Sentabr, 2025-Yil
112
TIL O‘RGANISH JARAYONIDA YOSH OMILI: INGLIZ TILI GRAMMATIKASI VA
FONETIKASI MISOLIDA PSIXOLINGVISTIK TADQIQOT
Akhmadalieva Nargizakhon Abdumalik qizi
E-mail:
https://doi.org/10.5281/zenodo.17137348
Annotatsiya.
Ushbu maqolada ingliz tilini o‘rganishda yosh omilining fonetik va
grammatik ko‘nikmalarga ta’siri psixolingvistik nuqtai nazardan tahlil qilinadi. Tadqiqot
natijalari shuni ko‘rsatadiki, bolalik davrida fonetik ko‘nikmalarni egallash samaraliroq bo‘lsa,
grammatik qoidalarni kattalar ongli ravishda chuqurroq o‘zlashtira oladilar. Shunday ekan,
ta’lim jarayonida yosh guruhlariga mos metodik yondashuvni qo‘llash muhim ahamiyat kasb
etadi.
Kalit so‘zlar:
psixolingvistika, yosh omili, ingliz tili, grammatika, fonetika, neyroplastiklik,
til o‘rgatish metodikasi.
Аннотация.
В данной статье рассматривается влияние возрастного фактора на
формирование фонетических и грамматических навыков при изучении английского языка с
точки зрения психолингвистики. Результаты исследования показывают, что в детском
возрасте более эффективно усваиваются фонетические особенности языка, тогда как
взрослые обучающиеся лучше осваивают грамматические правила осознанным образом.
Следовательно, выбор методики обучения должен учитывать возрастные особенности
учащихся.
Ключевые слова:
психолингвистика, возрастной фактор, английский язык,
грамматика, фонетика, нейропластичность, методика обучения языкам.
Abstract.
This article analyzes the impact of the age factor on the acquisition of phonetic
and grammatical skills in learning English from a psycholinguistic perspective. The findings
indicate that children acquire phonetic aspects more effectively due to higher neuroplasticity,
while adults demonstrate greater ability to consciously master grammatical rules. Therefore,
language teaching methodology should be adapted to the age-specific characteristics of learners.
Keywords:
psycholinguistics, age factor, English language, grammar, phonetics,
neuroplasticity, language teaching methodology.
Kirish
Bugungi globallashuv davrida ingliz tilini o‘rganish har bir insonning ilmiy, kasbiy va
shaxsiy rivojida muhim o‘rin tutmoqda. Til o‘rganish samaradorligiga ta’sir etuvchi asosiy
omillardan biri bu — yosh faktori dir. Psixolingvistika sohasi aynan til va tafakkur o‘rtasidagi
munosabatni o‘rganar ekan, tilni egallash jarayonida yoshning o‘rni alohida tahlil etiladi. Ushbu
tadqiqotda yosh omilining ingliz tilidagi grammatik va fonetik ko‘nikmalarni shakllantirishdagi
o‘rni atroflicha ko‘rib chiqiladi.
Asosiy qism
1. Psixolingvistika va yosh omili
Psixolingvistika fanida tilni egallash inson miyasi, kognitiv jarayonlar va ijtimoiy muhit
bilan bog‘liq holda tahlil qilinadi. Yosh faktori til o‘rganishda hal qiluvchi omillardan biri
Sentabr, 2025-Yil
113
hisoblanadi. Kritik davr gipotezasiga ko‘ra, chet tilining tovush tizimini bolalik davrida o‘rganish
samaraliroq bo‘ladi, chunki bola miyasi yuqori darajada neyroplastiklikka ega.
2. Fonetik ko‘nikmalarni shakllantirishda yoshning ta’siri
Bolalik davrida tilning fonetik tizimi juda tez va oson o‘zlashtiriladi. Masalan, 6–7
yoshgacha bo‘lgan bolalar chet tilidagi talaffuzni deyarli aksentsiz egallashlari mumkin. O‘smirlik
va kattalik davrida esa talaffuzda ona tilining fonetik tizimi kuchli ta’sir ko‘rsatadi. Natijada,
talaffuzda milliy aksent sezilarli bo‘lib qoladi.
3. Grammatik ko‘nikmalarni o‘zlashtirishda yoshning roli
Kichik yoshdagi bolalar grammatikani tabiiy va intuitiv tarzda, ya’ni qoidalarni
o‘rganmasdan, amaliy nutq orqali egallaydilar. Kattaroq yoshdagilar esa grammatikani ongli
ravishda, qoidalarga asoslanib o‘zlashtiradilar. Shuning uchun bolalarda grammatik ko‘nikmalar
tabiiy shakllansa, kattalarda esa tahliliy yondashuv kuchliroq bo‘ladi.
4. Ta’lim jarayonida yosh omilining ahamiyati
Psixolingvistik tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, til o‘rganishda yosh omili metodika
tanlashda hal qiluvchi o‘rin tutadi:
- Maktabgacha yoshdagilar uchun — talaffuz, eshitish va nutqni takrorlash asosida dars tashkil
etish muhim.
- Maktab o‘quvchilari uchun — og‘zaki nutq va grammatikani uyg‘unlashtirgan holda o‘qitish
samarali.
- Kattalar uchun — grammatik tahlil, yozma nutq va mustaqil o‘qish asosida o‘rgatish yuqori
natija beradi.
Xulosa
Til o‘rganishda yosh faktori fonetik ko‘nikmalarni egallashda hal qiluvchi bo‘lsa,
grammatik ko‘nikmalarni o‘zlashtirishda katta yoshdagi insonlarning ustunligi seziladi. Shunday
ekan, ingliz tilini o‘rgatishda yosh guruhlariga qarab metodik yondashuv ishlab chiqish zarur.
Bolalar uchun talaffuz va og‘zaki nutqqa urg‘u berilishi lozim, kattalar uchun esa grammatik tahlil
va yozma mashqlar samaraliroq natija beradi. Bu tadqiqot natijalari ingliz tilini o‘qitishda
differensial metodika yaratish va ta’lim jarayonini samarali tashkil etishda muhim nazariy va
amaliy ahamiyatga ega.
Adabiyotlar ro‘yxati:
1.
Lenneberg, E. H. (1967). Biological foundations of language. New York: Wiley.
2.
Lightbown, P. M., & Spada, N. (2013). How Languages are Learned. Oxford: Oxford
University Press.
3.
Ellis, R. (2008). The Study of Second Language Acquisition. Oxford: Oxford University
Press.
4.
Singleton, D. (2014). Language and the Lexicon: An Introduction. Routledge.
5.
Krashen, S. D. (1982). Principles and Practice in Second Language Acquisition. Pergamon
Press.
6.
Birdsong, D. (2006). Age and second language acquisition and processing: A selective
overview. Language Learning, 56(S1), 9–49.
Sentabr, 2025-Yil
114
7.
Flege, J. E. (1999). Age of learning and second-language speech. In D. Birdsong (Ed.),
Second Language Acquisition and the Critical Period Hypothesis (pp. 101–132). Lawrence
Erlbaum.
8.
Scovel, T. (2000). A critical review of the critical period research. Annual Review of
Applied Linguistics, 20, 213–223.
