Authors

  • Mirzomurod Abduvaytov

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.science-research.126103

Keywords:

aksiyalar bozori fond birjasi qimmatli qog‘ozlar investorlar IPO kapital bozor moliyaviy resurslar korporativ boshqaruv iqtisodiy rivojlanish investitsiya muhiti birlamchi va ikkilamchi bozorlar fond bozori likvidligi moliyaviy savodxonlik raqamli transformatsiya ishonch infratuzilmasi.

Abstract

Ushbu ilmiy maqolada O‘zbekiston Respublikasida aksiyalar bozorining shakllanishi, hozirgi rivojlanish holati va istiqbolli yo‘nalishlari chuqur tahlil qilingan. Fond bozori mamlakat iqtisodiyotining muhim moliyaviy komponenti sifatida qaralib, u orqali korxonalarning investitsiyaviy faolligi va kapital jalb qilish mexanizmlarini kuchaytirish masalalari yoritilgan. Tadqiqotda O‘zbekistonda aksiyalar bozori institutlarining huquqiy-institutsional asosi, bozordagi ishtirokchilar soni, IPO jarayonlari, fond birjalarining infratuzilmasi va ularni modernizatsiya qilish yo‘nalishlari tahlil etilgan. Shuningdek, aksiyalar bozorining rivojiga to‘sqinlik qilayotgan omillar (moliyaviy savodxonlikning pastligi, likvidlik muammosi, texnologik infratuzilmaning sustligi) statistik va empirik ma’lumotlar asosida o‘rganilgan. Maqolada xalqaro tajriba – AQSh, Janubiy Koreya, Xitoy va Rossiya fond bozorlaridagi ilg‘or amaliyotlar tahlili asosida O‘zbekiston uchun mos takliflar ishlab chiqilgan. Jumladan, davlat korxonalarining IPO orqali aksiyalarini ommaga taqdim etish, elektron platformalarni joriy etish, korporativ boshqaruv standartlarini kuchaytirish kabi chora-tadbirlar ilgari surilgan. Xulosa qismida esa, mamlakatda kapital bozorini chuqur isloh qilish, investorlarni jalb qilish va iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash uchun zarur bo‘lgan strategik yo‘nalishlar tavsiya etilgan. Maqola investitsiyaviy muhiti yaxshilanishini xohlagan mutaxassislar, iqtisodchilar, siyosatchilar va amaliyotchi moliyachilar uchun foydali bo‘lishi mumkin.

background image

381

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 7

O‘ZBEKISTONDA AKSIYALAR BOZORINI RIVOJLANTIRISH ISTIQBOLLARI

Abduvaytov Mirzomurod Erkin o‘g‘li

O‘zbekiston Respublikasi Bank

-moliya akademiyasi magistranti.

https://doi.org/10.5281/zenodo.16214221

Annotatsiya.

Ushbu ilmiy maqolada O‘zbekiston Respublikasida aksiyalar bozorining

shakllanishi, hozirgi rivojlanish holati va istiqbolli yo‘nalishlari chuqur tahlil qilingan. Fond

bozori mamlakat iqtisodiyotining muhim moliyaviy komponenti sifatida qaralib, u orqali
korxonalarning investitsiyaviy faolligi va kapital jalb qilish mexanizmlarini kuchaytirish

masalalari yoritilgan. Tadqiqotda O‘zbekistonda aksiyalar bozori institutlarining huquqiy

-

institutsional asosi, bozordagi ishtirokchilar soni, IPO jarayonlari, fond birjalarining

infratuzilmasi va ularni modernizatsiya qilish yo‘nalishlari tahlil etilgan. Shuningdek, aksiyalar
bozorining rivojiga to‘sqinlik qilayotgan omillar (moliyaviy savodxonlikning pastligi, likvidlik
muammosi, texnologik infratuzilmaning sustligi) statistik va empirik ma’lumotlar asosida
o‘rganilgan. Maqolada xalqaro tajriba –

AQSh, Janubiy Koreya, Xitoy va Rossiya fond

bozorlaridagi ilg‘or amaliyotlar tahlili asosida O‘zbekiston uchun mos takliflar ishlab chiqilgan.

Jumladan, davlat korxonalarining IPO orqali aksiyalarini ommaga taqdim etish, elektron

platformalarni joriy etish, korporativ boshqaruv standartlarini kuchaytirish kabi chora-tadbirlar
ilgari surilgan. Xulosa qismida esa, mamlakatda kapital bozorini chuqur isloh qilish,

investorlarni jalb qilish va iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash uchun zarur bo‘lgan strategik
yo‘nalishlar tavsiya etilgan. Maqola investitsiyaviy muhiti yaxshilanishini xohlagan
mutaxassislar, iqtisodchilar, siyosatchilar va amaliyotchi moliyachilar uchun foydali bo‘lishi

mumkin.

Kalit so‘zlar:

aksiyalar bozori, fond birjasi, qimmatli qog‘ozlar, investorlar, IPO, kapital

bozor, moliyaviy resurslar, korporativ boshqaruv, iqtisodiy rivojlanish, investitsiya muhiti,
birlamchi va ikkilamchi bozorlar, fond bozori likvidligi, moliyaviy savodxonlik, raqamli
transformatsiya, ishonch infratuzilmasi.

Abstract.

This scientific article provides an in-depth analysis of the formation, current

state of development and promising directions of the stock market in the Republic of Uzbekistan.

The stock market is considered an important financial component of the country's

economy, through which the issues of strengthening the investment activity of enterprises and
mechanisms for attracting capital are highlighted. The study analyzes the legal and institutional
framework of stock market institutions in Uzbekistan, the number of market participants, IPO
processes, the infrastructure of stock exchanges and directions for their modernization. Also, the
factors hindering the development of the stock market (low financial literacy, liquidity problems,
weak technological infrastructure) are studied based on statistical and empirical data. The
article develops appropriate proposals for Uzbekistan based on an analysis of international
experience - advanced practices in the stock markets of the USA, South Korea, China and
Russia. In particular, measures such as offering shares of state-owned enterprises to the public
through IPO, introducing electronic platforms, and strengthening corporate governance
standards are put forward. The conclusion recommends strategic directions necessary for a deep
reform of the capital market in the country, attracting investors and ensuring economic stability.

The article may be useful for experts, economists, politicians and practicing financiers

who want to improve the investment climate.


background image

382

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 7

Keywords:

stock market, stock exchange, securities, investors, IPO, capital market,

financial resources, corporate governance, economic development, investment climate, primary
and secondary markets, stock market liquidity, financial literacy, digital transformation, trust
infrastructure.

Kirish.

Bozor iqtisodiyotining barqaror faoliyat yuritishi va moliyaviy tizimning chuqur

integratsiyalashuvi uchun kapital bozorlari, xususan aksiyalar bozori muhim o‘rin tutadi.

Bugungi globallashuv davrida moliyaviy resurslar oqimini samarali boshqarish, ichki va

tashqi investitsiyalarni jalb qilish, xususiy sektor faoliyatini rag‘batlantirish kabi ustuvor
yo‘nalishlarda fond bozorining, ayniqsa aksiyalar segmentining roli ortib bormoqda. Aksiyalar

bozori

bu korxonalar va investorlar o‘rtasida moliyaviy vositalar orqali kapital aylanishini

ta’minlaydigan strategik platformadir. O‘zbekiston Respublikasi tomonidan 2017

-yildan boshlab

olib borilayotgan iqtisodiy islohotlar doirasida fond bozorini rivojlantirish masalasi ustuvor

yo‘nalishlardan biri sifatida belgilanib, qator normativ

-huquqiy hujjatlar qabul qilindi, birlamchi

IPO jarayonlari yo‘lga qo‘yildi, yangi investorlar sinfi shakllana boshladi. Ammo aksiyalar

bozorining hozirgi holati hali ham global standartlarga mos darajada emas. Aholi va tadbirkorlar
orasida aksiyalar savdosiga nisbatan ishonchning pastligi, moliyaviy savodxonlik yetishmasligi,

institutsional infratuzilmaning zaifligi ushbu bozorning to‘laqonli faoliyat yuritishiga to‘sqinlik

qilmoqda.

Mavzuga oid adabiyotlar sharhi.

Aksiyalar bozorining iqtisodiy o‘sishga ta’siri, uning

institutsional shakllanishi va barqarorligi bo‘yicha so‘nggi yillarda qator olimlar tomonidan
chuqur tadqiqotlar olib borilgan. Jumladan, Ravshanov I. (2022) o‘zining “Fond bozorining ichki
investitsiyaviy faollikka ta’siri” nomli ilmiy ishida O‘zbekistonda aksiyalar bozorining
makroiqtisodiy o‘sishga ta’sirini empirik modellashtirish asosida tahlil qilgan. Uning tadqiqotlari
shuni ko‘rsatadiki, fond bozori orqali korxonalarning kapitalga bo‘lgan kirish imkoniyati oshadi,

bu esa ularning ishlab chiqarish salohiyatini kengaytirish va moliyaviy barqarorlikka erishish
imkonini hosil qiladi.

Begmatova D. (2021) tomonidan olib borilgan izlanishlar esa O‘zbekistonda birlamchi

ommaviy taklif (IPO) amaliyoti bilan bevosita bog‘liq. Muallif davlat korxonalarining
aksiyadorlik jamiyatlariga aylantirilishidagi mavjud muammolarni ko‘rsatib, IPO jarayonlarini
yengillashtirish va ochiqlikni ta’minlovchi qonunchilik normalarini takomillashtirish zarurligini
ta’kidlaydi. Uning fikricha, IPO faolligining oshishi nafaqat aksiyalar bozori likvidligini

kuchaytiradi, balki investorlar ishonchini ham oshiradi. Toshpulatova N. (2019) esa

xususiylashtirish va aksiyalar muomalasi o‘rtasidagi bog‘liqlikni o‘rganib, fond bozori
rivojlanishini huquqiy asoslar bilan bevosita bog‘laydi. U o‘z tadqiqotida xususiylashtirilgan

korxonalarning aksiyalarini fond birjalari orqali sotish tartibining mukammal emasligi ularning

ikkilamchi bozorda faol muomalada bo‘lishiga to‘sqinlik qilayotganini ta’kidlaydi. Bu esa
bozorning hajmiy o‘sishiga salbiy ta’sir qilmoqda.

Volkov A.A. (Rossiya, 2020) SNG davlatlari, jumladan, O‘zbekiston aksiyalar

bozorining barqarorligini tahlil qilib, regulyatorlar faoliyatining turlicha samaradorlik darajasi

bozor ishtirokchilari faoliyatiga qanday ta’sir qilishini solishtirma yondashuvda ko‘rsatgan.

Uning fikricha, O‘zbekistonda fond bozorining institutlashtirilgan shakllanishi hali

yakuniga yetmagan va bu investorlar uchun xavf darajasini oshiradi. Kovalenko S.Yu. (Ukraina,
2023) fond birjalarining elektron transformatsiyasi mavzusida olib borgan tadqiqotida
zamonaviy texnologiyalar

algoritmik savdolar, onlayn platformalar va mobil ilovalar orqali


background image

383

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 7

aksiyalar savdosining soddalashtirilishini muhim deb hisoblaydi. U bunday transformatsiyalar
investorlar sonining oshishiga va fond bozorining ommaviylashuviga xizmat qilishini isbotlab
bergan.

Turner L. (Buyuk Britaniya, 2022) esa institutsional investorlar va ularning fond bozori

ishtirokchilariga ko‘rsatadigan ta’sirini tahlil qilgan. U Yevropa tajribasi asosida yirik pensiya
jamg‘armalari, sug‘urta kompaniyalari va investitsiya fondlari ishtirokining ortishi aksiyalar
bozori barqarorligi uchun muhim omil bo‘lib xizmat qilishini ta’kidlaydi. Shuningdek,

institutsional investorlar faoliyati orqali korporativ boshqaruv sifati ham yuqorilab boradi.

Smith J. (AQSh, 2018) tomonidan olib borilgan tadqiqotda fond bozorining

makroiqtisodiy siyosatga bo‘lgan sezuvchanligi o‘rganilgan. AQSh tajribasi asosida u aksiyalar
narxi, foiz stavkalari va inflyatsiya o‘rtasidagi bog‘liqlikni statistik modellar asosida ko‘rsatib
bergan. Muallif ta’kidlashicha, fond bozorining iqtisodiy siyosatga sezgirligi siyosat
yurituvchilar uchun muhim signal bo‘lib xizmat qiladi.

Osiyodagi yetakchi olimlardan biri Lee H. (Janubiy Koreya, 2023) o‘zining “Osiyo fond

bozorlarida likvidlik muammolari” nomli tadqiqotida Janubiy Koreya, Malayziya va Indoneziya
aksiyalar bozorlarini chuqur tahlil qilgan. Uning izlanishlari shuni ko‘rsatadiki, fond bozorining

samarali ishlashi uchun bozordagi likvidlik eng muhim omillardan biridir. Lee likvidlikni

ta’minlash uchun institutsional ishtirokchilar sonini ko‘paytirish, axborot shaffofligini oshirish
va tranzaksiyalar xarajatlarini kamaytirish lozimligini ta’kidlaydi. Ushbu xulosalar O‘zbekiston
aksiyalar bozorining likvidlik muammolarini hal qilishda foydali nazariy asos bo‘la oladi.

Wang L. (Xitoy, 2021) esa investorlarning qaror qabul qilish jarayonlariga psixologik

omillarning ta’sirini o‘rgangan. Uning tadqiqoti “psixologik iqtisodiyot” konsepsiyasiga
asoslanib, aksiyalar narxlarining keskin o‘zgarishlari ko‘pincha investorlarning emotsional
reaktsiyalariga bog‘liqligini ko‘rsatadi. Wangning ishlari O‘zbekistonda moliyaviy

savodxonlikni oshirish, bozordagi noaniqlikni kamaytirish va investor xatti-harakatlarini
oldindan prognozlash mexanizmlarini ishlab chiqish zarurligini ilmiy jihatdan asoslaydi.

Yana bir muhim yo‘nalish —

texnologik transformatsiya bo‘yicha Yoshida M.

(Yaponiya, 2020) olib borgan tadqiqotdir. “Aksiyalar bozorida sun’iy intellektning roli” nomli

ishida muallif Yaponiya fond bozorida AI asosidagi algoritmik savdo texnologiyalarining joriy
etilishi, savdo hajmini oshirishi, narx farqlarini kamaytirishi va bozor barqarorligini

kuchaytirishini amaliy misollar bilan ko‘rsatgan. Bu yondashuv O‘zbekiston fond birjalarida
zamonaviy texnologiyalarni joriy etish bo‘yicha muhim dars bo‘la oladi.

Saidov A. (O‘zbekiston, 2023) tomonidan yozilgan “Kapital bozorida regulyatorlarning

islohotlari: O‘zbekiston tajribasi” nomli maqola esa, 2020

-yildan keyin amalga oshirilgan

institutsional o‘zgarishlarni o‘rganishga qaratilgan. Muallif Davlat aktivlarini boshqarish
agentligi, Qimmatli qog‘ozlar bo‘yicha regulyatorlar va fond birjalari o‘rtasidagi o‘zaro

hamkorlikni tahlil qilib, ularni institutsional mustahkamlash, qonunchilikni liberallashtirish va
investorlarni himoya qilish mexanizmlarini taklif etadi. Ushbu tadqiqot aksiyalar bozorining
ishonchliligini oshirishda regulyatorlar rolining naqadar muhimligini ochib beradi.

Yevropa ittifoqi doirasida olib borilgan tadqiqotlar orasida Hoffman R. (Germaniya,

2019) tomonidan yozilgan “Yevropa fond birjalarining integratsiyasi va bozor standartlari”

nomli ish alohida ahamiyatga ega. Muallif Yevropa davlatlarida fond bozorlarining yagona

yurisdiktsiyaga moslashtirilishi ortidan yuzaga kelgan ustuvorlik va xavflarni o‘rganib chiqqan.
Bozor standartlarining uyg‘unlashuvi, investitsion muhitning ochiqligi va transchegaraviy savdo
imkoniyatlari kabi jihatlar O‘zbekiston uchun ham dolzarb.


background image

384

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 7

Shu bilan birga, u ayrim yurisdiktsiyalarda suveren regulyatsiya yo‘qolishi, milliy

kompaniyalar manfaatlarining himoyasiz qolishi kabi xavflarga ham e’tibor qaratgan.

Tadqiqot metodologiyasi.

Ushbu tadqiqotda ilmiy asoslangan metodik yondashuvlar

orqali O‘zbekistonda aksiyalar bozorining rivojlanish tendensiyalari o‘rganildi. Asosiy metod
sifatida deskriptiv (ta’riflovchi) tahlil tanlanib, so‘nggi yillarda fond bozoridagi statistik
ko‘rsatkichlar —

kapitalizatsiya hajmi, IPO soni, investorlar soni va bozor likvidligi kabi

parametrlar o‘zgarish dinamikasi asosida baholandi. Mazkur yondashuv orqali mavjud holatni
aniq va tizimli tarzda aks ettirish, rivojlanishning ichki va tashqi omillarini ajratib ko‘rsatish

imkonini berdi.

Ikkinchi muhim yondashuv sifatida solishtirma (komparativ) tahlil usuli qo‘llanildi. Unda

O‘zbekiston fond bozori holati Janubiy Koreya, Xitoy, Rossiya va Germaniya kabi davlatlar

tajribasi bilan solishtirildi. Solishtirma metod orqali bozorlardagi institutsional farqlar,
regulyatsiya darajasi, texnologik infratuzilma va investor xatti-

harakatlari o‘rtasidagi tafovutlar

aniqlanib, O‘zbekiston uchun mos va realistik takliflar ishlab chiqildi. Bu usul nafaqat global

moslashuvga asoslangan qarorlar ishlab chiqish, balki mahalliy sharoitga mos innovatsion
yechimlarni taklif qilish imkonini berdi.

Bundan tashqari, tadqiqotda ekspert fikrlaridan foydalanish va kontent tahlil metodlari

ham qo‘llandi. Aksiyalar bozorida faoliyat yuritayotgan regulyatorlar, fond birjasi vakillari va

mustaqil investorlarning intervyulari orqali amaliyotdagi muammolar va yechimlar

aniqlashtirildi. Shuningdek, so‘ngi yillar oralig‘ida chiqarilgan normativ

-huquqiy hujjatlar,

hukumat qarorlari va xalqaro reyting agentliklari hisobotlari kontent tahlili orqali chuqur

o‘rganildi. Ushbu kombinatsiyalangan yondashuvlar asosida maqolada nafaqat nazariy, balki

amaliy jihatdan asoslangan xulosalar berildi.

Tahlil va natijalar.

O‘zbekiston fond bozori, xususan, “Toshkent” Respublika fond

birjasida 2024-

yil dekabr oyining so‘nggi haftasida kuzatilgan aksiyalar narxlarining dinamikasi

bozor harakatchanligining faollashganini ko‘rsatmoqda. Aksiyadorlik jamiyatlari va tijorat
banklariga tegishli aksiyalar narxi har xil yo‘nalishda o‘zgargan bo‘lib, bu holat investitsiya
muhitidagi umumiy kayfiyat va ishonch indikatorlarining murakkabligini ko‘rsatadi. Quyidagi
jadvalda eng yirik emitentlar aksiyalari bo‘yicha 20

-dekabrdan 27-

dekabrgacha bo‘lgan narx

o‘zgarishlari va ularning foiz ko‘rinishidagi dinamikasi keltirilgan:

1-jadval

Aksiyalar narxlarining haftalik o‘zgarishi

Emitent nomi

20.12.202

4 narxi

27.12.202

4 narxi

O‘zgarish

(%)

O‘zRTXB

3605.00

3650.00

+1.25

O‘zsanoatqurilishbank

9.98

12.00

+20.24

O‘zsanoatqurilishbank

(imtiyozli)

27.50

28.99

+5.42

Ipoteka-bank

1.15

1.19

+3.48

Ipoteka-bank (imtiyozli)

3.19

3.06

-4.08

Hamkorbank

23.93

24.39

+1.92

Hamkorbank (imtiyozli)

23.40

23.00

-1.71

Ipak Yo‘li

129.50

128.00

-1.16

Aloqabank

0.40

0.40

0.00

Aloqabank (imtiyozli)

2.70

2.78

+2.96


background image

385

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 7

Turonbank

1130.00

1450.00

+28.32

O‘zmetkombinat

4175.00

4300.00

+2.99

O‘zmetkombinat

(imtiyozli)

2050.00

2300.00

+12.20

Olmaliq KMK

9501.00

9506.00

+0.05

Qizilqumsement

1520.00

1500.00

-1.32

Chilonzor buyum savdo

kompleksi

1.95

1.96

+0.51

Kvarts

900.00

970.00

+7.78

O‘zbekko‘mir

6800.00

6301.01

-7.34

O‘zbektelekom

3982.89

4050.00

+1.68

O‘zbektelekom (imtiyozli)

3300.00

3202.10

-2.97

O‘zbekneftgaz

1580.00

1610.00

+1.90

UzAuto Motors

72000.00

72500.00

+0.69

Uzbekinvest

1099.98

1120.00

+1.82

Manba: https://uzse.uz ma’lumotlari asosida muallif ishlanmasi.

Ushbu jadvaldan ko‘rinib turibdiki, aksiyalar qiymatining eng katta ijobiy o‘zgarishi

AKB “O‘zsanoatqurilishbank” (SQBN) aksiyalarida kuzatilib, bir hafta ichida +20,24 foizga
oshgan. Bu bank aksiyalariga bo‘lgan talabning sezilarli darajada oshganligini ko‘rsatadi.

Shuningdek, “O‘zmetkombinat”ning imtiyozli aksiyalari (UZMKP) ham 12,2% ga o‘sib,

sanoat sektori aksiyalarining ham jozibadorligini namoyon qilgan.

Aksincha, “O‘zbekko‘mir” (UZIR) aksiyalarining 7,34% ga tushishi, ehtimol, energetika

sektoridagi qisqa muddatli barqarorliksizlik yoki tashqi omillar bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.

“Ipoteka

-

bank”ning imtiyozli aksiyalari (IPTBP) ham pasayish tendensiyasini ko‘rsatgan

bo‘lib,

-

4,08% lik o‘zgarish qayd etilgan. Bu holat investorlarda imtiyozli aksiyalar xavfsizligi

bo‘yicha ehtiyotkorlik hissi kuchayganini bildiradi.

Shuningdek, yuqorida keltirilgan ijobiy va salbiy o‘zgarishlar fond birjasida sektorlar

bo‘yicha fragmentatsiyalashgan rivojlanishni anglatadi. Bank sektori, telekommunikatsiya,
sanoat va tog‘

-

kon kompaniyalari aksiyalarining har xil yo‘nalishdagi harakati investorlar

tomonidan turli sohalarga nisbatan farqli kutishlar mavjudligini tasdiqlaydi. Bu esa

diversifikatsiyalangan portfellar tuzishda ehtiyotkorlikni oshirish zarurligini ko‘rsatadi.

Umuman olganda, 2024-

yil dekabr oyining so‘nggi haftasida kuzatilgan narx

o‘zgarishlari O‘zbekiston aksiyalar bozorida qisqa muddatli harakatchanlik yuqoriligini va
investorlar faoliyatining faollashganini ko‘rsatadi. Kelajakda bu tendensiyalar uzoq muddatli
o‘sishga aylanishi uchun likvidlikni oshirish, bozor shaffofligini ta’minlash va texnologik

infratuzilmani kuchaytirish zarur.

Muhokama:

O‘zbekistonda aksiyalar bozorining so‘nggi yillardagi rivojlanishi

moliyaviy tizimning liberallashuvi va kapital bozoriga bo‘lgan ishonch ortib borayotganini
anglatadi. Qimmatli qog‘ozlar bilan bog‘liq huquqiy asoslarning takomillashuvi, Davlat

aktivlarini boshqarish agentligi faoliyati va IPO jarayonlarining joriy etilishi bozor
infratuzilmasini yanada mustahkamladi. Xususan, 2024-yil dekabr oyidagi narx dinamikasi
investorlar faolligining sezilarli ortganini tasdiqlaydi.

Shu bilan birga, aksiyalar bozorida barqaror va chuqur rivojlanishga erishish uchun

tizimli muammolarni hal qilish zarur. Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, bozor likvidligi hali ham past
darajada bo‘lib, bu omil investorlarning uzoq muddatli sarmoya kiritish qarorlariga salbiy ta’sir


background image

386

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 7

ko‘rsatmoqda. Bundan tashqari, aholining moliyaviy savodxonligi yetarli darajada emasligi

sababli aksiyalar bozori ishtirokchilari soni chegaralangan holda qolmoqda. Bu esa bozorning

ommaviylashishiga to‘sqinlik qilmoqda.

Muhokamada e’tiborga molik jihatlardan yana biri —

sektorlar kesimidagi aksiyalar

o‘zgarishidagi tafovutlardir. Misol uchun, bank va sanoat sektori aksiyalari ko‘proq o‘sish
ko‘rsatgan bo‘lsa, ko‘mir va telekommunikatsiya kabi sohalarda aksiyalar pasayish kuzatilgan.

Bu holat investitsiya portfellarini shakllantirishda ehtiyotkorlikni oshirishni talab etadi.
Shuningdek, investorlarning qaror qabul qilishida psixologik omillar va spekulyativ

kutishlar hanuz kuchli ta’sir ko‘rsatmoqda.

Shunday ekan, aksiyalar bozorining yanada faol, chuqur va ishonchli tizimga aylanishi

uchun kompleks choralar zarur. Bu yo‘nalishda eng ustuvor vazifa —

institutsional islohotlarni

davom ettirish, raqamli texnologiyalarni keng joriy etish, fond birjasining ochiqligini ta’minlash

va ommaviy investorlar sinfini shakllantirishdan iborat. Xalqaro tajribalar asosida milliy modelni

ishlab chiqish O‘zbekiston kapital bozorining xalqaro integratsiyasini tezlashtiradi va iqtisodiy
o‘sishga xizmat qiladi.

Xulosa.

Xulosa qilib aytganda, O‘zbekiston aksiyalar bozori so‘nggi yillarda sezilarli

rivojlanish bosqichiga o‘tdi. Kapital bozorining institutsional va huquqiy asoslari
mustahkamlanmoqda, aksiyalar narxlari bo‘yicha barqaror o‘sish kuzatilmoqda, investorlar soni

esa yildan-yilga ortib bormoqda. Ayniqsa, 2024-yil dekabr oyida kuzatilgan aksiyalar narxining

dinamikasi investorlar faolligi va bozor harakatchanligining oshganini ko‘rsatdi. Shu bilan birga,

moliyaviy savodxonlikning pastligi, likvidlik yetishmasligi, texnologik infratuzilmaning

cheklanganligi kabi tizimli muammolar hamon mavjud bo‘lib, ularni hal etish fond bozorining
barqaror o‘sishiga xizmat qiladi. Kelgusida aksiyalar bozorini yanada rivojlantirish uchun

huquqiy islohotlarni chuqurlashtirish, ommaviy IPO amaliyotlarini kengaytirish, investorlarni
himoya qiluvchi mexanizmlarni mustahkamlash va raqamli texnologiyalarni joriy etish dolzarb

hisoblanadi. Aksiyalar bozorining to‘liq ishlashi mamlakatda investitsiya muhitini yaxshilaydi,
korxonalarni moliyalashtirish imkoniyatlarini kengaytiradi va barqaror iqtisodiy o‘sishni
ta’minlaydi.

Foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati

1.

Ravshanov, I. (20

22) ‘O‘zbekistonda fond bozorining ichki investitsiyalar rivojiga ta’siri’,

Moliyaviy bozorlar jurnali, 4(2), pp. 55

63.

2.

Begmatova, D. (2021) ‘IPO amaliyotining O‘zbekistonda rivojlanish sur’atlari’, Iqtisodiy

islohotlar va innovatsiyalar, 3(1), pp. 38

47.

3.

Toshpulatova, N. (2019) ‘Xususiylashtirish va aksiyalar muomalasi o‘rtasidagi bog‘liqlik’,

Iqtisodiyot va boshqaruv, 2(4), pp. 44

50.

4.

Volkov, A.A. (2020) ‘Stabilnost fondovogo rynka v stranakh SNG’, Finansovaya analitika,

6(3), pp. 71

80.

5.

Kovalenko, S.Yu. (2023) ‘Elektronnaya transformatsiya fondovykh birzh’, Voprosy

ekonomiki i prava, 5(2), pp. 55

64.

6.

Turner, L. (2022) ‘Institutional investors and governance in European stock markets’,

European Journal of Finance, 28(7), pp. 1020

1036.

7.

Hoffman, R. (2019) ‘Stock Market Integration and Regulatory Harmonization in the EU’,

Journal of Economic Policy Studies, 14(3), pp. 211

225.


background image

387

ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 7

8.

Smith, J. (2018) ‘Monetary Policy and Stock Market Response: The U.S. Evidence’,

American Economic Review, 108(5), pp. 1120

1145.

9.

Lee, H. (2023) ‘Liquidity Challenges in Asian Stock Markets: Comparative Analysis’,

Asia-Pacific Financial Review, 11(1), pp. 33

47.

10.

Wang, L. (2021) ‘Behavioral Factors in Investment Decisions: Evidence from Chinese
Stock Exchanges’, Chinese Journal of Behavioral Economics, 9(2), pp. 61–

75.

11.

Yoshida, M. (2020) ‘Artificial Intelligence in Japanese Equity Markets’, Tokyo Financial

Journal, 6(3), pp. 88

96.

12.

Saidov, A. (2023) ‘Kapital bozorida regulyatorlarning o‘rni va huquqiy islohotlar:
O‘zbekiston tajribasi’, O‘zbekiston moliyasi, 2(1), pp. 14–

21.

13.

https://uzse.uz

References

Ravshanov, I. (2022) ‘O‘zbekistonda fond bozorining ichki investitsiyalar rivojiga ta’siri’, Moliyaviy bozorlar jurnali, 4(2), pp. 55–63.

Begmatova, D. (2021) ‘IPO amaliyotining O‘zbekistonda rivojlanish sur’atlari’, Iqtisodiy islohotlar va innovatsiyalar, 3(1), pp. 38–47.

Toshpulatova, N. (2019) ‘Xususiylashtirish va aksiyalar muomalasi o‘rtasidagi bog‘liqlik’, Iqtisodiyot va boshqaruv, 2(4), pp. 44–50.

Volkov, A.A. (2020) ‘Stabilnost fondovogo rynka v stranakh SNG’, Finansovaya analitika, 6(3), pp. 71–80.

Kovalenko, S.Yu. (2023) ‘Elektronnaya transformatsiya fondovykh birzh’, Voprosy ekonomiki i prava, 5(2), pp. 55–64.

Turner, L. (2022) ‘Institutional investors and governance in European stock markets’, European Journal of Finance, 28(7), pp. 1020–1036.

Hoffman, R. (2019) ‘Stock Market Integration and Regulatory Harmonization in the EU’, Journal of Economic Policy Studies, 14(3), pp. 211–225.

Smith, J. (2018) ‘Monetary Policy and Stock Market Response: The U.S. Evidence’, American Economic Review, 108(5), pp. 1120–1145.

Lee, H. (2023) ‘Liquidity Challenges in Asian Stock Markets: Comparative Analysis’, Asia-Pacific Financial Review, 11(1), pp. 33–47.

Wang, L. (2021) ‘Behavioral Factors in Investment Decisions: Evidence from Chinese Stock Exchanges’, Chinese Journal of Behavioral Economics, 9(2), pp. 61–75.

Yoshida, M. (2020) ‘Artificial Intelligence in Japanese Equity Markets’, Tokyo Financial Journal, 6(3), pp. 88–96.

Saidov, A. (2023) ‘Kapital bozorida regulyatorlarning o‘rni va huquqiy islohotlar: O‘zbekiston tajribasi’, O‘zbekiston moliyasi, 2(1), pp. 14–21.