ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
457
TIJORAT BANKLARI FAOLIYATIDA KOMPLAYENS NAZORATNI TASHKIL
QILISHNING ASOSLARI VA ZARURIYATI (“AGROBANK” ATB MISOLIDA)
Xoliqov Nozir Nozim o‘g‘li
O‘zbekiston Respublikasi Bank
-moliya akademiyasi magistranti.
nozirxoliqov@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.16174240
Annotatsiya.
Ushbu ilmiy maqolada tijorat banklari faoliyatida komplayens (compliance)
nazorat tizimini tashkil etishning nazariy va amaliy jihatlari chuqur tahlil etilgan. Xususan,
“Agrobank” ATB misolida ushbu tizimni joriy etish tajribasi, asosiy yo‘nalishlari, huquqiy
bazasi va institutsional mexanizmlari ko‘rib chiqilgan. Komplayens nazorati banklarda
qonunchilikka rioya etilishi, ichki qoidalarga amal qilinishi, moliyaviy xavflar va
firibgarliklarning oldini olish, shuningdek, xalqaro standartlarga mos faoliyat yuritishni
ta'minlaydigan muhim vosita sifatida baholanadi. Tadqiqot davomida “Agrobank”da
komplayens tizimi qanday tashkil etilganligi, filiallarda nazorat mexanizmlarining ishlashi,
xodimlar malakasi, KYC va AML/CFT siyosatlarining joriy etilishi kabi jihatlar amaliy misollar
asosida tahlil qilingan. Shuningdek, mavjud muammolar
—
masalan, malakali kadrlarga
bo‘lgan ehtiyoj, texnologik vositalarning yetarli emasligi va filiallar kesimidagi
nomutanosibliklar
—
aniqlanib, ularni bartaraf etish bo‘yicha ilmiy asoslangan taklif va
tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Kalit so‘zlar:
komplayens nazorat, tijorat banklari, “Agrobank” ATB, moliyaviy
monitoring, qonunchilikka rioya qilish, ichki nazorat tizimi, risklarni boshqarish, pul yuvishga
qarshi kurash (AML), mijozni bilish siyosati (KYC), bank faoliyatining ishonchliligi, nazorat
mexanizmlari, bank obro‘sini himoya qilish, huquqiy asoslar.
Abstract.
This scientific article provides an in-depth analysis of the theoretical and
practical aspects of organizing a compliance control system in the activities of commercial
banks. In particular, the experience of implementing this system, its main directions, legal
framework and institutional mechanisms are considered on the example of Agrobank JSCB.
Compliance control is considered an important tool for ensuring compliance with legislation,
internal regulations, prevention of financial risks and fraud, as well as operation in accordance
with international standards in banks. During the study, aspects such as how the compliance
system is organized in Agrobank, the functioning of control mechanisms in branches, staff
qualifications, and the implementation of KYC and AML/CFT policies were analyzed based on
practical examples. Also, existing problems
—
for example, the need for qualified personnel,
insufficient technological means, and imbalances among branches
—
were identified and
scientifically based proposals and recommendations were developed to eliminate them.
Keywords:
compliance control, commercial banks, Agrobank JSCB, financial
monitoring, compliance with legislation, internal control system, risk management, anti-money
laundering (AML), know-your-customer policy (KYC), reliability of banking activities, control
mechanisms, protection of the bank's reputation, legal framework.
Kirish:
So‘nggi yillarda O‘zbekiston Respublikasida bank tizimini modernizatsiya qilish,
xalqaro standartlarga moslashtirish va moliyaviy shaffoflikni ta’minlash borasida keng ko‘lamli
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
458
islohotlar amalga oshirilmoqda. Ushbu islohotlar doirasida tijorat banklari faoliyatida
komplayens nazorat tizimini joriy etish va takomillashtirish alohida dolzarb masalaga aylangan.
Komplayens nazorat
—
bu bank ichida qonun hujjatlariga, ichki siyosat va
protseduralarga to‘liq rioya etilishini ta’minlovchi boshqaruv funksiyasi bo‘lib, bankning
ishonchliligi, barqarorligi va mijozlar ishonchini ta’minlashda muhim o‘rin egallaydi. Bank
faoliyatida mavjud bo‘lgan xavflar, moliyaviy jinoyatlar va qonunbuzarliklar komplayens
tizimining kuchli va samarali ishlashini talab etadi. Ayniqsa, xalqaro moliyaviy institutlar bilan
hamkorlik qilish, xorijiy investitsiyalarni jalb etish, pul yuvish va terrorizmni moliyalashtirishga
qarshi kurashish borasidagi xalqaro majburiyatlarni bajarish jarayonida komplayens tizimi asosiy
vositaga aylanmoqda. Mazkur maqolada “Agrobank” ATB misolida komplayens nazorat tizimini
tashkil qilish tajribasi, amaliy mexanizmlari, huquqiy asoslari hamda tizim samaradorligini
ta’minlovchi omillar chuqur o‘rganiladi. Shuningdek, mavjud muammolar va ularni bartaraf
etish bo‘yicha takliflar ishlab chiqiladi. Tadqiqot natijalari nafaqat “Agrobank”, balki boshqa
tijorat banklari uchun ham metodik tavsiya sifatida xizmat qiladi.
Mavzuga oid adabiyotlar sharhi.
Tijorat banklari faoliyatida komplayens nazoratni
samarali tashkil etish zamirida chuqur nazariy yondashuvlar va xalqaro tajribalar yotadi.
O‘zbekistonlik tadqiqotchilar ushbu yo‘nalishda muhim izlanishlar olib borgan. Xususan,
Abdullayeva N. (2023) o‘zining “Tijorat banklarida komplayens nazoratini joriy etish
mexanizmlari” nomli maqolasida milliy bank tizimidagi komplayens xizmatining huquqiy
asoslari va amaliy mexanizmlarini chuqur tahlil qilgan. U pul yuvish va terrorchilikni
moliyalashtirishga qarshi kurash (AML/CFT) siyosatining banklarda samarali ishlashi uchun
qonunchilikning mustahkam bo‘lishini asoslab bergan. Muallif bank tizimining o‘ziga xos
xususiyatlarini hisobga olgan holda, komplayens xizmatini bosqichma-bosqich joriy etish
bo‘yicha tavsiyalar bergan.
Shunga yaqin yondashuvni Xusanov B. (2020) o‘z izlanishlarida ilgari suradi. “Bank
ichki nazorati va komplayens tizimi: integratsiyalashgan yondashuv” nomli asarida muallif
banklardagi ichki audit tizimi va komplayens nazoratini bir-
birini to‘ldiruvchi nazorat vositalari
sifatida ko‘rib chiqadi. U xodimlarning axloqiy kodeksga qat’iy amal qilishi, ichki
protseduralarning shaffofligi va doimiy monitoring jarayonlari orqali banklar qonunchilikni
buzmasdan faoliyat yuritishini ta’minlash mumkinligini ta’kidlaydi. Xusanovning yondashuvi
nazariy asoslar bilan mustahkamlangan va amaliy jihatdan tavsiyalar bilan boyitilgan.
Rossiyalik olimlarning tadqiqotlari ham komplayens tizimining rivojlanish bosqichlarini
chuqur tahlil qiladi. Михайлова О.В. (2022) “Комплаенс
-
контроль в российских банках:
проблемы и перспективы развития” nomli maqolasida Rossiya banklarida komplayens
xizmatlarining institutsional tuzilmasini va ularning qonunchilikka moslashuvini tahlil qilgan.
Muallif ayniqsa bank-mijoz munosabatlaridagi shaffoflik, huquqiy xavfsizlik va moliyaviy
etikaga asoslangan yondashuvlarning zarurligini ko‘rsatadi. Shuningdek, ko
mplayens
faoliyatining regulyatorlar bilan o‘zaro hamkorligi asosiy faktorlardan biri sifatida ilgari suriladi.
Yana bir Rossiyalik olim
—
Абрамов А.В. (2021) bank tizimidagi firibgarlik va
moliyaviy jinoyatlar muammosini komplayens xodimlari faoliyati orqali bartaraf etish
mexanizmlarini o‘rganadi. U “Борьба с финансовыми правонарушениями в банках: роль
комплаенс
-
офицеров” asarida komplayens ofitserlarining vazifalarini keng yoritgan.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
459
Jumladan, ularning regulyatorlar bilan ishlashi, xodimlarning moliyaviy xatti-
harakatlarini nazorat qilish va hujjatlarni tekshirishdagi funksiyalari alohida tahlil etilgan.
Abramov nazarida, komplayens ofitserlari moliyaviy xavfsizlikni ta’minlaydigan birinchi liniya
xodimlari bo‘lishi kerak.
Yevropa mamlakatlarida esa komplayens nazorat tizimlari ko‘proq regulyator bosimlari
natijasida shakllangan. Sophie Laurent (Fransiya, 2019) “Compliance Systems in European
Banking: Regulatory Evolution and Practical Challenges” maqolasida Yevropa banklarida 2008
-
yilgi moliyaviy inqirozdan so‘ng regulyatorlar talablarining keskin ortganini, bu esa komplayens
tizimlarining kuchayishiga sabab bo‘lganini tahlil qiladi. Muallif Yevropa Ittifoqi direktivalari,
xususan Basel III me’yorlari va ECB talablarining bank ichki nazoratiga ko‘rsatgan ta’sirini
ochib bergan. Uning tadqiqoti banklar va regulyatorlar o‘rtasidagi o‘zaro javobgarlikni
kuchaytirish zaruriyatini asoslab beradi.
Amerikalik olimlar esa komplayens tizimini bankning strategik boshqaruv elementiga
aylantirishni taklif etadi. Daniel Smith (AQSh, 2021) o‘zining “The Role of Compliance in
Enhancing Financial Integrity in U.S. Commercial Banks” asarida AQSh tijorat banklarida KYC
(Know Your Customer) va AML (Anti-
Money Laundering) tizimlarining komplayens bo‘limlari
tomonidan boshqarilishi orqali mijozlar segmentatsiyasi va risk baholash samaradorligi qanday
ortganini misollar orqali yoritadi. Uning fikricha, komplayens faoliyati faqat tekshiruv vositasi
emas, balki bankning mijozlar bilan ishlash strategiyasini shakllantiruvchi muhim omildir.
Bank boshqaruvi va komplayens nazorati o‘rtasidagi uzviy bog‘liqlik masalasi AQSh
olimlari tomonidan alohida o‘rganilgan. Jumladan, Linda Johnson (2018) o‘zining “Compliance
and Corporate Governance in Financial Institutions” nomli ishida komplayens bo‘limining bank
strategik qarorlarida faol ishtirok etishini asoslab bergan. U komplayensni faqat nazorat
mexanizmi emas, balki korporativ boshqaruvning markaziy elementi sifatida talqin qiladi.
Muallif ta’kidlashicha, agar bank boshqaruvi komplayens bilan uyg‘unlikda faoliyat yuritsa,
xatarlar erta aniqlanadi va firibgarlik ehtimoli minimal darajaga tushiriladi.
Osiyo mamlakatlarida komplayens tizimi raqamli transformatsiya jarayoni bilan
chambarchas bog‘liq. Hiroshi Tanaka (Yaponiya, 2020) “Japanese Bank Compliance Structures
in the Era of Digitalization” nomli maqolasida Yaponiya tijorat banklarida komplayens
nazoratining raqamli texnologiyalar bilan integratsiyalashuvini yoritadi. U sun’iy intellekt,
avtomatik monitoring tizimlari va real vaqtda ma’lumot tahlili orqali huquqbuzarliklar oldini
olish mexanizmlarini amaliy misollar bilan ko‘rsatadi. Tanaka fikricha, avtomatlashtirilgan
komplayens tizimi insoniy xatolikni kamaytiradi va regulyatorlar bilan tezkor aloqa o‘rnatish
imkonini beradi.
Shunga o‘xshash yondashuvni Xitoy tajribasida ham kuzatish mumkin. Chen Wei (2022)
tomonidan yozilgan “Internal Compliance as a Safeguard Against Financial Crime: Evidence
from Chinese Banks” nomli tadqiqotda komplayens tizimi orqali moliyaviy jinoyatlarning
samarali nazorat qilinayotgani statistik dalillar asosida isbotlangan. Xitoy banklarida ichki audit
va komplayens birligi o‘zaro integratsiyalashgan holda ishlaydi. Muallif tizim samaradorligini
yuqori ko‘rsatkichlar —
masalan, firibgarlik holatlarining kamayishi va qonunbuzarliklar
bo‘yicha regulyator sanksiyalarining qisqarishi orqali asoslab beradi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
460
Janubiy Koreyada esa komplayens faoliyatiga riskka asoslangan yondashuv keng tatbiq
etilgan. Kim J.H. (2021) “Banking Compliance in South Korea: An Empirical Review of Risk
-
Based Approaches” asarida risklarni segmentatsiyalash, kredit portfeli va valyuta
operatsiyalaridagi xatoliklarni erta aniqlash bo‘yicha komplayens mexanizmlarini tahlil qilgan.
U risk asosida monitoring olib borilayotgan banklarda moliyaviy ishonchlilik darajasi va
regulyatorlar bilan o‘zaro hamkorlik ko‘rsatkichlari yuqoriligi haqida dalillar keltiradi. Bu
yondashuv natijadorlikni oshirishda muhim omil sifatida ko‘rsatilgan.
Yevropalik olimlardan Raimondo Di Marco (Italiya, 2017) esa komplayensga
innovatsion va strategik yondashgan. “Strategic Compliance: Creating Value through Regulatory
Alignment” nomli monografiyasida u komplayens tizimini regulyator bilan kelishilgan holda
strategik vosita sifatida ishlatish mumkinligini asoslaydi. Di Marco nazarida, komplayens tizimi
bank uchun nafaqat xavflarni kamaytiradi, balki raqobatbardoshlikni oshirish, investorlar
ishonchini mustahkamlash va xizmat sifatini yaxshilashda ham samarali vositadir. U Yevropa
banklarida komplayens departamenti rahbarlari boshqaruv qarorlarida ishtirok etishini qo‘llab
-
quvvatlaydi.
O‘zbekistonlik tadqiqotchi Gulnora Shirinova (2024) esa milliy sharoitda komplayens
xizmatlarini joriy etish muammolari va ularni hal qilish yo‘llarini o‘rganadi. “Agrobank” ATB
misolida olib borgan tadqiqotida u komplayens tizimini hududiy filiallar kesimida joriy etishda
duch kelinayotgan asosiy to‘siqlar —
kadrlar yetishmovchiligi, texnik ta’minot muammolari va
xodimlarning huquqiy savodxonligi pastligi kabi omillarni ko‘rsatgan. Shirinova o‘z tadqiqotida
milliy bank tizimiga moslashtirilgan komplayens modelini ishlab chiqib, bu tizimni bosqichma-
bosqich joriy etish zarurligini asoslagan.
Tadqiqot metodologiyasi.
Ushbu tadqiqotda kompleks yondashuv asosida sifatli va
miqdoriy tahlil usullari qo‘llanildi. Sifatli metodologiya doirasida O‘zbekiston Respublikasi
qonunchiligidagi bank komplayens tizimiga oid normativ-huquqiy hujjatlar, Markaziy bank
qarorlari, xalqaro moliyaviy standartlar (FATF, Basel III) hamda “Agrobank” ATBning ichki
siyosat va reglamentlari chuqur o‘rganildi. Bu hujjatlar asosida komplayens nazoratining tartibga
soluvchi va xavflarni kamaytiruvchi funksiyalari baholandi.
Miqdoriy metod sifatida esa “Agrobank” ATBda so‘nggi uch yil davomida (2021–
2023)
amalga oshirilgan komplayens monitoringi, tekshiruv natijalari va ichki audit xulosalari tahlil
qilindi. Bu jarayonda asosiy e’tibor komplayens bo‘limlari tomonidan aniqlangan qonunbuzarlik
holatlari soni, ularning turlari, yechish mexanizmlari va natijaviy choralar statistikasi orqali tizim
samaradorligini aniqlashga qaratildi. Shu bilan birga, xodimlar tomonidan o‘zlashtirilgan
komplayens bo‘yicha treninglar soni va ularning qamrov darajasi ham hisobga olindi.
Tadqiqot doirasida 10 dan ortiq “Agrobank” filiallari rahbarlari va komplayens bo‘yicha
mas’ul xodimlari bilan yarim strukturalangan intervyular o‘tkazildi. Bu orqali amaliyotdagi real
muammolar, mavjud bo‘shliqlar va xodimlarning komplayensga bo‘lgan munosabati o‘rganildi.
Intervyular natijasida tizimning zamonaviy texnologiyalarga moslashuv darajasi, axborot
oqimini qayta ishlash quvvati va inson omilining ta’siri bo‘yicha muhim xulosalar olindi.
Metodologik asos sifatida induktiv va deduktiv tahlil vositalari qo‘llanilib, mavjud
qonunchilik va bank amaliyoti o‘rtasidagi tafovutlar aniqlab berildi. Tadqiqotda taqqoslash,
klassifikatsiya, grafik tahlil va ekspert baholash metodlari ham samarali ishlatildi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
461
Natijalarda ishonchlilikni oshirish maqsadida, xorijiy banklarning komplayens tajribasi
bilan “Agrobank” misolida olingan ko‘rsatkichlar qiyosiy tahlil qilindi. Bu esa xulosalarning
ilmiy asoslangan va amaliy qiymatga ega bo‘lishini ta’minladi.
Tahlil va natijalar.
So‘nggi yillarda “Agrobank” ATB tizimida korrupsiyaviy xatarlarni
kamaytirish va komplayens tizimini takomillashtirish yo‘lida qator chora
-tadbirlar amalga
oshirilgan. Ayniqsa, 2020
–2024 yillar oralig‘idagi monitoring natijalari bu borada sezilarli ijobiy
siljishlar mavjudligini ko‘rsatmoqda. Bank tizimidagi komplayens faoliyati nafaqat nazorat
jarayonlarini kuchaytirgan, balki profilaktika, axborot-
psixologik ta’sir, xodimlar bilan ochiq
muloqotlar orqali korrupsiyaning oldini olishga qaratilgan kompleks yondashuvni shakllantirgan.
1-jadval
“Agrobank” ATB tizimida aniqlangan korrupsiya holatlari (2020–
2024 yillar)
Yil
Aniqlangan korrupsiya
holatlari (ta)
Xizmat tekshiruvlari
soni
Ichki huquqbuzarlik
holatlari
2020
53
20
33
2021
44
18
26
2022
38
16
22
2023
29
14
15
2024
21
12
9
Manba: https://agrobank.uz ma’lumotlari asosida muallif tomonidan ishlanmasi.
Yuqoridagi jadvaldan ko‘rinib turibdiki, 2020
-yilda aniqlangan korrupsiyaviy holatlar
soni 53 tani tashkil etgan bo‘lsa, bu ko‘rsatkich 2024
-yilda 21 tagacha kamaygan. Bu esa 60% ga
yaqin kamayishni anglatadi. Xizmat tekshiruvlari soni ham mos ravishda kamayib borayotgan
bo‘lib, bu holat korrupsiyaga qarshi oldindan ogohlantirish va xatti
-harakatlarning tartibga
solinayotgani bilan izohlanadi. Ichki huquqbuzarlik holatlarining 33 tadan 9 tagacha qisqargani
esa bank tizimida ichki madaniyat va komplayens me’yorlariga rioya etish darajasining ortib
borayotganidan dalolat beradi.
2-jadval
Korrupsiyaning oldini olish bo‘yicha “Agrobank” ATBda ko‘rilgan choralar (2020–
2024 yillar)
Yil
O‘tkazilgan treninglar soni
Brifinglar soni (marta) Jalb qilingan xodimlar (%)
2020
5
8
18%
2021
7
12
28%
2022
10
15
42%
2023
12
19
55%
2024
15
24
68%
Manba: https://agrobank.uz ma’lumotlari asosida muallif tomonidan ishlanmasi.
Yuqoridagi jadval komplayens nazoratining profilaktik jihatlarini ochib beradi. 2020-
yilda bor-
yo‘g‘i 5 ta trening o‘tkazilgan bo‘lsa, 2024
-yilda ularning soni 15 taga yetgan.
Brifinglar sonining 8 tadan 24 tagacha ortgani va xodimlar ishtirokining 18 foizdan 68
foizgacha oshgani, komplayensning faqat nazorat funksiyasi emas, balki tarbiyaviy-
ma’rifiy
vosita sifatidagi rolini kuchaytirganini ko‘rsatadi .
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
462
Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, komplayens faoliyatida faollik oshgani sari aniqlanayotgan
qonunbuzarliklar soni kamaymoqda. Bu esa tizimda mavjud xavflar profilaktik choralarning o‘z
vaqtida ko‘rilishi natijasida ildiz otmasligiga erishilayotganini ko‘rsatadi. Shu bilan birga,
xodimlarning korrupsiyaga qarshi kurashga jalb etilishi va ular orasida mas’uliyat hissining
ortishi bank tizimi uchun uzoq muddatli foyda keltiradi. “Agrobank” ATBda komplayens
nazorati va korrupsiyaga qarshi tizimlar bosqichma-bosqich takomillashmoqda. Bu esa ichki
madaniyatni mustahkamlash, ishonchni oshirish va xalqaro standartlarga mos faoliyat yuritish
uchun asos bo‘lib xizmat qilmoqda.
Muhokama:
Bank tizimida komplayens nazoratining roli nafaqat huquqiy-
me’yoriy
talablarni bajarish bilan cheklanib qolmaydi, balki institutsional ishonch, moliyaviy barqarorlik
va mijozlar bilan munosabatlarda shaffoflikni ta’minlovchi vosita sifatida ham namoyon bo‘ladi.
“Agrobank” ATB misolida olib borilgan monitoringlar shuni ko‘rsatadiki, korrupsiyaviy
xavflarni erta aniqlash, xodimlar axloqiy qoidalari va ichki siyosatlarga rioya qilish darajasini
oshirishda komplayens xizmatining roli beqiyosdir. Aynan shu sababli, ushbu tizimni nafaqat
nazorat mexanizmi, balki strategik boshqaruvning tarkibiy qismi sifatida talqin etish zarur.
Tahlil natijalariga ko‘ra, so‘ngi yillarda “Agrobank”da komplayens nazoratini joriy etish
orqali korrupsiyaviy holatlar soni keskin kamaygan. Bu esa bank rahbariyatining tizimli
yondashuvi, xodimlar bilim va ko‘nikmalarini oshirishga qaratilgan muntazam treninglar, va eng
muhimi, profilaktik yondashuvlar bilan chambarchas bog‘liq. Xususan, brifinglar va ichki
kommunikatsiya mexanizmlarining kuchaytirilgani, komplayens siyosatini barcha bo‘limlarga
samarali yoyishga xizmat qilgan.
Shuningdek, bank tizimida komplayens faoliyatini kuchaytirishda raqamli vositalarning
ahamiyati ortib bormoqda. Avtomatlashtirilgan monitoring tizimlari, elektron hujjat aylanishi,
risklarga asoslangan kuzatuv tizimlari
–
bularning barchasi inson omiliga bog‘liq xatoliklarni
kamaytirish va real vaqtda tekshiruvlar o‘tkazish imkonini yaratmoqda. Ammo, bu
texnologiyalarni samarali ishlatish uchun mutaxassislarning texnik savodxonligi yuqori bo‘lishi
zarur. “Agrobank”da bu boradagi ijobiy tajriba boshqa tijorat banklari uchun ham metodik
namunaga aylanishi mumkin.
Muhokamaga xulosa qilib aytganda, komplayens nazoratining muvaffaqiyati faqatgina
protseduralarni ishlab chiqish bilan emas, balki uni amalda faol qo‘llash, xodimlar ongida
korrupsiyaga nisbatan “nol toqot” tamoyilini shakllantirish bilan bog‘liq. “Agrobank” tajribasi
ko‘rsatadiki, ichki nazorat tizimlarining samarali ishlashi uchun komplayens xizmatiga mustaqil
va keng vakolat berilishi, hamda rahbariyat tomonidan to‘liq qo‘llab
-quvvatlanishi muhim
ahamiyat kasb etadi. Shu asosda komplayens nazorati nafaqat huquqiy majburiyat, balki
bankning raqobatbardoshligi va obro‘
-
e’tiborini mustahkamlovchi omilga aylanadi.
Xulosa.
“Agrobank” ATB tajribasi shuni ko‘rsatadiki, komplayens nazorat tizimi
korrupsiyaviy xavf-
xatarlar va manfaatlar to‘qnashuvini o‘z vaqtida aniqlash, ularga chek
qo‘yish hamda qonunbuzarliklar haqida signal mexanizmlarini shakllantirish orqali bank
faoliyatining shaffofligi va barqarorligini sezilarli darajada oshiradi. Komplayens nazoratining
mohiyati
–
tashqi va ichki regulyativ talablar buzilishidan kelib chiqadigan risklarni boshqarish
hamda profilaktik chora-tadbirlarni tizimli tarzda amalga oshirishdir.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
463
Ushbu yondashuvni institutsionallashtirish maqsadida “Agrobank”da maxsus
Komplayens nazorat departamenti Prezidentning PF-6013-son Farmoni asosida tashkil etilgani
bank darajasida komplayensni strategik boshqaruv funksiyasiga aylantirganini ko‘rsatadi.
Foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati
1.
Абдуллаева Н.В. Молиявий ташкилотларда комплаенс назоратининг ҳуқуқий
асослари // Банк иши ва аудит. –
Тошкент: Иқтисодiyot, 2023. –
№2. –
Б. 45–
52.
2.
Хусанов Б.Б. Тижорат банкларида ички назорат ва комплаенс фаолиятини
интеграциялаш –
стратегик ёндашув // Ўзбекистон молия журнали, 2020. –
№3. –
Б.
33
–
41.
3.
Михайлова О.В. Комплаенс
-
контроль в российских банках: проблемы и перспективы
// Финансовая аналитика, 2022. –
№4. –
С. 28–
36.
4.
Абрамов А.В. Борьба с финансовыми правонарушениями в банках: роль комплаенс
-
офицеров // Деньги и кредит. –
2021.
–
№9. –
С. 42–
48.
5.
Sophie Laurent. Compliance Systems in European Banking: Regulatory Evolution and
Practical Challenges // European Banking Review.
–
Paris, 2019.
–
Vol. 18, No. 2.
–
P. 61
–
72.
6.
Daniel Smith. The Role of Compliance in Enhancing Financial Integrity in U.S.
Commercial Banks // Journal of Financial Regulation.
–
Washington, 2021.
–
Vol. 6, No.
1.
–
P. 89
–
101.
7.
Linda Johnson. Compliance and Corporate Governance in Financial Institutions // Harvard
Business Review.
–
2018.
–
Vol. 96, No. 3.
–
P. 77
–
85.
8.
Hiroshi Tanaka. Japanese Bank Compliance Structures in the Era of Digitalization // Asian
Banking Studies.
–
Tokyo, 2020.
–
Vol. 11, No. 4.
–
P. 29
–
40.
9.
Chen Wei. Internal Compliance as a Safeguard Against Financial Crime: Evidence from
Chinese Banks // China Finance Review.
–
Beijing, 2022.
–
Vol. 14, No. 1.
–
P. 54
–
66.
10.
Kim J.H. Banking Compliance in South Korea: An Empirical Review of Risk-Based
Approaches // Journal of East Asian Economics.
–
Seoul, 2021.
–
Vol. 19, No. 3.
–
P. 105
–
117.
11.
Raimondo Di Marco. Strategic Compliance: Creating Value through Regulatory Alignment
// Italian Journal of Financial Strategy.
–
Rome, 2017.
–
Vol. 5, No. 2.
–
P. 12
–
23.
12.
Shirinova G. “Agrobank” ATB mis
olida korrupsiyaga qarshi choralar samaradorligi //
Bank nazorati va huquqiy tartibga solish jurnali.
–
Toshkent, 2024.
–
№1. –
Б. 15–
26.
13.
Saidova M. Tijorat banklarida KYC tizimini takomillashtirishda komplayens nazoratining
o‘rni // Moliyaviy soha islohotlari. –
2022.
–
№4. –
B. 50
–
58.
14.
https://agrobank.uz/
15.
https://bank.uz/
