393
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 9
O‘SMIR YOSHDAGI AKADEMIK ESHKAK ESHUVCHILARDA
IXTISOSLASHTIRILGAN IDROKNING AHAMIYATI
Djoldasova Gozzal Mayrambaevna
O‘zbekiston Davlat jismoniy tarbiya va sport universiteti, magistranti.
Mirxalilova Dilnoza Ilxomjon qizi
O‘zbekiston Davlat jismoniy tarbiya va sport universiteti, magistranti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.17191841
Annotatsiya. Ushbu Maqolada tadqiqot doirasida akademik eshkak eshish sportiga hos
bo‘lgan idrok turlari tizimlashtirilib, ularning 10 ta shakli aniqlangan. Shu bilan birga
sportchilarning muvozanat va fazoviy barqarorligini baholashda stork stand test, statik balance
test, romberg testi va star excursion balance testi asosida kompleks yondashuv amalga
oshirilgan. Ushbu testlar asosida maxsus mashg‘ulotlar tizimi ishlab chiqilib, ixtisoslashtirilgan
idrokni rivojlantirishda uning samaradorligi amaliy jihatdan asoslab berilgan.
Kalit so‘zlar: Eshkak eshuvchilar, o‘smir yoshdagi sportchilar, ixtisoslashtirilgan idrok,
muvozanat, barqarorlik, his qilish turlari.
ЗНАЧЕНИУ СПЕЦИАЛИЗИРОВАННОГО ВОСПРИЯТИЯ У
ПОДРОСТКОВ-АКАДЕМИКОВ ГРЕБЦОВ
Аннотация. В рамках исследования систематизированы типы восприятия,
характерные для академической гребли, и выделено 10 их форм. При этом разработан
комплексный подход к оценке равновесия и пространственной устойчивости
спортсменов на основе теста «стойка аиста», теста статического равновесия, теста
Ромберга и теста «звездная экскурсия». На основе этих тестов разработана система
специальной подготовки и практически обоснована ее эффективность в развитии
специализированного восприятия.
THE IMPORTANCE OF SPECIALIZED PERCEPTION IN ADOLESCENT
ROWERS
Annotation. Within the framework of the study, the types of perception characteristic of
academic rowing were systematized, and 10 of their forms were identified. At the same time, a
comprehensive approach was developed to assess the balance and spatial stability of athletes
based on the stork stand test, static balance test, Romberg test and star excursion balance test.
Based on these tests, a system of special training was developed, and its effectiveness in
developing specialized perception was practically substantiated.
Dolzarbligi:
Jahonda eshkak eshish sport turini rivojlantirishda iqtidorli bolalarni jalb
etish ularning sport mahoratini o‘shirish, o‘quv-mashg‘ulotlarini zamonaviy texnologiyalar
asosida tashkil qilish va sport faoliyati turlarida ixtisoslashtirilgan idrokning o‘rni muhim
ahamiyat kasb etmoqda. Shu orinda eshkak eshish sport turlari dunyo miqiyosida keng
ommalashtirish uchun, ixtisoslashtirigan idrok turlarini rivojlantirish orqali sport natijalarini
yaxshilash dolzarb masalalardan biri hisoblanadi. Ta‘kidlash joizki jahonda akademik eshkak
eshish turini rivojlantirishda iqtidorli bolalarni jalb etish ularning sport mahoratini oshirish
o‘quv-mashg‘ulotlarini zamonaviy texnologiyalar asosida tashkil qilishda va sport faoliyati
turlarida ixtisoslashdirilgan idrokning o‘rni muhim ahamiyat kasb etmoqda. Shu o‘rinda eshkak
eshish sport turlari dunyo miqiyosida keng rivojlantirish uchun ixtisoslashtirilgan idrok turlarini
rivojlantirish orqali sport natijalarini yaxshilash dolzarb masalalardan biri hisoblanadi.
394
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 9
Tadqiqotning maqsadi:
Akademik eshkak eshuvchi sportchilarda ixtisoslashtirilgan
idrokni rivojlantirish orqali musobaqa jarayoniga tayyorlash va masofani bosib otish davrida
qayiqda muvozanat ushlash samaradorligini oshirish.
Tadqiqotning tashkil qilinishi:
Akademik eshkak eshuvchilarning mashg‘ulot
jarayonida muvozanat usglash bo‘yicha yuzaga keladigan muommolarni organib va ularni
umumlashtirish bo‘yicha olib borilgan tadqiqot ishlarida 20 nafar o‘smir yoshdagi eshkak
eshuvchilar qatnashdi. Ulardan 10ta sportchini tajriba guruhiga va 10ta sportchini nazorat
guruhiga saralab olindi va tajriba davomida asosiy teslardan fo‘ydalanildi. Tajriba guruhida 6 oy
davomida quyidagi idrok turlari chuqurlashtirib organilgan.
-Suvni his qilsh (bu yerda asosan suvni yumshog‘ligini, qattiqligini, zichligi, eshkak bilan
suvni ilish jarayonida qannchalik darajada kuch sarflanishi)
-muvozanatni his qilish (eshkak eshuvchilar qayiqda og‘masdan, tashqi omillar ta‘siriga
tushmasdan, aniq harakatlanishlari uchun muvozanatni yaxshi his qilishlari lozim)
- eshkakni his qilish (bu sportchilarning eshkak bilan suv o‘rtasidagi aloqani chuqurroq
his qilishi)
Natijalar
va
ularning
muhokamasi:
Akademik
eshkak
eshish
sportida
ixtisoslashtirilgan idrok turlarini rivojlantirishini oshirish to‘g‘risidagi ilmiy asoslangan nazariy
bilimlarni kengayishiga imkon berdi. Bu sport turida ixtisoslashtirilgan idrokni rivojlantirish
uchun psixologik testlardan foydalanildi va bu testlardan fodalanib ixtisoslashtirilgan idrok
turlarini nazorat qilish orqali rivojlanish darajasi tajriba boshida va tajriba oxirida
ixtisoslashtirilgan idrok turlari xolatining yaxshi rivojlanganligi va ozgarganligini aniqlovchi
natijalar qayd etilib yozib borildi.
Tajriba va Nazorat guruhlarining tadqiqot oxiridagi natijalari bo‘yicha o‘rtacha
ko‘rsatkichlari va ularning statistik ishonchliligini aniqlash (1-jadval)
№
Test sinovlari
Tajriba guruhi
Nazorat guruhi
t
P
Х
σ
V %
Х
σ
V %
1.
T.O
Stork Stand(qalqon
tarizida turish)
Testi muvozanat
qobiliyatini
o‘lchash uchun
24.32
7.58
30,56%
19.82
6.53
32,94%
2.59
≤0,05
T.K
36.98
11.35
30,69%
26.47
5.99
22,63%
2.
T.O
Static Balance test
(statik muvozanat
testi) sportchining
tana barqarorligi
uchun
18.64
6.90
38,26
14.84
1.90
13,53
3,21
≤0,01
T.K
25,67
5,40
21,03%
19,37
3.07
15,85%
3.
T.O
Modifed Romberg
testi(yopiq ko‘z
bilan muvozanat)
visual tizim
yordamisiz
muvozanatni
saqlash uchun
10.65
5.75
53,99%
11.45
3.63
34,8
2.31
≤0,05
T.K
18,78
4,50
23,96%
13.76
5,17
37,57%
4.
T.O
Star excursion
balance test
(yulduzli
29.3
4.75
16,1%
34,.19
3.38
10,0%
3.23
≤0,01
395
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 9
T>
K
ekskursiyalar)tanan
ing turli
yonalishlarda
barqarorligini
tekshirish uchun
23,62
4.28
18,12%
29.34
3.61
12,30%
Jadvaldagi natijalardan ko‘rish mumkinki har ikkala guruh sportchilariga birxil testlash
jarayoni o‘tkazilgan lekin guruhlarning tajribadan so‘ngi natijalari turlicha bunga sabab tajriba
guruhiga maxsus mashqlar qo‘llanilganligi ko‘rsatilsa maqsadga muvofiq bo‘ladi. Masalan ikki
guruhning tadqiqot natijalarini tahlil qilsak 1) stork stand muvozanat testida TG-36,98; NG-
26,47 o‘rtacha qiymat ko‘rsatkichlarini farqini ko‘rish mumkin. 2)Statik balance testi TG-25,67;
NG-19,37; guruhlari o‘rtasidagi ko‘rsatkich farqi keltirib o‘tilgan. 3)Romberg testida TG-18,78
va NG-13,76ga teng. 4)Star excursion balance testida bu natijalar TG-23,62ga va NG-29,34
o‘rtacha qiymat ko‘rsatkichlarining farqi sezilarli darajada o‘zgarganligini ko‘rishingiz mumkin.
Tajriba guruhida ixtisoslashtirilgan idrok turlarini yaxshilanganligini testlash orqali
tekshirish natijasida 10,51%ga yaxshilandi va natijalar statistik ishonchli ekanligi (p<0.05 va
p<0.01) aniqlandi. Nazorat guruhida bu korsatkich sezilarli darajada ozgarmadi. Tajriba va
nazorat guruhlarining tadqiqot so‘ngidagi natijalarini quyidagi (1.-rasm) diagramma asosida
osish suratlarini ko‘rishingiz mumkin.
1-rasm.
Akademik
eshkak
eshuvchilarning
ixtisoslashtirilgan
idrokini
rivojlanganligini aniqlovchi testlar bo‘yicha tajriba va nazorat guruhlarining tajriba
so‘ngidagi qayd etilgan ko‘rsatkichlarning diagramma asosida qiyosiy ortacha
qiymatlarining tavsiflari
Ixtisoslashtirilgan idrokni olchash bo‘yicha o‘tqazilgan testlardan birichi test stork stand
test-tajriba guruhining o‘rtacha qiymat ko‘rsatkichi 39,98 sekund (p<0.05), nazorat guruhining
ko‘rsatkichi 26,47 sekund va farq 10,52sekundni tashkil qildi. Ikkinchi statik balans test- tajriba
guruhining o‘rtacha qiymat ko‘rsatkichi 25,67ni (p<0.01), nazorat guruhining ko‘rsatkichi 19,37
sekundni tashkil qiladi va bu ko‘rsatkich farqi 6,3 sekundni tashkil qiladi. Uchinchi romberg
testida tajriba guruhining o‘rtacha ko‘rsatkich qiymati 18,74 sekund (p<0.05), nazorat
396
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 9
guruhining ko‘rsatkichi 13,76sekundni tashkil qiladi va bu testtagi guruhlar orasidagi farq 4,98
sekundni tashkil qiladi. Tortinchi star excursion balans testda tajriba guruhining o‘rtacha qiymat
ko‘rsatkichi 23,62 sekundni (p<0.01) tashkil qilsa nazorat guruhida bu 29,34 sekundni tashkil
qiladi bu guruhlar o‘rtasidagi farq -5,72 ni tashkil qiladi.
Xulosa:
O‘smir yoshdagi sportchilarda idrokning rivojlanishi ularning texnik
harakatlarini tezroq o‘zlashtirishga, mashg‘ulot jarayonida kamroq xatolarga yo‘l qo‘yishiga
hamda murakkab sport topshiriqlarini muvaffaqiyatli bajarishga yordam beradi. Shu bilan birga,
idrokiy rivojlanis, psixologik barqarorlik, diqqatni jamlash va stressga bardoshlilik kabi muhim
psixik sifatlarning shakillanishiga ham bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Xulosa qilib aytganda, o‘smir
yoshdagi akademik eshkak eshuvchilarning sport salohiyatini to‘liq ro‘yobga chiqarish uchun
ularning ixtisoslashtirilgan idrok ko‘nikmalari va psixologik xususiyatlarini rivojlantirishga
kompleks, ilmiy asoslangan yondashuv talab etiladi. Ushbu yondashuv o‘z navbatida, ularning
sport faoliyatida barqaror va yuqori natijalarga erishishini ta’minlashga xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Orinbaev A. K. akademik eshkak eshish sportida sakkiz kishilik qizlar ekipajida jamoaviy
harakat texnikasini muvofiqlashtirish //Экономика и социум. – 2024. – №. 5-1 (120). –
С. 616-620.
2.
Orinbaev, A. K. (2024). yuqori malakali akademik eshkak eshuvchilarning jamoaviy
eshish texnikasi samaradorligini oshirish. Экономика и социум, (5-1 (120)), 611-615.
3.
Mambetnazarov, Islambek. "Akademik eshkak eshuvchilarni uzoq vaqt davomida ish
faoliyatidagi texnik harakatlarning buluzilishini tahlil qilish yo ‘llari." «acta nuuz» 1.1.2
(2025): 144-146.
4.
Xazratqul o‘g‘li, M. M. (2025). Akademik eshkak eshish: tarixi, texnikasi va foydalari.
tanqidiy nazar, tahliliy tafakkur va innovatsion g‘oyalar,1(7), 223-226.
5.
Ishtayev J.M. “Sport psixologiyasi”p: O‘zbekiston davlat jismoniy tarbiya va sport
universiteti talabalari uchun o‘quv qo‘llanma/ J.M.Ishtayev; Chirchiq 2020y- 256b.
6.
Ikramov.B.F “Eshkak eshish nazariyasi va uslubiyati” (Eshkak eshuvchilarning sport
tayorgarlik asoslari)»i: O'quv qo'llanma /B.F. Ikromov.:. T-"Oʻzkitobsavdonashriyot"
NMIU 2023 -164 bet
7.
Matnazarov.X.YU, B.F. Ikramov, Z.N.Azimov. Tanlangan sport turi bo'yicha
mutaxassislikka kirish (Eshkak eshish) / darslik. T: -"MAKON SAVDO PRINT" 2024 -
128 bet.
8.
Xasanov.O.X “Sport psixologiyasi metodologiyasi” [O‘quv qo‘llanma] “makon savdo
print” XK, Toshkent-2024y, 244b.
9.
Maxmudov. A.M “Umumiy psixologiya”/ darslik “O’zkitobsavdo nashriyot” NMIU;
2022y, 440b
10.
Роберт Вейнберг, Даниэль Голд; Психология спорта. Фундаментальные основы
[перевод с английского К. Мищенко]. 8-е издание. Москва: Эксмо, 2024.728 с.
(Медицинский атлас: культовый бестселлер
11.
Deborah Falla, Chad Cook, Jeremy Lewis “Grieve’s Modern musculo skeletal
physiotherapy” Published in Chicago 2024y 600p
