilik vazifasini samarali amalga oshirishi uchun hududiy
infratuzilmaning ahamiyati ta’kidlangan.
Shuningdek, Jahon banki va Xalqaro valyuta jamg‘armasi tomonidan e’lon qilingan
hisobotlar ham dolzarb manba sifatida xizmat qiladi. Jumladan, “Financial Inclusion and Branch
Banking Strategy” nomli hisobotda rivojlanayotgan mamlakatlar uchun bank filiallarining
ahamiyati, ularning raqamli texnologiyalar bilan uyg‘unlashtirilishi va xarajat-effektiv xizmat
modeli bo‘yicha amaliy tavsiyalar keltirilgan.
Yevropa Markaziy bankining ham bir qator nashrlarida banklarning hududiy tarqalishi,
yaqinlik tamoyili, shahar va qishloq joylaridagi filiallar samaradorligi haqida statistik asoslangan
yondashuvlar mavjud. Bu adabiyotlar O‘zbekiston sharoitida filiallar tarmog‘ini
takomillashtirishda xalqaro tajribadan foydalanish muhimligini ko‘rsatadi.
Raqamli bank xizmatlarining rivojlanishi bilan bog‘liq tadqiqotlarda (masalan,
“Digital
Transformation of Retail Banking” – Deloitte Insights
) esa, bank filiallarining roli qayta ko‘rib
chiqilib, ularni ko‘proq maslahat beruvchi va qo‘llab-quvvatlovchi markazlarga aylantirish
konsepsiyasi ilgari suriladi. Bu esa O‘zbekiston bank tizimi uchun ham innovatsion yondashuv
bo‘lishi mumkin.
Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki va Moliya vazirligi tomonidan
e’lon qilinadigan statistik byulletenlar, yillik hisobotlar, banklarning o‘z rasmiy nashrlari filiallar
tarmog‘ining amaliy holatini baholashda muhim axborot manbasi bo‘lib xizmat qiladi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
403
Mavjud adabiyotlar filiallar tarmog‘ining faqatgina banklar foydasini oshirishda emas,
balki hududiy iqtisodiy o‘sish, moliyaviy inklyuziya va ijtimoiy tenglikni ta’minlashdagi rolini
ham yoritib beradi. Shu bois, ilmiy manbalarni chuqur tahlil qilish orqali O‘zbekiston tijorat
banklarining filiallar tarmog‘ini takomillashtirish bo‘yicha aniq va asosli strategiyalar ishlab
chiqish mumkin.
Tahlil va natijalar
Tijorat banklarining filiallar tarmog‘i – bu bank tizimining "maydondagi kuchi", ya’ni
moliyaviy xizmatlarni to‘g‘ridan-to‘g‘ri mijozlarga yetkazib beruvchi eng muhim infratuzilma
hisoblanadi. O‘zbekiston Respublikasi bank tizimida so‘nggi yillarda amalga oshirilayotgan
islohotlar, bank xizmatlarining raqamlashtirilishi va mijozlarga yo‘naltirilgan yondashuvlar
aynan filiallar tarmog‘ining holatini chuqur tahlil qilishni taqozo etadi.
So‘nggi ma’lumotlarga ko‘ra, O‘zbekistonda faoliyat yuritayotgan tijorat banklari soni 30
taga yaqinlashgan bo‘lsa, ularning umumiy filiallar soni 2024 yil yakunida 1 250 dan oshdi.
Ushbu filiallarning asosiy qismi yirik shaharlarda joylashgan bo‘lib, qishloq hududlarida
moliyaviy xizmatlarning qamrov darajasi hanuz yetarli emas. Bu esa hududiy nomutanosiblikka,
moliyaviy inklyuziya pastligiga olib kelmoqda.
Tahlillar shuni ko‘rsatmoqdaki, ayrim yirik tijorat banklari – masalan, "Xalq banki",
"Agrobank", "Ipoteka bank" va "Mikrokreditbank" kabi moliyaviy institutlar o‘z filial
tarmoqlarini hududiy ehtiyojlar asosida diversifikatsiya qilgan. Ularning filiallari nafaqat bank
xizmatlari ko‘rsatadi, balki aholining moliyaviy savodxonligini oshirish, kichik biznesni qo‘llab-
quvvatlash, subsidiyalar va nafaqalarni tarqatish kabi ijtimoiy ahamiyatga ega faoliyatlarni ham
amalga oshirmoqda.
1-jadval
Filiallar sonining yillar kesimidagi dinamikasi
Yil
Filiallar soni
Yillik o‘sish (%)
2020
1 050
—
2021
1 115
+6.2%
2022
1 180
+5.8%
2023
1 235
+4.7%
2024
1 275
+3.2%
Manba: O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki, 2024-yilgi bank statistik
byulleteni.
Biroq ayrim filiallarda operatsion samaradorlik pastligi, xodimlar malakasining yetarli
emasligi, xizmat ko‘rsatish sifati pastligi kuzatilmoqda. Shu bilan birga, raqamli
texnologiyalarning joriy etilishi ham hali hamma filiallar uchun bir xilda amalga oshirilgan
emas. Bu holat mijozlar oqimini kamaytirishi, bank brendiga bo‘lgan ishonchni pasaytirishi
mumkin.
2021–2024 yillar oralig‘idagi tahliliy ma’lumotlar shuni ko‘rsatadiki, o‘z filiallarida
interaktiv xizmatlar, self-servis zonalari, onlayn navbat olish tizimlari joriy etilgan banklarda
mijozlar oqimi va operatsion foyda 12–18% gacha oshgan. Aksincha, an’anaviy xizmat uslubiga
tayanib qolgan filiallar esa o‘z mijozlarini raqamli bank xizmatlariga boy bo‘lgan
raqobatchilarga yo‘qotmoqda.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
404
2-jadval
Bank filiallari orqali jalb qilingan omonatlar hajmi (trln so‘m)
Yil
Omonat hajmi (trln so‘m)
Yillik o‘sish (%)
2020
47.5
—
2021
56.4
+18.7%
2022
68.1
+20.7%
2023
81.3
+19.3%
2024
95.2
+17.1%
Manba: O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki va Davlat statistika agentligi
hisobotlari.
Filiallarning iqtisodiy samaradorligi, ya’ni ularning foyda keltirish qobiliyati ham muhim
tahlil obyekti bo‘ldi. Tahlillarga ko‘ra, ko‘p hollarda filiallar o‘zini oqlaydigan darajada foyda
keltirmaydi, ayniqsa yangi tashkil etilgan filiallarda bu ko‘rsatkich juda past bo‘lib, 2–3 yil
davomida faqat xarajat qoplash darajasida faoliyat yuritadi. Bu esa filiallar ochilishidan oldin
hududiy ehtiyojlar va iqtisodiy potensialning chuqur tahlil qilinishi lozimligini anglatadi.
3-jadval
Filiallar orqali berilgan kreditlar hajmi (trln so‘m)
Yil
Kredit hajmi (trln so‘m)
Yillik o‘sish (%)
2020
65.7
—
2021
78.2
+19.0%
2022
91.9
+17.5%
2023
108.4
+17.9%
2024
123.6
+14.0%
Manba: O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki, 2020–2024 yillarga oid yillik
moliyaviy tahlil nashrlari.
Shuningdek, kadrlar salohiyati ham tarmoq samaradorligiga bevosita ta’sir ko‘rsatmoqda.
Mamlakat
bank
filiallarining
katta
qismida
yuqori
malakali
mutaxassislar
yetishmovchiligi mavjud. Bu esa xizmat ko‘rsatish sifatiga, mijozlar bilan muloqot madaniyatiga
salbiy ta’sir etadi. Shu bois filiallar uchun maxsus kadrlar tayyorlash dasturlarini ishlab chiqish
va amaliyotga joriy etish dolzarb vazifa hisoblanadi.
Yana bir muhim jihat – bank filiallarining raqamli xizmatlar bilan integratsiyasi darajasi.
Ko‘plab banklarda filiallar mijozlarni raqamli xizmatlarga yo‘naltirish, ularga mobil
ilova, onlayn bank va QR to‘lovlar bilan ishlashni o‘rgatishda passiv rol o‘ynaydi. Ayni paytda
xalqaro tajriba, masalan, Janubiy Koreya yoki Estoniya misolida, bank filiallari "raqamli
maslahat markazlari"ga aylantirilgan bo‘lib, bu yerda mijozlar nafaqat hisob ochadi, balki
o‘zining barcha moliyaviy faoliyatini raqamli shaklda boshqarishni o‘rganadi.
Tijorat banklarining filiallar tarmog‘i faoliyatini baholashda statistik ko‘rsatkichlar
muhim ahamiyat kasb etadi. Ayniqsa, filiallar soni, ularning geografik taqsimoti, mijozlar soni,
jalb qilingan omonatlar va berilgan kreditlar hajmi kabi mezonlar orqali tarmoq samaradorligi va
taraqqiyot dinamikasini aniqlash mumkin. Quyidagi statistik tahlil 2020–2024 yillar davomida
O‘zbekiston Respublikasi bank tizimidagi filiallar faoliyatini yoritishga qaratilgan.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
405
Avvalo, filiallar soni bo‘yicha statistik ko‘rsatkichlarga nazar tashlaymiz. 2020 yilda
respublika bo‘yicha jami 1 050 ta filial faoliyat yuritgan bo‘lsa, bu ko‘rsatkich 2024 yil yakunida
1 275 taga yetdi. O‘sish sur’ati 21% atrofida bo‘lib, asosan Xalq banki, Agrobank,
Mikrokreditbank va Ipoteka banklarining hududiy filiallarini kengaytirishi hisobiga yuz berdi.
Ushbu o‘sish aholining moliyaviy xizmatlarga bo‘lgan ehtiyojining ortib borayotganini
hamda banklar o‘z xizmatlarini keng auditoriyaga taklif qilish istagini ko‘rsatadi.
Hududlar kesimida olib borilgan tahlil shuni ko‘rsatadiki, Toshkent shahri, Farg‘ona,
Samarqand va Andijon viloyatlari bank filiallarining eng zich joylashgan hududlari hisoblanadi.
Qoraqalpog‘iston Respublikasi, Navoiy va Surxondaryo viloyatlarida esa bu ko‘rsatkich
nisbatan past bo‘lib, bu hududlarda filiallar sonini ko‘paytirish lozimligini ko‘rsatadi.
Shuningdek, filiallar orqali jalb qilingan omonatlar hajmi ham filiallarning iqtisodiy
samaradorligini belgilovchi muhim omillardandir. 2020 yilda bank filiallari orqali jalb qilingan
jami omonatlar hajmi 47,5 trln so‘mni tashkil etgan bo‘lsa, 2024 yilga kelib bu raqam 95,2 trln
so‘mga yetdi. Ushbu ikki karra o‘sish filiallar tarmog‘ining aholiga yaqinlashgani, xizmatlar
turining kengaygani va mijozlar ishonchining ortganidan dalolat beradi.
Muhokama
Tijorat banklarining filiallar tarmog‘i faoliyati bank tizimining haqiqiy “yuzi” sifatida
ahamiyatga ega. Ular orqali aholiga moliyaviy xizmatlar ko‘rsatiladi, jamg‘arma va investitsiya
muhitiga kirish imkoniyati taqdim etiladi, kichik va o‘rta biznesni moliyaviy qo‘llab-quvvatlash
amalga oshiriladi. Shu boisdan ham, filiallar samaradorligini oshirish masalasi nafaqat bank
tizimi, balki milliy iqtisodiyot taraqqiyoti uchun muhim yo‘nalish sanaladi.
Tahlillardan ko‘rinadiki, O‘zbekiston bank tizimida filiallar soni yildan-yilga ortmoqda.
Biroq bu o‘sish doimiy sifat ko‘rsatkichlari bilan birga kechmayapti. Hududlar bo‘yicha
filiallarning notekis taqsimlanishi, ba’zi viloyatlarda bank xizmatlariga kirish imkoniyatining
cheklanganligi, aholining moliyaviy savodxonligining pastligi kabi omillar filiallar
samaradorligiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda.
Muhokama qilish zarur bo‘lgan yana bir jihat – bu filiallarning funksional yuklamasi va
xizmat sifati. Ko‘plab filiallar faqat oddiy operatsiyalarni amalga oshiruvchi xizmat markazi
darajasida qolmoqda. Zamonaviy bank tizimida esa filiallar mijozlarga maslahat berish,
moliyaviy mahsulotlarni tanlash, investitsiya strategiyalarini ishlab chiqishda faol rol o‘ynashi
kerak. Ayniqsa, kichik biznes subyektlariga moliyaviy maslahat berish, startaplar bilan ishlash va
davlat subsidiyalarini samarali taqsimlash kabi vazifalarda filiallar ishtirokini kuchaytirish lozim.
Shuningdek, raqamli texnologiyalar rivojlanayotgan bir paytda, bank filiallarining roli
o‘zgarishga yuz tutmoqda. Endilikda filiallar nafaqat operatsion xizmatlar, balki interaktiv,
o‘quv-uslubiy va strategik ko‘mak markazlariga aylanishi kerak. Bunga erishish uchun filiallar
ichki tuzilmasini, xodimlar malakasini, xizmat uslublarini tubdan qayta ko‘rib chiqish zarur.
Xalqaro tajriba ham shuni ko‘rsatmoqdaki, zamonaviy banklar filiallar tarmog‘ini
optimallashtirishda "omnichannel" strategiyaga o‘tmoqda. Bu yondashuvda filiallar, mobil ilova,
internet-banking, call-markaz va boshqa xizmatlar bir-birini to‘ldiradi va yagona tizimda
ishlaydi. O‘zbekistonda hali bu darajadagi integratsiya to‘liq amalga oshirilmagan. Shuning
uchun filiallar faoliyatini raqamli tizimlar bilan birlashtirish, mijozlar uchun qulayliklar yaratish
va xizmatlar turini kengaytirish dolzarb ahamiyatga ega.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
406
Filiallar samaradorligini oshirish uchun yana bir muhim yo‘nalish – bu xodimlar malakasi
va xizmat madaniyatini oshirishdir. Mijoz bilan to‘g‘ridan-to‘g‘ri aloqada bo‘ladigan bank
xodimlari nafaqat moliyaviy bilimga, balki psixologik yondashuv, xizmat etiketasi, konfliktni hal
qilish kabi ko‘nikmalarga ham ega bo‘lishi zarur. Aks holda, eng zamonaviy filial ham mijoz
ishonchini qozona olmaydi.
Muhokama davomida aniqlanganidek, filiallar tarmog‘ini samarali boshqarish uchun
quyidagi tavsiyalar muhim hisoblanadi:
•
filiallarni ochishda faqat son ko‘rsatkichi emas, balki ularning funksional yuklamasi va
ehtiyojga mosligini baholash;
•
“raqamli + insoniy” yondashuvni kuchaytirish, ya’ni raqamli xizmatlar bilan birga
mijozlarga individual e’tibor qaratish;
•
filiallarning xarajat darajasini optimallashtirish, ayniqsa kichik shaharlardagi xizmat
ko‘rsatish markazlarini “light branch” formatida tashkil qilish;
•
xodimlar salohiyatini oshirish va mijozlar ehtiyojini ilgari suruvchi xizmat madaniyatini
shakllantirish.
Filiallar tarmog‘i banklar uchun oddiy xizmat markazlaridan ko‘ra ko‘proq narsani
anglatadi – bu mijoz bilan doimiy muloqot, ishonch, moliyaviy inklyuziya va iqtisodiy
rivojlanish vositasidir. Ularning samaradorligini oshirish esa innovatsiya, inson resurslari va
strategik boshqaruv uyg‘unligida yotadi.
Xulosa
Tijorat banklarining filiallar tarmog‘i bugungi kunda moliyaviy tizimning uzviy va
ajralmas qismi sifatida iqtisodiy rivojlanishda hal qiluvchi ahamiyat kasb etmoqda. Ayniqsa,
bank xizmatlarini keng auditoriyaga tezkor va sifatli tarzda yetkazish jarayonida filiallar
tarmog‘ining tutgan o‘rni beqiyosdir. O‘zbekiston Respublikasi tajribasi shuni ko‘rsatmoqdaki,
so‘nggi yillarda tijorat banklari o‘z tarmoqlarini kengaytirish borasida ancha faol harakat
qilmoqda. Biroq bu kengayish har doim ham samaradorlik bilan bog‘liq emas.
Tahlillarga asoslanib aytish mumkinki, filiallar sonining ko‘payishi hududiy balansni
ta'minlamagan. Ularning asosiy qismi yirik shaharlarda to‘plangan bo‘lib, chekka hududlarda
moliyaviy xizmatlardan foydalanish imkoniyati cheklanganligicha qolmoqda. Bu esa moliyaviy
inklyuziya darajasining pastligiga olib keladi va iqtisodiy tengsizlikni chuqurlashtiradi.
Bundan tashqari, ko‘plab filiallar o‘z faoliyati orqali yuqori daromad keltira olmayapti.
Bu holat, odatda, ochilishdan oldingi hududiy va iqtisodiy tahlillarning yetarli darajada
olib borilmaganligi, shuningdek, filiallarning faqat oddiy operatsion xizmatlar bilan cheklanib
qolganligi bilan izohlanadi. Bugungi kunda esa filiallar oddiy xizmat ko‘rsatish nuqtasidan ko‘ra,
maslahat markazlari, raqamli xizmatlarni qo‘llab-quvvatlovchi innovatsion platformalarga
aylanishi zarur.
Yana bir muhim jihat — bu raqamli texnologiyalarni joriy etishdagi nomuvofiqlikdir.
Ba’zi banklar bu borada yetakchi bo‘lib chiqayotgan bo‘lsa-da, ko‘plab filiallar hali ham
an’anaviy usullar asosida xizmat ko‘rsatmoqda. Natijada, mijozlar talabi bilan filiallar taklif
etayotgan xizmatlar o‘rtasida nomutanosiblik yuzaga kelmoqda.
Shuningdek, xizmat ko‘rsatish sifati, mijoz bilan muloqot madaniyati, xodimlar malakasi
kabi “insoniy omillar” filiallar samaradorligida muhim rol o‘ynaydi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
407
Bank xizmatlarining eng so‘nggi texnologiyalar bilan ta’minlangan bo‘lishi ham mijoz
ehtiyojini to‘liq qondira olmaydi, agar unga xizmat ko‘rsatayotgan mutaxassis professional emas
bo‘lsa. Shu bois xodimlar salohiyatini oshirish, xizmat madaniyatini rivojlantirish dolzarb vazifa
bo‘lib qolmoqda.
Yuqoridagi muammolarni bartaraf etish uchun bir necha aniq yo‘nalishlar ilgari surildi.
Ulardan eng muhimi — filiallar ochilishida hududiy va iqtisodiy tahlillarning chuqur olib
borilishi, raqamli xizmatlarning yagona standartlar asosida joriy etilishi, xizmat turlarini
ixtisoslashtirish va xarajatlarni optimallashtirishga qaratilgan model – masalan, “light branch”
yoki “mobil filial” konsepsiyasidir.
Xulosa qilib aytganda, tijorat banklarining filiallar tarmog‘i samaradorligini oshirish
birgina infratuzilma kengaytmasidan iborat emas. Bu — murakkab strategik yondashuvni,
zamonaviy texnologiyalarni joriy etishni, professional kadrlar bilan ishlashni va xizmatlar sifati
ustuvor bo‘lgan yondashuvni talab qiladi. Faqatgina ana shunday tizimli choralar orqali bank
tizimi har bir mijozga yanada yaqinlashadi, moliyaviy xizmatlar ommaviylashadi va iqtisodiy
o‘sishga xizmat qiladigan haqiqiy tayanchga aylanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
1.
G‘ulomov, A. (2020).
Bank ishi asoslari
. Toshkent: Iqtisodiyot.
2.
Xudoyberganov, T. va Yo‘ldoshev, B. (2021). “Bank xizmatlari sifatini oshirishda
marketing strategiyalarining o‘rni”,
Moliyaviy tahlil jurnali
, 4(2), 43–49.
3.
O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. (2024).
2023-yilgi bank tizimiga oid statistik
ma’lumotlar
4.
O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasi. (2024).
Moliyaviy xizmatlar statistik
byulleteni
5.
Mishkin, F.S. (2019).
The Economics of Money, Banking and Financial Markets
. 12th ed.
Boston: Pearson.
6.
Deloitte Insights. (2022).
Digital Transformation of Retail Banking
. [online]
7.
World Bank. (2021).
Financial Inclusion and Branch Banking Strategy: Policy Guidance
Note
. Washington D.C.: World Bank Publications.
8.
European Central Bank (ECB). (2020).
Branch Banking and Regional Financial Access in
the Eurozone
. Frankfurt: ECB Publications.
9.
IMF. (2023).
Financial Access Survey Database
. [online] https://data.imf.org
10.
Karimov, M. (2022). “Banklar infratuzilmasini hududiy rivojlantirish: muammolar va
yechimlar”,
Ilmiy izlanishlar
, 5(3), 60–65.
11.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi.
(2023).
Moliyaviy inklyuziya darajasini oshirish bo‘yicha tavsiyalar
. Toshkent.
12.
Akramov, I. (2021). “Raqamli bank xizmatlari va ularning hududiy filiallar faoliyatiga
ta’siri”,
Innovatsion iqtisodiyot
, 2(1), 37–42.
13.
PwC. (2020).
Future of Banking: Digital Branch Transformation
14.
Qodirov, A. (2022). “Banklar tarmog‘ini samarali boshqarishning nazariy asoslari”,
Bank
ishi va moliya
, 1(1), 12–19.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
408
15.
Central
Bank
of
Uzbekistan.
(2022).
Bank
Supervision
Report
.
[online]
https://cbu.uz/en/reports
16.
OECD. (2021).
Enhancing SME access to finance through branch banking
. Paris: OECD
Publishing.
17.
IFC (International Finance Corporation). (2020).
Digital Financial Services and
Branchless Banking Models
. Washington D.C.: IFC Reports.
18.
Rahimov, D. (2023). “Tijorat banklarida filiallar tarmog‘i faoliyatini raqamlashtirish:
amaliy ko‘rinishlar”,
Bank va moliya bozorining transformatsiyasi
, 4(1), 50–56.
