Sentabr, 2025-Yil
71
PERIODONTIT
Inoyatova Sofiya Abdusamad qizi
2
nd Year Student, Faculty of Gentistry, Kimyo International University in Tashkent.
Xatamov Ulug‘bek Altibayevich
Scientific Supervisor, PhD, Associate Professor, Kimyo International University in Tashkent.
https://doi.org/10.5281/zenodo.17103596
Annotatsiya. Periodontit — bu milk va tishlarni qo‘llab-quvvatlovchi to‘qimalarning
surunkali yallig‘lanish kasalligi bo‘lib, o‘z vaqtida davolanmasa tishlarning silkinishi va
yo‘qolishiga olib keladi. Ushbu maqolada periodontitning rivojlanish sabablari, klinik belgilari,
tasnifi hamda zamonaviy diagnostika va davolash usullari haqida umumiy ma’lumotlar
keltirilgan. Davolash yondashuvlari orasida mexanik tozalash, antiseptiklar, antibiotiklar, dorivor
o‘simliklar, fotodinamik terapiya, lazer texnologiyalari va jarrohlik muolajalari alohida o‘rin
egallaydi. Shuningdek, kasallikni nazorat qilishda individual yondashuv va profilaktik choralar
muhim ahamiyat kasb etadi. Maqolada periodontitning oldini olish, erta aniqlash va kompleks
davolash usullarining ahamiyati yoritilgan.
Kalit so‘zlar: Peridontit, profilaktika, og‘iz gigiyenasi, SPT, tarqalganlik darajasi.
KIRISH:
Og‘iz bo‘shlig‘i salomatligi insonning umumiy sog‘lig‘ida muhim o‘rin tutadi.
Tish va milk atrofidagi to‘qimalarning sog‘lomligi esa nafaqat chaynash funksiyasining
to‘g‘ri bajarilishi, balki yurak-qon tomir, endokrin va immun tizimlari faoliyati bilan ham bevosita
bog‘liq. Periodontit — bu milk va uni qo‘llab-quvvatlovchi to‘qimalarning surunkali
yallig‘lanishli kasalligi bo‘lib, tishlarni ushlab turuvchi apparatning bosqichma-bosqich
yemirilishiga olib keladi. Periodontit odatda ilgari boshlanadigan gingivitdan keyin rivojlanadi va
o‘z vaqtida davolanmasa, tishlarning silkinishi va yo‘qotilishi bilan tugaydi. Kasallikning
rivojlanishi ko‘p omilli bo‘lib, og‘iz bo‘shlig‘idagi mikrobiota o‘zgarishlari, organizmning immun
javobi, genetik omillar, chekish, diabet kabi holatlar bilan chambarchas bog‘liq. Oldini olish
(Profilaktika) Periodontitni oldini olishda eng muhim omil — to‘g‘ri va muntazam og‘iz
gigiyenasi. Tish cho‘tkasini noto‘g‘ri yoki kam ishlatish tish yuzasida va milk ostida bakterial plak
to‘planishiga olib keladi. Oraliq tozalash vositalari — tishlar orasidagi joylarni tozalash uchun
maxsus iplar yoki cho‘tkalar bo‘lib, ular oddiy tish cho‘tkasidan o‘tmaydigan joylarni tozalaydi.
Profilaktik stomatologik tekshiruvlar yallig‘lanish jarayonini erta bosqichda aniqlash va
kasallikning oldini olishga imkon beradi. Erta aniqlash Gingivit – bu periodontit oldi bosqichi
bo‘lib, asosan milklarning yallig‘lanishi va qizarishi bilan namoyon bo‘ladi. Agar vaqtida
davolanmasa, gingivit periodontitga o‘tadi. Milkning qonashi va cho‘kishi periodont
to‘qimalarining buzilganligini ko‘rsatadi. Radiologik tekshiruvlar tish atrofidagi suyakning
holatini baholash uchun kerak bo‘ladi, bu esa kasallikning qaysi bosqichda ekanligini aniqlashga
yordam beradi. Kompleks davolash yondashuvi Scaling va root planing — bu maxsus professional
tozalash usullari bo‘lib, tish va milk ostidagi bakterial toshmalarni olib tashlaydi. Antibakterial
vositalar bakteriyalarni kamaytirib, yallig‘lanishni bostirishda yordam beradi. Ammo ularni
noto‘g‘ri qo‘llash antibiotiklarga chidamlilikni oshirishi mumkin. Fitoterapiya — o‘simliklardan
olingan tabiiy vositalar yordamida yallig‘lanishni kamaytirish va milklarning sog‘lom holatini
tiklash mumkin.
Sentabr, 2025-Yil
72
Lazer va fotodinamik terapiya yallig‘lanishni kamaytiradi, shuningdek, bakteriyalarni yo‘q
qiladi va to‘qimalarni tiklanishini tezlashtiradi. Jarrohlik usullari — og‘ir holatlarda milk va suyak
to‘qimalarini qayta tiklash uchun ishlatiladi. Supportive periodontal therapy (SPT) – bu
davolovchi asosiy bosqich tugaganidan keyin kasallikning qaytalanishining oldini olish,
yallig‘lanishni nazorat qilish va tishlarni saqlab qolishga qaratilgan muntazam profilaktik/proaktiv
muolajalar tizimidir. Faol periodontal davolash yallig‘lanish reaksiyasini kamaytirishga, asosan,
bakterial to‘planmalarni yo‘q qilish orqali erishishni maqsad qiladi. Davolash yakunlangach va
yallig‘lanish to‘xtagach, kasallikning qayta rivojlanishini va kuchayishini kamaytirish, bemorni
uzoq muddat og‘riqsiz, haddan tashqari harakatchan tishlarsiz va doimiy infeksiyasiz saqlash,
shuningdek, boshqa og‘iz kasalliklarining oldini olish uchun qo‘llab-quvvatlovchi periodontal
terapiya (SPT) qo‘llaniladi. SPT quyidagilarni o‘z ichiga oladi: odatdagi stomatologik tekshiruv
elementlari; periodontal qayta baholash va xavfni aniqlash; ustki (supragingival) va milk osti
(subgingival) bakterial blyashka va toshlarni tozalash; kasallik qaytalagan yoki davom etayotgan
joylarni qayta davolash.
Periodontit dunyo bo‘yicha oltinchi o‘rinda turuvchi surunkali kasallik sifatida qayd
etilgan. Taxminan 1 milliarddan ortiq odam periodontitning og‘ir shakllaridan aziyat
chekadi.Periodontit bo‘yicha statistik malumotlar (2023-2024 yillar asosida) shuni ko‘rsatadi:
dunyoda 15 yoshdan katta aholining 40-50 % da biror darajadagi periodontit kasalligi aniqlanadi.
Og‘ir darajadagi periodontit bilan kasallanish darajasi 11-15 % atrofida. O‘zbekiston
bo‘yicha esa, Tibbiy tekshiruvlardan o‘tgan 18 yoshdan katta bemorlarning taxminan 35–40%ida
milk yallig‘lanishi va boshlang‘ich periodontit belgilari aniqlanadi. Keksalarda (60 yoshdan
yuqori) bu ko‘rsatkich 70% gacha yetadi.
Og‘ir periodontitni boshqa keng tarqalgan surunkali kasalliklar bilan
taqqoslasak:
Sentabr, 2025-Yil
73
Og‘ir periodontit: Taxminan 743 million odam (dunyo aholisining 11%); Gipertenziya
(yuqori qon bosimi): 1,130 million odam; Diabet: 463 million odam; Depressiya: 264 million
odam; Astma: 235 million odam.
Ushbu ma’lumotlar og‘ir periodontitning global sog‘liq muammosi sifatida ahamiyatini
ko‘rsatadi, chunki u diabet, depressiya va astma kabi boshqa keng tarqalgan kasalliklar bilan
solishtirganda yuqori tarqalishga ega
.
XULOSA:
Periodontit — og‘ir va keng tarqalgan tish atrofidagi to‘qimalarning
yallig‘lanish kasalligi bo‘lib, uning oldini olish, erta aniqlash va samarali davolash muhim
ahamiyatga ega. To‘g‘ri va muntazam og‘iz gigiyenasi profilaktik choralar, jumladan, tish cho‘tka
va oraliq tozalash vositalaridan foydalanish, periodont kasalliklarining rivojlanishining oldini
oladi. Erta tashxis qo‘yish, ya’ni kasallikning dastlabki bosqichida uni aniqlash, davolash
samaradorligini sezilarli darajada oshiradi. Kompleks davolash yondashuvi, jumladan, mexanik
tozalash, antibakterial terapiya, zamonaviy lazer va fotodinamik usullar hamda o‘simliklarga
asoslangan tabiiy preparatlar qo‘llanilishi periodont to‘qimalarining tiklanishiga yordam beradi va
og‘ir asoratlarning oldini oladi. Shu sababli, periodontitni boshqarishda integratsiyalashgan
yondashuvni qo‘llash zamonaviy stomatologiyaning muhim asosidir
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Eke PI, Borgnakke WS, Genco RJ. Recent epidemiologic trends in periodontitis in the
USA. Periodontol 2000. 2020;82(1):257-267.
2.
Botelho J, Machado V, Leira Y, Proença L, Chambrone L, Mendes JJ. Economic burden of
periodontitis in the United States and Europe-an updated estimation. J Periodontol. 2021.
doi:10.1002/JPER.21-011
3.
Teles R, Moss K, Preisser JS, et al. Patterns of periodontal disease progression based on
linear mixed models of clinical attachment loss. J Clin Periodontol. 2018;45:15-25.
4.
Teles R, Benecha HK, Preisser JS, et al. Modelling changes in clinical attachment loss to
classify periodontal disease progression. J Clin Periodontol. 2016;43:426-434.
5.
Meyle J, Chapple I. Molecular aspects of the pathogenesis of periodontitis. Periodontol
2000. 2015;69(1):7-17.
6.
Slots J. Periodontitis: facts, fallacies and the future. Periodontol 2000. 2017;75:7–23. -
PubMed (https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28758294/)
7.
Papapanou PN, Sanz M, Buduneli N, et al. Periodontitis: consensus report of workgroup 2
of the 2017 World Workshop on the Classification of Periodontal and Peri-Implant
Diseases and Conditions. J Periodontol. 2018;89(Suppl 1):S173–S182. - PubMed
(https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29926951/)
8.
Page RC, Offenbacher S, Schroeder HE, et al. Advances in the pathogenesis of
periodontitis: summary of developments, clinical implications and future directions.
Periodontol
2000.
1997;14:216–248.
-
PubMed
(https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9567973/)
9.
Page RC, Eke PI. Case definitions for use in population-based surveillance of periodontitis.
J
Periodontol.
2007;78(7
Suppl):1387–1399.
-PubMed
(https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17608611/)
Sentabr, 2025-Yil
74
10.
Brunsvold MA. Pathologic tooth migration. J Periodontol. 2005;76:859–866. - PubMed
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15948679/
11.
Kinane DF, Stathopoulou PG, Papapanou PN. Periodontal diseases. Nat Rev Dis Primers.
2017;3:17038.
doi:
10.1038/nrdp.2017.38.
-
DOI
-
(https://doi.org/10.1038/nrdp.2017.38)PubMed
(https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28805207/)
12.
Jepsen S, Suvan J, Deschner J. The association of periodontal diseases with metabolic
syndrome and obesity. Periodontol. 2020;83(1):125–53. doi: 10.1111/prd.12326. - DOI -
(https://doi.org/10.1111/prd.12326) PubMed (https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32385882/)
13.
Kwon T, Lamster IB, Levin L. Current concepts in the management of periodontitis. Int
Dent
J.
2021;71(6):462–476.
doi:
10.1111/idj.12630.
-
DOI-
(https://doi.org/10.1111/idj.12630)
PMC
-
(https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9275292/)
PubMed
(https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34839889/)
14.
Graziani F, Karapetsa D, Alonso B, et al. Nonsurgical and surgical treatment of
periodontitis: how many options for one disease? Periodontol. 2017;75(1):152–88. doi:
10.1111/prd.12201.
-
DOI
-
(https://doi.org/10.1111/prd.12201)
PubMed
(https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28758300/)
15.
Xu W, Zhou W, Wang H, et al. Roles of porphyromonas gingivalis and its virulence
factors in periodontitis. Adv Protein Chem Struct Biol. 2020;120:45–84. doi:
10.1016/bs.apcsb.2019.12.001. - DOI - (https://doi.org/10.1016/bs.apcsb.2019.12.001)
PMC
-
(https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8204362/)PubMed
(https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32085888/)
