Avgust, 2025-Yil
88
BANKLARDA XARAJATLARNI QISQARTIRISH STRATEGIYALARI
Djamalova Lazokat
Email:
qosimjonova271@bfa.uz
O‘zbekiston Respublikasi Bank-moliya akademiyasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.17038175
Annotatsiya.
Ushbu maqolada O‘zbekistondagi banklarning xarajatlarini kamaytirish
bo‘yicha turli yondashuvlar ko‘rib chiqilgan. Xarajatlarni boshqarish bank faoliyatining doimiy
jarayoni bo‘lib, undan ko‘proq foyda olishga qaratilgan. Taylor fikriga ko‘ra, xarajatlarni nazorat
qilish tarkibida xarajatlarni qisqartirish ham bor bo‘lib, bu biznes rahbarlarining xarajatlarni
kuzatish, baholash va kamaytirish borasidagi sa’y-harakatlarining yig‘indisidir.
1
Bu tashabbuslar
norasmiy tarzda va faqat bir bo‘lim doirasida bo‘lishi yoki butun korxona miqyosida rasmiy dastur
sifatida amalga oshirilishi mumkin. Xarajatlarni samarali boshqarish uchun bank rahbarlari ishlab
chiqarish va xizmat ko‘rsatish usullari bilan bir qatorda huquqiy, buxgalteriya va marketing
masalalari, hamda tijorat banklari xizmatlarini chuqur bilishlari lozim .
2
Kalit so‘zlar:
xarajatlarni nazorat qilish, sun’iy intellekt vositalari, korporativ funksiyalar,
tijorat banklari, bank ishi.
Banklar an’anaviy biznes subyektlari bo‘lib, o‘zining ildiz otgan amaliyotlarini
o‘zgartirishga unchalik moyil emas. Biroq pandemiya sharoitida hatto kichik bank muassasalari
ham ma’lum darajada raqamlashtirish jarayonini joriy etishga majbur bo‘ldi. Global iqtisodiy
inqiroz yaqinlashar ekan, banklar mukofotlarni qisqartirish va xodimlarni qisqartirish kabi sinovdan
o‘tgan tejamkorlik choralariga murojaat qilmoqda. Ammo xodimlarni qisqartirish uzoq muddatli
strategiya emas, chunki bu ishchilar orasida norozilik va qimmatli kadrlarni yo‘qotishga olib kelishi
mumkin. Bundan tashqari, mehnat xarajatlari bank faoliyati bilan bog‘liq umumiy xarajatlarning
faqat bir qismini tashkil etadi. Banklar yiliga qariyb 1,4 trillion AQSh dollarini korporativ
funksiyalar, front-ofis ishlari, IT qo‘llab-quvvatlash va operatsiyalarga sarflaydi. Bank xarajatlarini
samarali kamaytirish uchun xodimlar, texnologiyalar va tashqi resurslarni izchil qayta tuzishni talab
qiladigan kompleks yondashuv zarur.
Quyida bank faoliyatida xarajatlarni kamaytirishning muhim yo‘nalishlari keltirilgan:
raqamli texnologiyalarga sarmoya kiritish, ish unumdorligini oshirish, aniq mahsulot portfelini
shakllantirish va jismoniy ish joylarini qisqartirish, shuningdek biznes loyihalarni tashqi ijrochilarga
topshirish.
Xarajatlarni boshqarish va daromadlarni oshirish strategiyalarining asosi mijozdir.
Yangi avlod mijozlari yani raqamli texnologiyalar va ijtimoiy ta'sirlar asosida shakllangan
o'ziga xos afzalliklarga ega shaxslar, onlayn bank platformalari va ilovalardan mukammal raqamli
tajribalarni kutadilar. Raqobatda oldinda bo‘lish uchun banklar endilikda uzluksiz omnichannel yani
mijoz tajribasini barcha mavjud kanallarda, ham onlayn, ham oflayn bo'ylab uzluksiz va
integratsiyalangan mijozlar tajribasini anglatadi,va shaxsiylashtirishni ta’minlashi kerak. Katta
ma’lumotlarni tahlil qilish, generativ sun’iy intellekt vositalari va robotlashtirilgan jarayonlarni
1
- https://www.bcg.com/publications/2017/financial-institutions-seven-rules-cost-excellence-banking
2
- https://www.researchpublish.com/upload/book/THE%20IMPACT%20OF%20COST-5775.pdf
Avgust, 2025-Yil
89
avtomatlashtirish kabi raqamli jarayonlar mijozga yo‘naltirilgan modelni qo‘llab-quvvatlashdan
tashqari quyidagilarga imkon beradi: jarayonlarni optimallashtirish va avtomatlashtirish, mablag‘
yo‘qotilayotgan sohalarni aniqlash, o‘rnatilgan moliya va xizmat sifatida bank imkoniyatlarini
yaratish, mahsulotlarni qo‘shimcha sotish va kesishma-sotish imkoniyatlarini oshirish, maqsadli
marketing strategiyalarini ishlab chiqish hamda mijozlarni segmentlash va shaxsiylashtirish.
Bank sohasida xarajatlarni kamaytirish uchun ish unumdorligini maksimal darajaga
yetkazish zarur. Bu borada unumdorlik bo‘yicha maslahatchi yordamida qisqa va uzoq muddatli
maqsadlarni belgilash, bo‘limlarni qayta tashkil etish, rollarni qayta ko‘rib chiqish va ortiqcha
jarayonlarni bartaraf etish mumkin. Maqsad qo‘yish, eslatmalar, mukofot va e’tirof, hamda
unumdorlik ilovalari kabi vositalar xodimlarda maqsad hissini shakllantirish va ruhiy kayfiyatni
oshirishda muhim ahamiyatga ega.
Banklar ko‘pincha yangi xizmat va mahsulotlarni joriy etib, avvalgilari bilan bir xil
xususiyatlarni saqlab qoladi. Bu esa tashkilot qiymatini yoki foydaliligini oshirmaydigan katta
portfelga olib keladi. Ortiqcha takliflarni qisqartirish orqali banklar faqat dolzarb mahsulotlarga
e’tibor qaratishi, boshqaruv xarajatlarini kamaytirishi, mijozlar qoniqishini oshirishi va investitsiya
qaytishini yaxshilashi mumkin.
An’anaviy ish joylari katta infratuzilma, texnik xizmat va ijara xarajatlarini talab qiladi.
Pandemiyadan keyingi davrda boshqa sohalar singari banklar ham gibrid ish modelini odatiy holga
aylantirishi kerak. Moslashuvchan ish tartibi pandemiyadan keyingi eng yaxshi tejamkorlik va
xodimlarni qoniqtirish choralaridan biridir.
Yaxshi ishlayotgan ko‘plab banklar asosiy bo‘lmagan xizmatlarni, masalan, mijozlarni
qo‘llab-quvvatlash va IT xizmatlarini ixtisoslashgan yetkazib beruvchilarga topshiradi, bu esa
sezilarli darajada operatsion xarajatlarni kamaytiradi. Banklar xizmat ko'rsatish sifatini oshirishi,
operatsion samaradorlikni saqlab turishi va biznes jarayonlari autsorsingi yoki yordamida strategik
tashabbuslarga e'tibor qaratishi mumkin.
Raqamli vositalar va texnologiyalardan foydalangan holda, Infosys BPM kompaniyasining
bank sohasiga mo‘ljallangan xizmatlari banklarga biznes modellarini o‘zgartirish, operatsiyalarni
optimallashtirish, xarajatlarni kamaytirish va qiymat yaratishda yordam beradi. Infosys BPM
kompaniyalarga biznes jarayonlarini optimallashtirish va boshqarishga yordam beradi, bu ko'pincha
texnologiya integratsiyasi va avtomatlashtirishni o'z ichiga oladi. 10 000 dan ortiq malakali
mutaxassislar va qo‘shimcha xizmatlar jamoasi asosiy va yordamchi bank operatsiyalarini qo‘llab-
quvvatlaydi va kompaniya oldida turgan muammolarga ijodiy yechimlar topadi.
Ushbu ish natijasida faqat xarajatlarni kamaytirish kutilmaydi. Bu o‘zgarishlarni amalga
oshirish uchun rollar va mas’uliyatlarni aniq belgilash talab qilinadi, natijada bankning qaror qabul
qilish qobiliyati ham oshadi. So‘nggi ikki yil davomida ko‘plab korxonalar, jumladan moliyaviy
institutlar ham misli ko‘rilmagan bosim ostida ishlashga majbur bo‘ldi, ammo bu holat tez
moslashishga majbur etgan holda yangi imkoniyatlar yaratdi. Umuman olganda, bank katta
yutuqlarga erishadi, ammo yanada ko‘proq ishlashga intiladi va kelgusidagi rivojlanish uchun aniq
reja tuzgan.
Avgust, 2025-Yil
90
Manbalar:
https://www.bcg.com/publications/2017/financial-institutions-seven-rules-cost-excellence-
banking
https://www.researchpublish.com/upload/book/THE%20IMPACT%20OF%20COST-
5775.pdf
3.
https://www.infosysbpm.com/industries/financial-services/service-offerings/banking.html
4.
https://www.fpsgold.com/blog/cut-costs-at-your-financial-institution
