ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 9 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
447
MUSTAQILLIK YILLARDA VOHA AHOLISINING TARIXSHUNOSLIGI
Iskandarov Sherzod Abdug‘aniyevich
Toshkent davlat tibbiyot universiteti Ijtimoiy fanlar kafedrasi va Toshkent davlat tibbiyot
universiteti huzuridagi pedagog kadrlarni qayta tayorlash va ularni malakasini oshirish
tarmoq markazi. Dotsent.
https://doi.org/10.5281/zenodo.17189379
O‘zbek xalqining hayotini tadqiq qilgan, bir qator o‘zbek olimlari ilmiy ishlarini olib
borgan. Bu olimlarimiz tomonida o‘zbek xalqining urf-odatlar, an’analar hamda turmush-
tarzidagi marosimlariga doir bir qator asarlar Akademik K Shoniyozov, I. Jabborov, O. Bo‘riev,
T. Xo‘jamberdieva Z. Orifxonova, Q. Nasriddinov, A. Ashirov, F. Rahmonov, S. Davlatova, G.
Tosheva kabi bir qator o‘zbek olimlarning ishlarida etnik o‘zlikning anglashga doir ma’lumotlar
o‘z aksini topgan.
Darhaqiqat, biz o‘zbeklarning tarixiy xotiramiz qadimiy va juda ham boy. Eslagudek
ibrat olgudek, namuna qilib ko‘rsatgudek, ruhlagudek tarixiy xotiramiz mavjud. O‘zlikni anglash
uchun o‘zbek xalqining kelib chiqish tarixini teranroq anglash lozim. Har bir inson o‘zining
millatining nomi, tili va dini, kelib chiqish tarixini yaxshi bilishi kerakdir. Mustaqillik sharofati
bilan o‘zbek xalqi etnogenezini va etnik tarixini o‘rganish bilan bog‘liq bo‘lgan an’anaviy
madaniyat va ijtimoiy, iqtisodiy, siyosiy, jarayonlarni o‘rganish uchun imkon yaratildi. Ushbu
jihatlarni teran anglagan bir qator tarixchi olimlarimiz, dolzarb masalaning yechimini topishida
o‘z xissasini qushdilar. Bu kabi masalalarni o‘zbek elshunos olim Akademik K. Shoniyozov
ilmiy tadqiqotlari natijasida o‘zining bir qator asar va maqolalarda o‘zbek xalqining an’anaviy
davom e’tib kelayotgan marosim, urf-odatlar, madaniy, ma’naviy, iqtisodiy, ijtimoiy, siyosiy
jarayonilarini yoritgan.
Elshunos olim O. Bo‘riev “O‘zbek oila tarixi”, nomli asarida o‘zbeklarining qadimiy
ildizidan to hozirgi davrigacha bo‘lgan jarayonlarida bo‘lib o‘tgan o‘ziga xos lokal
xususiyatlarini yoritib bera olgan.O‘zbeklarning ijtimioy muammolari nafaqat oila, balki barcha
jarayonlarda yuz berib kelmoqda. Olimning ilmiy ishlarni o‘rganishda oiladagi ijtimoiy voqiylik
bilan birga o‘zbek xalqining shakllanishi va xalq bo‘lib rivojlanishga doir bir qator nazariy
muammolarini o‘rganishga doir masalalarni yoritilgan.
Olim ilmiy tadqiqotlar jarayonida o‘zbek xalqining ijtimoiy masalalarga doir bir qator
nazariy masalalarga to‘xtalib o‘tgan. Olim ta’kidlashicha, o‘zbek xalqining ijtimoiy o‘zgarishlar
jarayoni XIX-XX asrning boshlarida o‘zbek xalqi ijtimoiy turmushda saqlanib kelgan.
U “O‘zbek xalqining boqiy qadriyatilar”
1
nomli asarida o‘zbek xalqi an’anaviy davom
e’tib kelayotgan oilaviy marosim, to‘y, soch to‘yi, uylarning qurilishi va mahallachilik an’analari
bilan bog‘liq marosimi to‘g‘risida fikr-mulohazalar bildirgan. Aynan mazkur asarda etnografik
materaillar asosida Qashqadaryo vohasining qadimiy davom e’tib kelayotgan o‘zbek xalqining
oilaviy marosimdagi o‘ziga xos, lokal milliy xususiyati ijtimoiy, iqtisodiy, siyosiy, madaniyati
hayotiga ta’siri to‘g‘risida qimmatli ma’lumotlar bergan.
1
Бўриев О. Хўжамбердиев Т Ўзбек халқнинг боқий қадриятилари Қарши. Насаф 2005. Б. 132.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 9 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
448
O‘zbek xalqning ijtimoiy va ma’naviy qadriyatilarga doir asar F. Saifnazarova
2
ning
ilmiy sotsiologik tadqiqotlarida o‘zi ifodasini topgan. Asarda o‘zbek oilalarining tadrijiy
rivojlanishi, uning jamiyatdagi o‘rni va ahamiyatini tahlil etgan. Shu bilan bir qatorda o‘zbek
oilalarining shakllanishi va rivojlanishi urf-odatlar, an’analar, marosimlari bilan bog‘liq
jarayonlarni tahlil etgan.
Qashqadaryo vohasidagi to‘y marosimlari yuqori va qo‘yi qismida bir-biridan farq qiladi.
Dala tadqiqoti jarayonida o‘zbeklarning turmush tarzidagi o‘zgarishlarning muhim
tomonlarni o‘rgandim. Qashqadaryoning Qamash tumanidagi Qamay qishlog‘ida to‘y
marosimlari oldinlari ixchamgina o‘tgan. Hozirgi davrga kelib esa to‘ylar isrofgarchilik,
dabdabozlik bilan o‘tkazimoqda. O‘zbek oilalarida 1986 yilga qadar gap oiladan tashqariga
chiqmasdi. Keyingi yillarga kelib esa oiladagi gap uyda chiqa boshladi. Shu sababli asta sekinlik
bilan mahalliy an’analarining yo‘qolib ketishi yuz bermoqda.
3
O‘zbek xalqining qadamgi davrdan to hozirgi davrigacha bo‘lgan davrni o‘z ichiga olgan
urf-odat va marosimlar to‘g‘risida o‘zbek olimi Mahmud Sattor o‘zining “O‘zbek udumlari”
4
nomli asarida bir qator qimmatli ma’lumotlarni berib o‘tgan. Asarda o‘zbek xalqining milliy urf-
odatlari, an’analari, qadriyatlari, udumlari to‘g‘risida fikr bildiriladi.
O‘zbek xalqi an’anaviy dehqonchilik mashg‘uloti bilan bog‘liq marosim va urf-odatlarida
ko‘plab arxaik ko‘rinishlar va magik xatti-harakatlar saqlanib qolgan. Shuningdek, dehqonchilik
urf-odatlarida o‘lib qayta tiriluvchi tabiat kulti izlari, garchi qoldiqiy ko‘rinish tarzida bo‘lsada,
yetib kelganini va aksariyat hollarda islomiy qarashi bilan o‘zaro sinkretik tarzida amalga
oshirilishini kuzatib deb ta’kidlaydi.
5
Elshunos olim A. A Ashirov. o‘zining “O‘zbek xalqining
qadimiy e’tiqod va marosimlari” nomli asarida o‘zbek xalqining an’anaviy davom e’tib
kelayotgan qadimiy dehqonchilik bilan bog‘liq marosim va an’analarning hozirgi kungacha yetib
kelishni etnografik materillar asosida yoritgan.
Mustaqillik yillarida o‘zbek xalqi oilaviy-maishiy marosimlarini o‘rganish borasida ham
qator diqqatga sazovor ishlar amalga oshirilgan. Xususan, Z. X. Arifxanova Toshkent o‘zbeklari
oilaviy marosimlari transformatsiyasi masalalarini, M.Sattor o‘zbek udumlarini, tadqiqotchi B.
Hamroqulova XIX asr oxiri XX asrning boshlarida Surxondaryo vohasida bola tug‘ilishi va uni
tarbiyalash bilan bog‘liq urf-odat va marosimlarni maxsus tadqiq qilgan.
6
Yuqoridagi asarlarda
o‘zbek xalqining qadimdan to hozirgi davrgacha davom etib kelayotgan an’anaviy
madaniyatimiz tahlil etgan.
Har bir taraqqiy etgan, madaniyatli xalqining o‘z tili, urf-odati, adabiyoti, osori-atiqalari
an’anaviy moddiy va ma’naviy boyliklari bo‘ladi. O‘zbek xalqi ham dunyodagi eng qadimiy
xalqilardan biri sifatida mana shunday xazinaga ega.
2
Саифназарова Ф Ўзбек оиласи: ижтимоий ва маънавий қадриятлар Т: Юрист-Медиа Маркази 2007. Б. 138.
3
Дала ёзувилари, Қашқадарё вилояти Деҳқонобод, Бешкент, Касби, Китоб, Косон, Муборак, Қамаши,
Қарши, Ғузор, Шаҳрисабз, Чироқчи, Яккабоғ. туман
4
Махмуд С. Ўзбек удумлари, Т: Адолат, 2004 Б. 5.
5
Аширов. А. А., Ўзбек халқининг қадимий эътиқод ва маросимлари. Т.: Алишер Навоий номидаги
Ўзбекистон Миллий кутубхонаси, 2007. Б.144-145.
6
Хамракулова Б.М. Обычаи и обряды Сурхандарьинского региона, связанные с рождением и воспитанием
ребенка (конец XIX – начало ХХ в.): Автореф. дисс. канд. ист. наук. Т: 2002. С. 25.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 9 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
449
Bu bilan biz haqli ravishda faxirlansak arziydi. Buning uchun o‘sha qadimiy
madaniyatini, urf-odatini bilishimiz, saqlashimiz va keyingi avlodlarga ham yetkazishimiz
insoniy burchimizdir.
O‘zbek xalqining qadimiy davom e’tib kelayotgan an’anaviy marosimlari borasida
o‘zbek elshunos olimi Q. Nasriddinov tomonidan “O‘zbek dafn va ta’ziya marosimlari”,
7
Qashqadaryo vohasining an’anaviy marosimlaridagi qadimiy e’tiqod va rasm-rusmlar
qoldiqlari va hozir amal qilinayotgan marosimidagi urf-odatilarning kelib chiqish sababi,
ularning xalqimizning qadriyatiga aylanganligi ko‘rsatiladi. Shu bilan birga azaliy
an’analarimizga xilof ravishda paydo bo‘lgan, hozirgi kunda jamiyat ehtiyojiga javob
berolmayotgan, xalqimizining e’tiqodidan, sha’riy yo‘ldan chekiyib, tobo ra xurofiy tue
olayotgan jihatlar yoritildi.
Qashqadaryo vohasida joylashgan o‘zbek xalqining tarixida muhim jarayon yuz berishi,
ijtimoiy xo‘jalikning keng tarmoqli bo‘lib ularning rivojlanishi bilan bog‘liq masalalar yuzsida
elshunos olim F. Rahmonovning ilmiy tadqiqotlar ishida matolarni ishlab chiqarish aholining
an’anaviy xo‘jalik mashg‘uloti bilan ham chambarchas bog‘liq bo‘lgan. Voha aholisi
ziroatchilik, dehqonchilik bilan shug‘ullanib, paxta yetishtirish va undan mato tayyorlash
mashg‘uloti bilan qadimdan shug‘ullanib kelgan.
8
Yosh olima S. Davlatova tomonidan o‘zbek xalqining an’anaviy kiyimdagi o‘zgarishlar
borasida to‘xtalib o‘tgan. Olimaning bir necha yillik ilmiy tadqiqot ishlari jarayonida olib
borgan. U o‘zining o‘zbeklarning an’anaviy va zamonoviy tarixini o‘rgandi. Ilmiy tadqiqotning
ob’ekti sifatida Qashqadaryo vohasida joylashgan o‘zbeklarining turmush-tarzidani XIX asrining
oxiri XX asrdagi milliy jihatlarni bilan mahalliy lokal xususiyatining tarixiy-etnografik, bo‘lgan
bog‘liq tomoni tarixishunoslikni ham ochib bergan.
9
Olimaning o‘zbek halqining an’anaviy
kiyimlar borasidagi ilmiy tadqiqot ishida ilk bor Qashqadaryo vohasining XIX-asr oxiri XX-
asrdagi yuz bergan o‘zgarishlar yoritilgan. Bu borada ungacha ilmiy tadqiqot qilinmagan edi.
Olimaning ilmiy izlanishlari natijasida etnologiya faniga ilmiy yangilik olib kirildi.
Qashqadaryo vohasi o‘zbeklarining to‘y marosimi bilan bog‘liq marosimlariga doir ilmiy
dissertatsiyalardan biri yosh elshunos olima G. Tosheva ilmiy tadqiqotda o‘z aksni topgan.Unda
voha xududida joylashgan o‘zbeklarining nikoh to‘y an’anaviy marosimi tarixiy-etnografik
ma’lumoti berib o‘tilgan.
Ilmiy tadqiqotlarimiz natijasida Markaziy Osiyo xalqlarining ijtimoiy sohasidagi
o‘zgarishlari va tarixiy shart-sharoitlari an’anaviy davom e’tib kelayotgan ijtimoiy-iqtisodi
yoritildi. Bu borada bir qator olimlarimiz ishtirokida chop etilgan “XX asrning birinchi
choragida Markaziy Osiyo xalqlari ijtiomiy hayoti: an’analar va innovatsiyalar” nomli kitobda
ham qator diqqatga sazavor mulohozalar bildirilgan.
10
7
Насриддинова. Ўзбек дафн ва таъзия маросимлар. Т: Абдулла Қодрий, 1996. Б. 143.
8
Рахманов Ф.Ш. Обычаи и обряды населения Кашкадарьинского оазиса, связанные с земледелием (конец
XIX- начало ХХ вв.): Автореф. дисс. кан. ист. наук. Т: 2002. С-25. .
9
Давлотова С. Қашқадарё миллий кийимлари: анъанавий ва замановийлик Т: Янги авлод, 2007. Б. 177.
Давлатова С Қашқадарё воҳаси ўзбеклари анъанавий кийимларининг трансформацияси XIX-аср охири XX-
аср Т: 2006. Б. 202.
10
Соцалъная жизнъ народов централъной Азии в первой четверти XX века: традиции и инновации Т.: 2009.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 9 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
450
Xulosa
qilib aytganda, XX asr Qashqadaryo vohasi o‘zbek ijtimoiy turmushi-tarzidagi
an’anaviy madaniyati, saqlanib qolgan. O‘zbek xalq an’anaviy moddiy va ma’naviy madaniyati
masalasini o‘rganilishi tarixshunoslik masalalarini tahlili shuni ko‘rsatadiki, biz tadqiq etayotgan
Qashqadaryo vohasi etnologik kompleks tarzda o‘rganilmagan. Shu bilan bir qatorda
o‘zbeklarning oilaviy marosimi, urf-odatlari etnik tarkibidagi, an’analarining muhim jihatlari
ilmiy kompleks tahlil asosida o‘rganildi. Ilmiy tadqiqotda muhim masalalarini ilmiy tahlil qilish
natijasi shuni ko‘rsatdiki, mavjud manba va adabiyotlar mualliflari ijtimoiy urf-odatlar va
marosimlar haqida ba’zi etnografik ma’lumotlar bergan bo‘lsada, lekin ularning ishlarida ushbu
mavzu ilmiy tadqiqot doirasida umumlashtirilgan holda yoritilmagan.
O‘zbek xalqining qadim zamon buyon davom e’tib kelayotgan urf-odatlari, an’anaviy
marosimlari, oilaviy marosimlari, to‘y, maraka, etnik urug‘chilik, etnik tarkibi, turmush-
tarzidagi, etnoxo‘jaligidagi va taomlaridagi o‘zgarishining tarixshunosliklari o‘rganildi. Ayniqsa,
XX-asrning
boshlaridan voha aholisining o‘ziga xos lokal xususiyatlari tarzida
trasformatsiyalashuvi va innovatsion o‘zgarishi jarayoni yuz beradi.
Shuning uchun ham etnograflarmiz oldida tarixiy etnografiyani chuqur o‘rganish
masalasi turibdi. Kelgusida bu mavzuda tadqiqot ishlarini yana ham jonlantirish, yirik ilmiy
monografiyalar yozish kerakdir.
O‘zbekiston milliy istiqlolga erishgach, xalqining qadimiy qadriyatlari asta-sekin tiklana
boshladi. Kommunistik mafkura tufayli turmushga kiritilgan ayrim marosimlar xalq nazaridan
qoldi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Абилов, Ў. М. (2024). Социальные и гносеологические основы оптимизма-
пессимизма (Doctoral dissertation, Filologiya, falsafa, madaniyat va san’at: umumiy
muammolar va yechimlar).
2.
Kholikova, R. E., Narkulov, D. T., Abilov, U. M., Khudoykulov, A. B., Karimov, N. R.,
Iskandarov, S. A., ... & Niyozova, N. S. (2023). Impact of Renaissances in The History of
Uzbekistan And Causative Factors of The Third Renaissance. Journal of Law and
Sustainable Development, 11(12), e2518-e2518.
3.
Abilov, U. M., & Shakasimovich, M. B. (2022). Spirituality is a Light from the Mirror of
the Soul. American Journal of Social and Humanitarian Research, 3(6), 104-109.
4.
Абилов, У. М. (2022). Садоқатли дўст тимсолига молик ҳаёт фалсафасига амал
қилган инсон (Doctoral dissertation, Орзуларга ҳамоҳанг ҳаёт. Профессор ДТ
Норқуловнинг 70 йиллигига бағишланган илмий анжуман материаллари).
5.
Абилов, У. (2022, May). ДАВЛАТ ТИЛИГА ЭЪТИБОР-МИЛЛИЙ ЎЗЛИКНИ
АНГЛАШ ВА УНИ НАМОЁН ҚИЛИШ АСОСИДИР. МАМЛАКАТИМИЗДА
УЧИНЧИ РЕНЕССАНС ҒОЯСИНИ КЕНГ ТАРҒИБ ҚИЛИШДА ИЖТИМОИЙ-
ГУМАНИТАР ФАНЛАРНИНГ АҲАМИЯТИ ВА ЎРНИ МАВЗУСИДА ИЛМИЙ-
АМАЛИЙ ОНЛАЙН КОНФЕРЕНЦИЯ МАТЕРИАЛЛАРИ.
6.
Абилов, У. (2022, May). ДАВЛАТ ТИЛИ ҲАҚИДА МУЛОҲАЗАЛАР.
МАМЛАКАТИМИЗДА УЧИНЧИ РЕНЕССАНС ГОЯСИНИ КЕНГ ТАРҒИБ
ҚИЛИШДА ИЖТИМОИЙ-ГУМАНИТАР ФАНЛАРНИНГ АҲАМИЯТИ ВА ЎРНИ
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 9 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
451
МАВЗУСИДА
ИЛМИЙ-АМАЛИЙ
ОНЛАЙН
КОНФЕРЕНЦИЯ
МАТЕРИАЛЛАРИ.
7.
Абилов, У. (2022). Миллий-маданий меъросимиз бўлган давлат тили ҳақида
мулоҳазалар (Doctoral dissertation).
8.
Абилов, У. (2022). Учинчи ренессанс давлат тилига эътибордан бошланади
(Doctoral dissertation).
9.
Ўзбекистон янги тарихи. Т.: Шарқ.II-Боб 2000. Б. 372-373.
10.
Задыхина К.Д. Узбеки дельты Амударьи // Труды ХАЭЭ. Т. 1. –М., 1952. –С. 355-
359. Шаниязов К. Ш. Исмаилов Х. Этнографические очерки материальной
культуры узбеков в конце XIX-начале XX в.-Т: Фан,1981. С. 54-59; Жабборов И.
Ўзбек халқи этнографияси. Т: Ўқитувчи, 1994. Б. 160. Жабборов И. Ўзбеклар:
турмуш тарзи ва маданияти. Т: Ўқитувчи, 2003. Б. 205.Жабборов И. Жаҳон
этнологияси асослари. Т: Янги аср авлод, 2008. Б. 347. Жабборов И. Ўзбеклар
Шарқ, 2008. Б. 236 Зунунова Г.Ш. Тошкент ўзбекларининг анъанавий уй-жойлари
ва унинг ўзгариши // Тошкент маҳаллалари: анъаналар ва замонавийлик. –Т.: 2002.
Б. 73-85;
11.
Маманазаров.Н Мустақиллик ва миллий-этник жараёнлар. Т.: Моллия институти
2004. Б. 79.
12.
Маманазаров Н. Этник ўзликни англаш ва ижтимиой тарққиёт//Жамияти ва
бошқарув. Т.: 1998 № 3 - Б. 38.
13.
Раҳмонқулова А. Ўзбекистонга зўрлик билан халқларнинг ижтимоий-иқтисодий
аҳволига доир (1930-1950 йиллар)// Ижтимоий фикр Т.:2000. №.
14.
Маҳмудбеков Ш Жамияти ва бошқарув Оила маҳалла ва ижтимоий муҳафаза
Жамияти ва бошқарув Т.: 1998 № 2 - Б. 70-71.
15.
Итоги Всесоюзной перпписи населения 1959 г. М, Наука 1962. С. 43.
16.
Ўзбекистон халқлари тарихи. Т: Фан, 1993. Б. 158.
17.
Лунин Б.В. 20-30-йилларда Ўзбекистонда этнография масалаларининг ўрганилиши
// ХХ асрнинг ўттизинчи йилларида Ўзбекистонда тарих фани (Тарихшунослик
очерклари). 2-қисм. –Тошкент, 1994. –Б. 309-327. Ибрагимов О И Мавсумий ва
вақтинчалик тураржойларнинг ривожланиш тарихига доир (XIX асрнинг охири ва
XX асрнинг бошлари) // Археология ва этнография масалалари Самарқанд. 1984. Б.
39 Исмоилов Ҳ. Анъанавий ўзбек кийимлари. Т: Фан, 1979. Б. 31-40. Донёров А.
Этнографические исследования в Узбекистане в ХХ веке: основные этапы,
проблемы, перспективы развития: Автореф. дисс. докт. ист. наук. Т: 2003. 54 с.
Донёров А. Ўзбекистон этнографияси тарихидан айрим лавҳалар (ХХ асрнинг 20-
80-йиллари). Ташкент: Янги аср авлоди, 2003. Б. 80. Донёров А. Мустақил
Ўзбекистон этнографияси тарихшунослигининг айрим масалалари. Тошкент: Янги
аср авлоди, 2003. Б. 43. Донёров А. К историографии этнографии Узбекистана ХХ
века // Ўзбекистон этнологияси: янгича қарашлар ва назарий методологик
ёндашувлар. Т: 2004. –Б. 15-24. Арифханова З.Х. Изучение проблем этнографии в
институте истории АН РУз // O‘zbekiston tarixi. T: 2003. № 4. - Б. 61-74. Аширов А.
Ўзбекистон этнологияси мустақиллик йилларида: ютуқлар, муаммолар ва уларнинг
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 9 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
452
ечимлари // Ўзбекистон этнологияси: янгича қарашлар ва назарий методологик
ёндашувлар. Т: 2004. –Б. 24-31.
18.
Кармышева Б.Х. Узбеки-локайцы Южного Таджикистана // Труды АН ТаджССР. Т.
XXVIII. –Сталинабад, 1954. –С. 13.
19.
Ўз. Рес. МДА фонд 2888 рўйхат-1 йиғма жлид 23 вароқ-72. Б-10-11.
20.
История народов Узбекистана – Т.: 1. том, 1950. Б. 130.
21.
Шаниязов К. Узбеки-карлуки.-Т.1964. С. 128-129
22.
Шаниязов К.Ш., К этнической истории узбекского народа. - Т. Фан 1974 С.342.
23.
Исмоилов Ҳ. Анъанавий ўзбек кийимлари. Т: Фан, 1979. Б. 53.
24.
Шаниязов К. Ш. Исмаилов Х. Этнографические очерки материальной культуры
узбеков в конце XIX-начале XX в.-Т: Фан,1981.С. 126
25.
Шониёзов. К.Ш, Қанғ давлати ва қанғлилар. Т: Фан, 1990. Б. 168.
26.
Кубаков К. Этнической состав сельской населения верхний Кашкадарьи в конце
XIX начале ХХ вв. (Историко-этнографическое исследование): Автореф. дисс.
канд. ист. наук. Т: 1973. С. 34-35
27.
Бўриев А. Большая семья узбеков на рубеже. XIX- ХХ вв. (на этнографическом
материале южных областей Узбекистана): Автореф.дисс.канд.ист.наук. Л. 1985.
C.25.
28.
Бўриев О. Оила ва социалистик турмуш тарзи. Т.: Ўзбекистон, 1982.Б. 3.
29.
Бўриев О Низомов А Оила ва янги анъаналар. Т: 1988. Б. 16.
30.
Misri, M. E. (2025, April). Stock Market Price Prediction using Ebola Optimization
Search Algorithm with Bi-Directional Gated Recurrent Unit. In 2025 4th International
Conference on Distributed Computing and Electrical Circuits and Electronics
(ICDCECE) (pp. 1-6). IEEE.
31.
Norkulov, D. T., Narkulov, S. D., & Iskandarov Sh, A. (2022). Alimova SG, Pardayev
AA Umarova FS, Khudoykulov AB THE ROLE OF PHILOSOPHICAL THINKING
AND PHILOSOPHICAL KNOWLEDGE IN UNDERSTANDING NATIONAL
IDENTITY. ASEAN Journal on Science & Technology for Development, 39(4), 605-
613.
32.
Misri, M. E. (2024, December). Binary Water Wheel Plant Algorithm with Soft Gated
Recurrent Unit for Software Defect Prediction. In 2024 4th International Conference on
Mobile Networks and Wireless Communications (ICMNWC) (pp. 1-5). IEEE.
33.
Ниёзова, Н. Ш. (2022). Сущность и значения книга Абу Райхан Беруний
«Минерология»(«Китаб ал-джамахир фи ма ‘рифат алджавахир») (Doctoral
dissertation, Abu Rayhon Beruniy ilmiy-madaniy merosining ahamiyati va uning fan
taraqqiyotidagi o ‘rni).
34.
Misri, M. E. (2024, December). Binary Water Wheel Plant Algorithm with Soft Gated
Recurrent Unit for Software Defect Prediction. In 2024 4th International Conference on
Mobile Networks and Wireless Communications (ICMNWC) (pp. 1-5). IEEE.
35.
Ниёзова, Н. (2022). Teletibbiyotni rivojlantirish–inson salomatligini saqlashda yangi
bosqich. Materials of International student’s conference: Digitalization is the future of
medicine.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 9 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
453
36.
Бўриев, О., Искандаров, Ш., & Хўжаёров, А. (2022). Абу Райҳон Берунийнинг
“Ҳиндистон” асари ноёб этнографик манба сифатида. Academic research in
educational sciences, (3), 399-411.
37.
Ниёзова, Н. Ш. (2022). ИНСОН ҚАДР–ҚИММАТИ ВА ҲУҚУҚИНИ МУҲОФАЗА
ҚИЛИШ–ФАРОВОНЛИК ГАРОВИ. Academic research in educational sciences,, 222-
223.
38.
Абилов, Ў. М. (2024). Социальные и гносеологические основы оптимизма-
пессимизма (Doctoral dissertation, Filologiya, falsafa, madaniyat va san’at: umumiy
muammolar va yechimlar).
39.
Kholikova, R. E., Narkulov, D. T., Abilov, U. M., Khudoykulov, A. B., Karimov, N. R.,
Iskandarov, S. A., ... & Niyozova, N. S. (2023). Impact of Renaissances in The History of
Uzbekistan And Causative Factors of The Third Renaissance. Journal of Law and
Sustainable Development, 11(12), e2518-e2518.
40.
Abilov, U. M., & Shakasimovich, M. B. (2022). Spirituality is a Light from the Mirror of
the Soul. American Journal of Social and Humanitarian Research, 3(6), 104-109.
41.
Абилов, У. М. (2022). Садоқатли дўст тимсолига молик ҳаёт фалсафасига амал
қилган инсон (Doctoral dissertation, Орзуларга ҳамоҳанг ҳаёт. Профессор ДТ
Норқуловнинг 70 йиллигига бағишланган илмий анжуман материаллари).
42.
Абилов, У. (2022, May). ДАВЛАТ ТИЛИГА ЭЪТИБОР-МИЛЛИЙ ЎЗЛИКНИ
АНГЛАШ ВА УНИ НАМОЁН ҚИЛИШ АСОСИДИР. МАМЛАКАТИМИЗДА
УЧИНЧИ РЕНЕССАНС ҒОЯСИНИ КЕНГ ТАРҒИБ ҚИЛИШДА ИЖТИМОИЙ-
ГУМАНИТАР ФАНЛАРНИНГ АҲАМИЯТИ ВА ЎРНИ МАВЗУСИДА ИЛМИЙ-
АМАЛИЙ ОНЛАЙН КОНФЕРЕНЦИЯ МАТЕРИАЛЛАРИ.
43.
Абилов, У. (2022, May). ДАВЛАТ ТИЛИ ҲАҚИДА МУЛОҲАЗАЛАР.
МАМЛАКАТИМИЗДА УЧИНЧИ РЕНЕССАНС ГОЯСИНИ КЕНГ ТАРҒИБ
ҚИЛИШДА ИЖТИМОИЙ-ГУМАНИТАР ФАНЛАРНИНГ АҲАМИЯТИ ВА ЎРНИ
МАВЗУСИДА
ИЛМИЙ-АМАЛИЙ
ОНЛАЙН
КОНФЕРЕНЦИЯ
МАТЕРИАЛЛАРИ.
44.
Абилов, У. (2022). Миллий-маданий меъросимиз бўлган давлат тили ҳақида
мулоҳазалар (Doctoral dissertation).
45.
Абилов, У. (2022). Учинчи ренессанс давлат тилига эътибордан бошланади
(Doctoral dissertation).
46.
Ниёзова, Н. Ш. (2014). Здоровый образ жизни и гигиеническая культура. The Way
of Science, 50.
47.
Iskandarov, S. (2020). O ‘zbekiston arablarining til xususiyatlari va etnolingvistik
o‘zgarishlar. Uzbekistan: Language and Culture, 2(2).
48.
Misri, M. E. The Impact Of Devops Practices On Software Development Lifecycle.
49.
Искандаров, Ш. А. (2017). ОБ ЭТНИЧЕСКОЙ ИСТОРИИ АРАБОВ
УЗБЕКИСТАНА И СВЯЗАННЫХ С НЕ ЭТНОТОПОНИМАХ. Вестник
антропологии, (4), 38-46.
50.
Ниёзова, Н. Ш. (2022). Сущность и значения книга Абу Райхан Беруний
«Минерология»(«Китаб ал-джамахир фи ма ‘рифат алджавахир») (Doctoral
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 9 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
454
dissertation, Abu Rayhon Beruniy ilmiy-madaniy merosining ahamiyati va uning fan
taraqqiyotidagi o ‘rni).
51.
Ниёзова, Н. (2022). Teletibbiyotni rivojlantirish–inson salomatligini saqlashda yangi
bosqich. Materials of International student’s conference: Digitalization is the future of
medicine.
52.
Ниёзова, Н. Ш. (2022). ИНСОН ҚАДР–ҚИММАТИ ВА ҲУҚУҚИНИ МУҲОФАЗА
ҚИЛИШ–ФАРОВОНЛИК ГАРОВИ. Academic research in educational sciences,, 222-
223.
53.
Ниёзова, Н. Ш. (2014). Здоровый образ жизни и гигиеническая культура. The Way
of Science, 50.
54.
Iskandarov, S. A. (2024). Settlement of arabs who moved to central asia. Current research
journal of history, 5(05), 25-28.
55.
Sherzod, I. (2024). Rituals related to child birth and upbringing of central asian arabs.
Journal of Social Sciences and Humanities Research Fundamentals, 4(04), 75-80.
56.
Kholikova, R. E., Narkulov, D. T., Abilov, U. M., Khudoykulov, A. B., Karimov, N. R.,
Iskandarov, S. A., ... & Niyozova, N. S. (2023). Impact of Renaissances in The History of
Uzbekistan And Causative Factors of The Third Renaissance. Journal of Law and
Sustainable Development, 11(12), e2518-e2518.
57.
Abdiganievich, I. S. (2023). CHANGES IN ETHNIC IDENTITY OF UZBEKS.
American Journal Of Social Sciences And Humanity Research, 3(12), 42-46.
58.
Abdiganievich, I. S. (2023). CHANGES IN ETHNIC IDENTITY OF UZBEKS.
American Journal Of Social Sciences And Humanity Research, 3(12), 42-46.
59.
Iskandarov, S. A. (2023). Social, economic and cultural processes in the Kashkadarya
oasis in the 20th century and their impact on the lifestyle of local residents. American
Journal Of Social Sciences And Humanity Research, 3(10), 149-154.
60.
Musayev, O., Abidova, Z., Abdalov, U. M., Orzikulov, B., Narkulov, S. D., Rakhimov,
S., ... & Nematov, O. (2023). Issues Of National Identity in The People of Central Asia.
Journal of Law and Sustainable Development, 11(12), e2796-e2796.
61.
Norkulov, D. T., Narkulov, S. D., & Iskandarov Sh, A. (2022). Alimova SG, Pardayev
AA Umarova FS, Khudoykulov AB THE ROLE OF PHILOSOPHICAL THINKING
AND PHILOSOPHICAL KNOWLEDGE IN UNDERSTANDING NATIONAL
IDENTITY. ASEAN Journal on Science & Technology for Development, 39(4), 605-
613.
62.
Бўриев, О., Искандаров, Ш., & Хўжаёров, А. (2022). Абу Райҳон Берунийнинг
“Ҳиндистон” асари ноёб этнографик манба сифатида. Academic research in
educational sciences, (3), 399-411.
63.
Iskandarov, S. (2020). O ‘zbekiston arablarining til xususiyatlari va etnolingvistik o
‘zgarishlar. Uzbekistan: Language and Culture, 2(2).
64.
Ниёзова, Н. Ш., & Искандаров, Ш. А. (2019). Ўзбекистон тарихини ўқитишда
инновациялар самарадорлиги хусусиятлари.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 9 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
455
65.
Искандаров, Ш. А. (2017). ОБ ЭТНИЧЕСКОЙ ИСТОРИИ АРАБОВ
УЗБЕКИСТАНА И СВЯЗАННЫХ С НЕ ЭТНОТОПОНИМАХ. Вестник
антропологии, (4), 38-46.
66.
Pirimova, M., Torambetov, B., Kadirova, S., Ziyaev, A., Gonnade, R. G., & Ashurov, J.
(2022). Synthesis, crystal structure and Hirshfeld surface analysis of a zinc (II)
coordination polymer of 5-phenyl-1, 3, 4-oxadiazole-2-thiolate. Structure Reports, 78(8),
794-797.
67.
Primova, M. A. Kadirova Sh. A., Ziyayev AA, Buvrayev ER Co (II) va V (V) ning 5-
(fenil)-1, 3, 4-oksadiazol-2tion asosidagi aralash metalli kompleks birikmasini
antioksidantlik faolligini o’rganish. Samarqand davlat universiteti ilmiy axborotnomasi-
2020 yil.
68.
Primova, M. A., Kadirova, S. A., Ziyayev, A. A., & Buvrayev, E. R. (2020). va V (V)
ning 5-(fenil)-1, 3, 4-oksadiazol-2tion asosidagi aralash metalli kompleks birikmasini
antioksidantlik faolligini o'rganish.
69.
Нуралиева, Г. А., & Пиримова, М. А. Universum: Химия и биология: электр. научн.
журн. 2020. № 2 (68).
70.
PIRIMOVA, M. A., KADIROVA, S. A., & ZIYAYEV, A. A. (2025). Synthesis and
study of complex compounds with 1, 3, 4-oxadiazole derivatives based on ammonium
vanadate. Chemistry and chemical engineering, 2024(4), 5.
