ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
528
INNOVATSION LOYIHALARNI MOLIYALASHTIRISHDA RISKLARNI
BOSHQARISH YO‘LLARI
Xoshimov Anvarjon Komiljon oʻgʻli
O‘zbekiston Respublikasi Bank-moliya akademiyasi magistranti.
anvarjonxoshimov4@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.16419606
Annotatsiya.
Ushbu ilmiy maqolada innovatsion loyihalarni moliyalashtirish jarayonida
yuzaga keladigan asosiy tavakkalchiliklar, ularning kelib chiqish sabablari va ta’sir doirasi
chuqur tahlil qilinadi. Innovatsion loyihalar o‘z mohiyatiga ko‘ra yuqori noaniqlik, texnologik
yangilik va tijorat xavfliligi bilan ajralib turadi, bu esa ularning moliyaviy qo‘llab-
quvvatlanishini murakkablashtiradi. Maqolada moliyaviy, texnologik, bozor, huquqiy va
boshqaruv risklari turli mezonlar asosida tasniflanadi va baholanadi. Shuningdek, har bir risk
turining innovatsion loyiha samaradorligiga qanday ta’sir ko‘rsatishi amaliy misollar asosida
tahlil etiladi. Maqolada risklarni boshqarishning zamonaviy yondashuvlari – diversifikatsiya,
bosqichma-bosqich moliyalashtirish (stage-gate modeli), venchur kapital fondlari, biznes
farishtalar (business angels), davlat grantlari va subsidiya dasturlari kabi moliyalashtirish
vositalari yoritib berilgan. Xususan, O‘zbekiston Respublikasida innovatsion muhitni
shakllantirishda mavjud infratuzilmaviy va institutsional imkoniyatlar tahlil qilinadi, risklarni
kamaytirishga xizmat qiluvchi tashkiliy va huquqiy mexanizmlar bo‘yicha tavsiyalar ishlab
chiqiladi.
Kalit so‘zlar:
innovatsion loyihalar, moliyalashtirish mexanizmlari, tavakkalchilik
turlari, risklarni boshqarish, venchur kapital, startaplar, investitsion xavf, texnologik risk, grant
va subsidiya, davlat-xususiy sheriklik, moliyaviy xavf, bozor noaniqligi, innovatsion infratuzilma,
strategik rejalashtirish, O‘zbekiston innovatsion siyosati.
Abstract. This scientific article provides an in-depth analysis of the main risks that arise
in the process of financing innovative projects, their causes and scope of influence. Innovative
projects are characterized by high uncertainty, technological novelty and commercial risk,
which complicates their financial support. The article classifies and assesses financial,
technological, market, legal and management risks based on various criteria. It also analyzes
how each type of risk affects the effectiveness of an innovative project based on practical
examples. The article highlights modern approaches to risk management - diversification, stage-
gate financing (stage-gate model), venture capital funds, business angels, state grants and
subsidy programs. In particular, the existing infrastructural and institutional opportunities for
forming an innovative environment in the Republic of Uzbekistan are analyzed, and
recommendations are developed on organizational and legal mechanisms that serve to reduce
risks.
Keywords: innovative projects, financing mechanisms, types of risk, risk management,
venture capital, startups, investment risk, technological risk, grants and subsidies, public-private
partnerships, financial risk, market uncertainty, innovation infrastructure, strategic planning,
innovation policy of Uzbekistan.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
529
Kirish:
Zamonaviy raqobatbardosh iqtisodiyotda innovatsiyalar muhim o‘rin egallaydi.
Ular yangi mahsulotlar, xizmatlar va texnologiyalarni yaratish orqali iqtisodiy o‘sishni
tezlashtiradi, resurslardan samarali foydalanishni ta’minlaydi va ijtimoiy-iqtisodiy muammolarga
yechim taklif etadi. Shu bilan birga, har qanday innovatsion loyiha o‘ziga xos yuqori darajadagi
tavakkalchilik bilan bog‘liq bo‘lib, uni moliyalashtirish jarayoni an’anaviy loyihalardan tubdan
farqlanadi. Innovatsion loyihalarning muvaffaqiyati ko‘p jihatdan ularni moliyalashtirish
imkoniyatlari va bu jarayondagi risklarni boshqarish mexanizmlariga bog‘liq. Ayniqsa,
texnologik yangilik, bozor noaniqligi, intellektual mulk huquqlari, hamda loyiha jamoasining
tajribasi kabi omillar moliyaviy tavakkalchilik darajasini sezilarli darajada oshiradi. Mazkur
maqolada innovatsion loyihalarni moliyalashtirishda yuzaga keladigan asosiy tavakkalchiliklar
tahlil qilinadi, ularning xususiyatlari aniqlanadi hamda ushbu risklarni boshqarishning samarali
yo‘llari, xalqaro tajriba asosida va O‘zbekiston sharoitida taklif etiladi. Mavzuning dolzarbligi
shundaki, mamlakatimizda innovatsion rivojlanish davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan
biri sifatida e’tirof etilmoqda, biroq bu borada moliyaviy va institutsional risklarni boshqarish
bo‘yicha ilmiy-amaliy yondashuvlar hali yetarlicha shakllanmagan.
Mavzuga oid adabiyotlar sharhi.
Innovatsion loyihalarni moliyalashtirish bo‘yicha olib
borilgan tadqiqotlar, ushbu jarayonda uchraydigan tavakkalchiliklarni chuqur tahlil qilishga va
ularga qarshi samarali choralar ishlab chiqishga qaratilgan. Masalan, K.N. Nazarov (2019)
O‘zbekiston sharoitida startaplar va innovatsion texnologiyalarni bank kreditlari orqali
moliyalashtirishning qiyinchiliklarini o‘rganadi. U banklarning ehtiyotkorona yondashuvi, garov
ta’minoti talabining yuqoriligi va an’anaviy moliyaviy mezonlarning mavjudligi sababli ko‘plab
innovatsion loyihalarning moliyalashtirilmay qolishini asosiy muammo sifatida ko‘rsatadi.
Uning fikricha, mavjud bank tizimi innovatsion faoliyat xususiyatlariga moslashmagan.
Shunga o‘xshash fikrni D. Mamatqulov (2022) ham ilgari suradi. U o‘z tadqiqotida
innovatsion biznesda moliyaviy risklarning baholanishi yetarli emasligini ta’kidlaydi. Ayniqsa,
kapitalning noaniqlik darajasi, rentabellik prognozlarining o‘zgaruvchanligi, hamda tashqi
omillarning ta’siri turli statistik modellar orqali baholanishi zarurligini ko‘rsatadi. Muallif
Monte-Karlo usuli, NPV simulyatsiya modeli kabi vositalarni taklif qilib, real moliyaviy
xavflarni ilmiy asosda oldindan hisoblash mumkinligini asoslaydi.
Rossiyalik olimlar ham ushbu mavzuda chuqur izlanishlar olib bormoqda. V.A. Ivanov
(2021) o‘zining “Финансирование инноваций: риски и инструменты” asarida innovatsion
loyihalarni moliyalashtirishda davlat grantlari, texnoparklar va venchur fondlarning o‘rni haqida
fikr bildiradi. U moliyalashtirishni bosqichma-bosqich tashkil etish – ya’ni har bir bosqichda
loyiha riskini baholab, keyingi bosqichga o‘tish yondashuvini tavsiya etadi. Shu orqali xavfni
minimallashtirish mumkinligini ta’kidlaydi. T.Yu. Smirnova (2020) esa texnologik yangiliklar
asosida yaratilgan startaplarda risklar yuqoriligi tufayli ularni klaster asosida rivojlantirish va
hukumat tomonidan qo‘shimcha kafolatlar berish tizimini taklif qiladi. Unga ko‘ra, hukumat
kafolatlari investorlar ishonchini oshiradi, bu esa moliyalashtirish oqimining kengayishiga olib
keladi.
AQSh olimlarining yondashuvi esa asosan strategik boshqaruv va moliyaviy
innovatsiyalar asosida shakllanadi. Philip H. Knight (2018) “Strategic Innovation Risk
Management” nomli asarida AQShdagi yirik kompaniyalarning innovatsion loyihalardagi
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
530
risklarga qarshi qanday strategiyalarni qo‘llashi haqida yozadi. U opsionlar, IPO va boshqa
moliyaviy instrumentlar orqali risklarni bozor mexanizmlari orqali kamaytirish mumkinligini
misollar bilan ko‘rsatadi.
Shuningdek, Linda Johnson (2020) o‘z izlanishlarida hukumat tomonidan beriladigan
moliyaviy kafolatlar va soliq imtiyozlarining risklarni kamaytirishdagi roliga alohida urg‘u
beradi.
U “Financing Innovation in Uncertain Environments” tadqiqotida noturg‘un iqtisodiy
sharoitda ham innovatsion loyihalarni muvaffaqiyatli moliyalashtirish mumkinligini asoslaydi.
Osiyo olimlari esa asosan venchur kapital va ekotizim yondashuvini ilgari suradi.
Masalan, Yamamoto Keiji (Yaponiya, 2019) “Innovation Ecosystem and Venture Capital
in Asia” maqolasida Yaponiya va Janubiy Koreya misolida startaplarni venchur moliyasi orqali
qo‘llab-quvvatlash, risklarni davlat tomonidan soddalashtirilgan tartiblar bilan kamaytirish
usullarini o‘rganadi. U innovatsion klasterlar va texnologik inkubatorlarning roli, investorlar
uchun yaratilgan rag‘batlantiruvchi mexanizmlarni batafsil tahlil qiladi. Innovatsion
texnologiyalarni moliyalashtirishda davlat va xususiy sektor hamkorligining ahamiyati tobora
ortib bormoqda.
Xususan, Chen Li (Xitoy, 2023) o‘zining “Public-Private Partnership in High-Tech
Financing” nomli tadqiqotida Xitoy tajribasi asosida davlat-xususiy sheriklik (PPP) modeli
orqali yuqori texnologiyali loyihalarni moliyalashtirishda yuzaga keladigan tavakkalchiliklarni
kamaytirish imkoniyatlarini tahlil qilgan. Muallif risklarni aniqlash, tahlil qilish va taqsimlashda
davlat va xususiy investorlar o‘rtasidagi majburiyatlar muvozanatini saqlash muhimligini
ta’kidlaydi.
Ushbu yondashuv Xitoyda yuqori texnologik startaplarning moliyaviy barqarorligini
oshirganini amaliy misollar orqali ko‘rsatadi.
Yevropa tadqiqotchilari esa innovatsion startaplar ekotizimida xavflarni boshqarishning
texnik va analitik uslublariga e’tibor qaratgan. Masalan, Thomas Müller (Germaniya, 2021)
“Managing Financial Risk in Start-Up Ecosystems” nomli kitobida Yevropadagi venchur
kapitalga asoslangan ekotizimlarda moliyaviy tavakkalchiliklarni baholashda stress-testlar,
indikator tizimlari va moliyaviy monitoring mexanizmlarining samaradorligini tahlil qiladi.
Uning fikricha, innovatsion loyihalarda tavakkalchiliklar faqat intuitiv baholanmasligi,
balki aniq moliyaviy ko‘rsatkichlar orqali muntazam nazorat qilinishi zarur. Boshqa bir
yevropalik tadqiqotchi – Marie Dubois (Fransiya, 2022) – o‘zining “Innovative Project
Financing and Risk Control” nomli tadqiqotida loyihalarni boshqarish tizimlari (xususan PMI va
Agile metodlari) asosida risklarni moliyaviy jihatdan baholashga e’tibor qaratadi. U loyiha
ichidagi resurslar, muddatlar va budjet cheklovlari asosida risklarni kamaytirishning amaliy
usullarini ko‘rsatadi. Dubois, shuningdek, loyiha monitoringida tajribali maslahatchilar va
mentorlarning qatnashuvi risklarni sezilarli darajada kamaytirishini ta’kidlab o‘tadi.
O‘zbekiston olimlari ham innovatsion moliyalashtirish infratuzilmasi va risklarni
taqsimlash bo‘yicha muhim ilmiy takliflar bildirmoqda. Masalan, Z. Sharipova (2023)
“O‘zbekistonda innovatsion loyihalar uchun moliyaviy infratuzilmani shakllantirish” nomli
maqolasida texnoparklar, innovatsion fondlar va inkubatorlar orqali risklarni kamaytirish
mexanizmlari haqida so‘z yuritadi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
531
Muallifning fikricha, risklarni moliyaviy institutlar o‘rtasida taqsimlash orqali
startaplarning moliyaviy barqarorligini oshirish va investorlar ishonchini kuchaytirish mumkin.
Shuningdek, R. Abdulhamidov (2021) O‘zbekiston sharoitida xususiy investorlarning
startaplarga nisbatan ishonch darajasi, qonunchilikdagi noaniqliklar va sektoral xavflarning
moliyalashtirishga salbiy ta’sirini o‘rganadi. “Startaplarni moliyalashtirishda xususiy
investorlarning roli va risklar” nomli maqolasida muallif risklarni kamaytirish uchun normativ-
huquqiy bazani takomillashtirish, investitsiya kafolatlarini kuchaytirish va moliyaviy
inkubatorlarni qo‘llab-quvvatlash lozimligini ilgari suradi.
Yuqoridagi barcha izlanishlar innovatsion loyihalarni moliyalashtirishda tavakkalchiliklar
faqat iqtisodiy omillargagina emas, balki institutsional, boshqaruv va madaniy jihatlarga ham
bog‘liq ekanini ko‘rsatadi. Xalqaro va mahalliy tajribalardan ko‘rinib turibdiki, risklarni
kamaytirishning eng samarali yo‘li — tizimli, ko‘p darajali va sheriklikka asoslangan
yondashuvdir.
Tadqiqot metodologiyasi.
Innovatsion loyihalarni moliyalashtirishda risklarni aniqlash
va ularni boshqarish mexanizmlarini ishlab chiqish murakkab va ko‘p qirrali tadqiqot jarayonini
talab etadi. Shu bois, ushbu ilmiy tadqiqotda interdisiplinar metodologik yondashuv qo‘llanildi.
Tadqiqot iqtisodiyot, moliya, boshqaruv va texnologiya sohalaridagi metodikalarni
uyg‘unlashtirgan holda olib borildi. Bu yondashuv orqali innovatsion loyihalarning iqtisodiy
samaradorligi va ularga xos risklar turli nuqtai nazardan baholandi.
Tadqiqotda birinchi navbatda deskriptiv (ta’rifiy) metod qo‘llanildi. Bu orqali
innovatsion loyihalarning moliyalashtirish mexanizmlari, mavjud risk turlari va ularga ta’sir
qiluvchi omillar tahlil qilindi. O‘zbekiston, Xitoy, AQSh, Germaniya kabi davlatlar tajribasi
solishtirma shaklda o‘rganildi. Bu usul innovatsion faoliyatning milliy va xalqaro xususiyatlarini
aniqlash, umumiy va farqli jihatlarni ajratib ko‘rsatishga yordam berdi. Keyingi bosqichda
analitik va statistik metodlar asosida ma’lumotlar tahlil qilindi. Moliyalashtirishdagi xavf
omillarini aniqlashda ehtimollik nazariyasiga asoslangan risk baholash modellari (masalan, NPV,
IRR, Monte-Karlo simulyatsiyasi) ko‘rib chiqildi. Shu bilan birga, venchur kapital, grantlar va
davlat kafolatlari bilan bog‘liq loyihalardagi moliyaviy ko‘rsatkichlar ham tahlil etildi. Bu esa
tavakkalchilik darajasining real hisob-kitobini olib borish imkonini berdi.
Tadqiqotda sistemali yondashuv asosida risklarni boshqarish modellarining o‘zaro
bog‘liqligi, davlat siyosati, investorlar ishonchi, texnologik infratuzilma va huquqiy muhit
o‘rtasidagi uzviy aloqadorliklar o‘rganildi. Ayniqsa, O‘zbekiston sharoitida texnoparklar,
inkubatorlar va innovatsion fondlar orqali tavakkalchiliklarni taqsimlashga doir imkoniyatlar
amaliy misollar orqali baholandi. Bu uslub tahliliy xulosalar chiqarish va amaliy tavsiyalar ishlab
chiqish uchun zamin yaratdi.
Tadqiqotda qo‘llanilgan metodologiyalar nafaqat nazariy bilimlarni chuqurlashtirishga,
balki amaliy yechimlar ishlab chiqishga ham xizmat qildi. Har bir yondashuv innovatsion
loyihalarning moliyalashtirish bosqichlarida yuzaga keluvchi risklarni to‘g‘ri aniqlash, baholash
va samarali boshqarish uchun muhim ahamiyat kasb etdi. Bu esa, o‘z navbatida, tadqiqotning
ilmiy asoslanganligi va amaliy ahamiyatini ta’minladi.
Tahlil va natijalar.
Innovatsion faoliyatning rivojlanishi har bir hududning iqtisodiy
salohiyati, infratuzilma holati va investitsiya faolligiga bevosita bog‘liqdir.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
532
O‘zbekiston Respublikasida 2023-yilda innovatsion mahsulotlar, ishlar va xizmatlar
hajmi sezilarli darajada oshgan bo‘lib, bu holat hududlar bo‘yicha ham jiddiy tafovutlarga ega.
Quyidagi 1-jadvalda O‘zbekistonning 13 ta hududi bo‘yicha o‘z kuchi bilan bajarilgan va
sotilgan innovatsion mahsulotlar hajmi (QQS va aksizsiz) ko‘rsatilgan.
1-javdal
2024-yilda hududlar bo‘yicha innovatsion mahsulotlar hajmi (mlrd so‘m)
Hudud
Hajmi (mlrd so'm)
Toshkent shahri
29858.2
Andijon
2285.9
Buxoro
1357.9
Xorazm
1291.6
Qashqadaryo
1206.1
Toshkent viloyati
1075.6
Surxondaryo
1032.9
Farg‘ona
971.0
Samarqand
897.7
Jizzax
370.9
Qoraqalpog‘iston R.
197.0
Sirdaryo
170.0
Namangan
59.5
Manba: https://stat.uz ma’lumotlari asosida muallif tomonidan tuzildi.
1-jadvaldan ko‘rinib turibdiki, Toshkent shahri 29 858,2 mlrd so‘m bilan mutlaq yetakchi
hisoblanadi. Bu raqam ikkinchi o‘rindagi Andijon viloyati (2 285,9 mlrd so‘m)dan deyarli 13
baravar yuqori. Buxoro, Xorazm, Qashqadaryo va Toshkent viloyatlari ham 1 trillion so‘mdan
ortiq innovatsion mahsulotlar yaratgan hududlar sirasiga kiradi. Ayni paytda Namangan,
Sirdaryo va Qoraqalpog‘iston Respublikasi eng past ko‘rsatkichlarga ega bo‘lib, ularning har
birida bu hajm 200 mlrd so‘mdan ham past bo‘lgan. Bu tafovutlar iqtisodiy faollik, innovatsion
infratuzilmaning mavjudligi va investitsiya muhitiga bog‘liqdir.
Bundan tashqari, innovatsion faoliyatni tahlil qilishda nafaqat hajm, balki
innovatsiyalarning turlari bo‘yicha joriy qilinish darajasi ham muhim o‘rin tutadi. Quyidagi 2-
jadvalda O‘zbekiston hududlarida 2024-yil davomida joriy qilingan texnologik, marketing va
tashkiliy innovatsiyalar soni ko‘rsatilgan.
2-javdal
2024-yilda innovatsiya turlari bo‘yicha joriy qilingan soni (birlikda)
Hudud
Texnologik
Marketing
Tashkiliy
Toshkent shahri
1689
132
418
Buxoro
774
38
82
Samarqand
656
30
60
Navoiy
630
27
44
Andijon
590
27
34
Qashqadaryo
572
18
33
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
533
Surxondaryo
562
17
22
Xorazm
411
16
21
Qoraqalpog‘iston R.
321
3
6
Farg‘ona
311
2
4
Jizzax
251
2
4
Namangan
162
0
3
Sirdaryo
135
0
2
Manba: https://stat.uz ma’lumotlari asosida muallif tomonidan tuzildi.
2-jadval tahlili shuni ko‘rsatadiki, texnologik innovatsiyalar soni bo‘yicha Toshkent
shahri (1689 birlik) mutlaq yetakchilikni saqlab qolmoqda. Bu raqam butun mamlakat
miqyosidagi texnologik innovatsiyalarning qariyb 22,4 foizini tashkil qiladi. Undan keyingi
o‘rinlarda Buxoro (774) va Samarqand (656) viloyatlari joylashgan. Marketing innovatsiyalari
ko‘proq Toshkent shahrida (132 birlik) va nisbatan kam sonli boshqa viloyatlarda kuzatilgan.
Ayni vaqtda, Namangan va Sirdaryoda marketing innovatsiyalari deyarli mavjud emas.
Tashkiliy innovatsiyalar bo‘yicha ham holat o‘xshash – Toshkent shahri 418 birlik bilan
ustunlik qiladi. Bu holat boshqaruv tizimlarining zamonaviylashuvi, raqamlashtirish va biznes
jarayonlarni avtomatlashtirishning Toshkentda faolroq olib borilayotganidan dalolat beradi.
Boshqa viloyatlarda bu yo‘nalishdagi innovatsiyalar soni ancha past. Masalan, Sirdaryoda
atigi 2 ta, Namanganda esa 3 ta tashkiliy innovatsiya qayd etilgan.
Umuman olganda, yuqoridagi ikki jadvaldan ko‘rinadiki, O‘zbekistonda innovatsion
rivojlanish markazi sifatida Toshkent shahri ajralib turadi. Boshqa hududlarda esa innovatsion
faoliyat pastroq darajada rivojlanmoqda, ayniqsa marketing va tashkiliy innovatsiyalar bo‘yicha
jiddiy tafovutlar mavjud. Bu esa hududiy tengsizlikni bartaraf etish va innovatsion ekotizimni
regional darajada rivojlantirish zarurligini ko‘rsatadi.
Muhokama:
Innovatsion loyihalarni moliyalashtirishda yuzaga keladigan risklar nafaqat
loyihalarning texnologik murakkabligi, balki moliyaviy infratuzilmaning yetukligi, institutsional
islohotlarning holati va investitsion muhit barqarorligiga ham bevosita bog‘liq. Yuqoridagi
tahlillar shuni ko‘rsatadiki, O‘zbekistonda innovatsion faoliyatda yetakchilik Toshkent shahrida
to‘plangan bo‘lsa-da, viloyatlar kesimida bu jarayon izchil emas va katta farqlar mavjud.
Ayniqsa, marketing va tashkiliy innovatsiyalar respublikaning ko‘plab hududlarida
deyarli joriy etilmagan.
Bu esa innovatsion rivojlanishda regional tengsizlikni keltirib chiqarmoqda.
Moliyalashtirish jarayonida eng ko‘p uchraydigan tavakkalchiliklar texnologik
yangiliklarning muvaffaqiyatsizligi, bozor talabining to‘g‘ri prognoz qilinmasligi va loyiha
jamoasining tajribasizligi bilan bog‘liq. Tadqiqot davomida aniqlanganidek, investorlar uchun
xavf darajasini tushiruvchi omillar – bu davlat kafolatlari, grantlar, soliq yengilliklari, va eng
muhimi, loyihalarni baholashning shaffof tizimidir. Shuningdek, bosqichma-bosqich
moliyalashtirish modeli riskni har bir loyiha bosqichida qayta baholash imkonini beradi.
Xalqaro tajriba shuni ko‘rsatadiki, davlat-xususiy sheriklik (PPP), texnoparklar,
inkubatorlar, venchur kapital fondlari orqali moliyalashtirish risklarni taqsimlashda va
investitsion xavfni kamaytirishda samarali vosita bo‘lib xizmat qiladi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
534
Xitoy, Germaniya va AQSh kabi davlatlarda bu yondashuvlar ancha rivojlangan bo‘lib,
innovatsion ekotizimni barqarorlashtirishda muhim rol o‘ynaydi. O‘zbekistonda ham bu
tizimlarni bosqichma-bosqich joriy etish orqali risklarni kamaytirish imkoniyati mavjud.
Shu asosda, O‘zbekiston sharoitida innovatsion loyihalarni moliyalashtirishda
tavakkalchiliklarni boshqarish masalasi davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri sifatida
qaralishi lozim. Risklarni kamaytirish nafaqat moliyaviy barqarorlikni, balki innovatsion
faoliyatga bo‘lgan ijtimoiy ishonchni ham oshiradi. Bu esa, o‘z navbatida, iqtisodiy o‘sish va
raqobatbardosh milliy innovatsion tizimni shakllantirishda muhim omil hisoblanadi.
Xulosa.
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, innovatsion loyihalarni moliyalashtirishda
risklar tabiiy va ajralmas omil bo‘lib, ularni inkor etmasdan, aksincha, puxta tahlil qilish va
samarali boshqarish orqali muvaffaqiyatga erishish mumkin. O‘zbekistonda innovatsion faoliyat
asosan Toshkent shahrida to‘plangan bo‘lib, viloyatlar kesimida sezilarli tafovutlar mavjud. Bu
holat innovatsion infratuzilmaning notekis rivojlanganini va moliyaviy imkoniyatlarning
markazlashganligini ko‘rsatadi. Shuningdek, texnologik innovatsiyalar ustunlik qilayotgan
bo‘lsa-da, marketing va tashkiliy innovatsiyalar bo‘yicha jiddiy bo‘shliqlar mavjud. Bu esa
moliyalashtirish samaradorligini pasaytiradi va loyiha xavfliligini oshiradi. Mavjud xatarlarni
kamaytirish uchun kompleks yondashuv zarur: risklarni aniqlash va baholash bo‘yicha
metodikalarni joriy etish, davlat tomonidan kafolatlar va soliq imtiyozlari taqdim etish, hamda
xususiy kapitalni jalb etuvchi infratuzilmani rivojlantirish talab etiladi. Xalqaro tajriba shuni
ko‘rsatmoqdaki, innovatsion loyihalarning muvaffaqiyatli moliyalashtirilishi — bu faqat
moliyaviy qo‘llab-quvvatlash emas, balki risklarni boshqarishning raqamli va institutsional
mexanizmlari bilan chambarchas bog‘liq. Shu sababli, O‘zbekistonda ham riskga asoslangan
yondashuvni keng joriy qilish orqali innovatsion ekotizimning barqarorligini ta’minlash
mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati
1.
Назаров К.Н. Инновацион лойиҳаларни молиялаштиришнинг хусусиятлари. –
Тошкент: Иқтисодиёт, 2019. – 186 б.
2.
Маматқулов Д. Инновацион фаолиятда молиявий рискларни баҳолаш усуллари //
Иқтисодий таҳлил журнали. – 2022. – №4. – Б. 41–48.
3.
Иванов В.А. Финансирование инноваций: риски и инструменты. – Москва: Финансы
и статистика, 2021. – 224 с.
4.
Смирнова Т.Ю. Инновационные проекты и финансовые риски: теория и практика //
Российский экономический журнал. – 2020. – №7. – С. 53–61.
5.
Philip H. Knight. Strategic Innovation Risk Management. – New York: McGraw-Hill,
2018. – 238 p.
6.
Linda Johnson. Financing Innovation in Uncertain Environments. – Harvard Innovation
Review. – 2020. – Vol. 15, Issue 2. – pp. 110–127.
7.
Yamamoto K. Innovation Ecosystem and Venture Capital in Asia. – Tokyo: Japan
Innovation Studies, 2019. – 176 p.
8.
Chen Li. Public-Private Partnership in High-Tech Financing: China’s Experience. // Asian
Journal of Innovation Policy. – 2023. – Vol. 8(1). – pp. 32–49.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
535
9.
Thomas Müller. Managing Financial Risk in Start-Up Ecosystems. – Berlin: Springer
Verlag, 2021. – 202 p.
10.
Marie Dubois. Innovative Project Financing and Risk Control in EU. – Paris: Éditions
Economiques, 2022. – 184 p.
11.
Sharipova Z. O‘zbekistonda innovatsion loyihalar uchun moliyaviy infratuzilmani
shakllantirish // Ilm-fan va Taraqqiyot. – 2023. – №2. – B. 25–33.
12.
Abdulhamidov R. Startaplarni moliyalashtirishda xususiy investorlarning roli va risklar //
TDIU Ilmiy axborotnomasi. – 2021. – №3. – B. 44–50.
13.
OECD. Financing SMEs and Entrepreneurs 2023: An OECD Scoreboard. – Paris: OECD
Publishing, 2023. – 348 p.
14.
https://stat.uz
