433
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 9
GIMNASTIKA MASHGʻULOTLARIDA BOLALARNI MASHQLARGA O’RGATISH
USULLARI VA ULARNI MUSTAHKAMLASH
Turayev Maxmud Muxamedovich
Buxoro davlat pedagogika instituti
Jismoniy madaniyat nazariyasi va metodikasi kafedrasi dotsenti.
tmmsport60@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.17210548
Annotatsiya.
Ushbu maqolada o'sib kelayotgan yosh avlodlarga jismoniy tarbiya
mashg'ulotlarida gimnastika mashg'ulotlarini tashkil etish usullari yoritilgan.
Kalit so'zlar:
harakat, badiiygimnastika, jismoniy tarbiya, yurish, yugurish, sakrash,
mashg'ulot, sog'lomlashtirish, harakatli o'yin, muvazanat saqlash.
METHODS OF ORGANIZING GYMNASTICS LESSONS
Abstract.
This article gives you a brief overview on how to organize gymnastics classes
for the younger generation.
Keywords:
rhythmic gymnastics, physical education, walking, running, jumping, training,
fitness, movement game, balance.
KIRISH
Bugungi kunda respublikamizda sog'lom avlodni tarbiyalab yetishtirish va barcha
fuqorolarning salomatligini ta
’minlashda «Umid nihollari», «Barkamol avlod» va «Talaba»
unversiadasi kabi tadbirlar amalga oshirilmoqda Qadimdan ma'lumki sayohat (sayr) nafaqat oliy
darajada dam olish emas balki bo'sh vaqtdan unumli foydalanish, jamoa sog'lig'ini
mustahkamlash shaxsni har tomonlama rivojlanishini ta'minlashdan iboratdir. Respublikamizda
jismoniy tarbiya va sportga katta e'tibor qaratilmoqda. Shular qatorida gimnastikani
rivojlanishiga ham keng imkoniyat yaratildi.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA
O'zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev maktabgacha ta'lim tashkilot
tarmoqlarini kengaytirish maqsadida 2016-yil 29-dekabrda qabul qilingan PQ 2707- sonli, PQ
3031- sonli qaroriasosida yosh avlodni jismoniy jihatdan tarbiyalash, ta'lim berish, sportbilan
shug'ullanishi uchun ko'plab gimnastika zallari qurilib ishga tushurildi va bu zallarda minglab
o'zbek qizlari gimnastikaning nafis turi bilan shug'ullanishiga imkon yaratildi.O'zbekistonda
gimnastika qadimdan turli xil mashqlar ko'rinishida rivojlanib kelgan.
Maktabgacha
ta'lim
tashkilotlarida
tarbiyalanuvchilarni
gimnastika
bilan
shug'ullanishlariga, ularning qiziqishlarini oshirish maqsadida yurtimiz bayrog'ini baland tutib
turuvchi ko'plab gimnastikandlarimizdan: O.Chusovitina, Sabina Turobova, Aleksandra
Serdyukova, Sabina Tashkenbayeva, Nurinisa Usmonova, Dildora Rahmatova va ko'plab yosh
sportchi yoshlarimizni o'rnak qilib ko'rsatishimiz mumkin. Gimnastika mashg'ulotlarini tashkil
etishdayosh bosqichlari, shug'ullanuvchilarning jismoniy tayyorgarligi inobatga olinishi lozim.
Gimnastika mashqlarini o'rgatish jaroyanida quydagi asosiy vazifalar hal etiladi:
bolalarning umumiy harakatva jismoniy tayyorgarligi uchun ahamiyatli bo'lgan harakat
ko'nikmalarini shakllantirish, kuch, tezkorlik, egiluvchanlik, epchillik, chidamlilik kabi sifatlari.
Maktabgacha yoshdagi bolalarda gimnastika mashqlarini muntazam o'tkazilishi bola
organizmining hayot faoliyatini yaxshilaydi, xushchaqchaqlik kayfiyatini uyg'otadi.
434
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 9
NATIJALAR
Maktabgacha tayyorlov yoshida bolalar bilan mashg'ulotlarni tashkil etishda pedagog
uchun muhim bo'lgan holatlar bo'lib, bu guruh yosh bosqichlarida ko'nikmalarni shakllantirish
bilan bog'liq. Maktabgacha ta'lim tashkilotlarida badiiy gimnastika mashqlari sakrash,
muvazanat saqlash, buyumlarsiz, buyumlar bilan, yo'nalish va bo'shashtirish mashqlarini
navbatlantirish, shu bilan birga tayanch organlari: qo'l, oyoq gavda, mushaklarni
mustahkamlaydi.
Mashhur fransuz olimi J.Dimsning fikriga ko'ra: "Gimnsatika mashqlari statik emas balki
dinamik bo'lishi, to'la amplitudada bajarilishi, shaklan nafis bo'lishi kerak". Olim J.Dims
salomatlikni mustahkamlash, gavda tuzulishi va harakatlarning nafisligiga erishishni kishining
chaqqaonligi va irodaviy hislatlarni rivojlantirish eng muhum vazifa deb bilgan.
Gimnastikachilarni jismoniy tayyorlash gimnastika mashg'ulotlarining eng muhum
tarkibiy qismlaridan hisoblanib u organizmni har tomonlama rivojlantiradi.
Gimnastika mashg'ulotlarining ayrim xususiyatlari mavjud:
-Tanlangan gimnastika turi bo'yicha, sport gimnastikasi, badiiy gimnastika, eng yuqori
natijaga erishishga qaratilgan;
-Mashg'ulotlarning qat'iy chegaralangan muddadi va muntazamligi;
-Ma'lum qonuniyatlarga muvofiq ko'p yillik rejalashtirish;
-Mashg'ulot yuklamalarining izchil ravishda oshirilib borilishi;
-Gimnastikachining yetarlicha mustaqilligi hamda mashg'ulot jaroyoniga ijodiy
yondoshuv sharoitida murabbiy va o'qituvchining rahbarlik roli;
Maktabgacha yoshdagi bolalarni gimnastika mashg'ulotlarini o'tkazishda tarbiyachilar va
ota-onalar o'rtasida sport bo'yicha targ'ibot va tashviqot ishlarnini olib borish ya'ni faxriy xalqaro
musobaqa g'oliblari yetakchi sportchilar bilan suhbatlar tashkil etish kerak.
MUHOKAMA
Gimnastika o'z navbatida, ertalabki gimnastika, badiiy gimnastika, sog'lomlashtiruvchi
gimnastika kabi bir qator yo'nalishlarni qamrab oladi. Ertalabki gimnastika mashqlarini bajarish
bolani qomatini to'g'ri rivojlanishi, nafas olishi, qon aylanishiga yordam beradi. Bolalarda
diqqatini, maqsadgaintiluvchanlikni tarbiyalaydi, aqliy faoliyatining oshishiga yordam beradi,
emotsiya va quvonch tuyg'ularini uyg'otadi. Gimnastikava badiiy gimnastika maktabgacha
yoshdagi bolalarni sog'lomlashtirish irodalilik, sabrlilik muvafaqqiyatli hal qilish uchun harakatli
o'yin uslubiga ega bo'lib, bugungi kunda maktabgacha yoshdagi bolalarning uyg'un rivojlanishi
uchun muhim sohalardan biri sanaladi. Gimnastika mashg'ulotlarini tashkil etish, o'rganish
uslubulario'rgatishning harakat malakalari va maxsus bilimlarni egallashgga qaratilgan.
O'rganish jarayonibolalarning jismoniy rivojlanishi bilan uzviy bog'liq bo'ladi.
Mashg'ulotlarni tashkil etishdayo'riqchi bolalar bilan birgalikda ijodiy faoliyatda bo'lishi
yetakchirol o'ynaydi.
Gimnastika mashg'ulotlarini tashkil etish 3 qismga bo'linadi:
1.Daslabki o'rgatish
2.Mukammal o'rgatish
3.Mustahkamlash va takomillashtirish.
Sog'lomlashtiruvchi gimnastika maktabgacha ta'lim tashkilotlarida yassioyoqlikni oldini
olish, skolioz, tayanch harakat tizimini to'g'ri shakllanishida universal vosita hisoblanadi.
Mashg'ulotni faqat kunning birinchi yarmida emas, balki ikkinchi yarmida ham o'tkazish
maqsadga muvofiq.
435
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 9
Shu bilan birga, kechki vaqtlarda ham oila bilanolib borilishi organizmning mehnat
jarayonida asosiy yuklama tushadigan organlari va tizimlari faolligini oshirishga yordam beradi.
Sog'lomlashtiruvchi gimnastika majmualarida quyidagi jismoniy mashq guruhlari
qo'llanadi: kerishish (cho'zilish), yon tomonga egilishlar, o'tirib turishlar, cho'zilishlar, sakrashlar,
sport yurishi, yugurish, oldinga egilish, bo'shashish elementlari ishtirok etgansiltanish harakatlari,
orqaga egilishlar, qo'l va yelka kamari mushaklarini bo'shashtirish, koordinatsiyaga, aniqlikka va
diqqat- e'tiborga yo'naltirilgan mashqlar.
XULOSA
Gigienik gimnastikada mehnat jarayonida bajariladigan harakatlar xususiyatiga mos
jismoniy mashqlardan foydalanish tavsiya etiladi. Shuning uchun mashqlarni tanlashda mehnat
jarayoni harakatlarini yaxshi o'rganish va jismoniy tarbiya mashqlari majmuasiga shunday
mashqlarni kiritish kerakki, ular organizmning aniq mehnat turi jarayonida yetakchi rol
o'ynaydigan fiziologik funksiyalarini tezlashtirishga yordam bersin.
Xulosa qilib gimnastika mashqlari bilan shug'illanishda nafaqat maktabgacha ta'lim
tashkilotlari tarbiyalanuvchilari, balki biz katta yoshli kishilar ham o'z faolligimizni oshirgan
holda jismoniy mashqlarni muntazam bajarib turmog'imiz shart va zarurdir.
References:
1.
Самадова,
Х.
С.
(2022).
ШЕЛОМ
ТУРМУШ
ТАРЗИ
ИНСОН
САЛОМАТЛИГИНИНГ
АСОСИДИР.
BARQARORLIK
VA
YETAKCHI
TADQIQOTLAR ONLAYN ILMIY JURNALI, 2(9), 198-201.
2.
Mamanazarova, A. (2022). Bolalarni go'daklik davridan suzishga o'rgatish orqali jismoniy
rivojlanishmi takomillashtirish
. Физическое воспитание, спорт и здоровье, 1(1).
3.
Азиза, М. Б., & Турдибоев, И. (2022). СПОРТ (ФУТБОЛ) ХУ^УВДДА ШАРТНОМА
МУНОСАБАТЛАРИДАН КЕЛИБ ЧЩАДИГАН МАЖБУРИЯТЛАР.
TA'LIM VA
RIVOJLANISH TAHLILI ONLAYN ILMIY JURNALI, 25-30.
4.
Hazratqulov S. F. O. BASKETBOL O'YINI BARKAMOL AVLOD TARBIYASINING
ASOSI //Academic research in educational sciences. - 2022.-
Т. 3.
-
№. 1.
-
С. 761
-764.
5.
М.М.Тураев (11.2024). Повышение эффективности физического воспитания
студентов на основе праздников и мероприятий.
Science and Education, 5 (11), 245-
251.
https://cyberleninka.ru/article/n/povyshenie-effektivnosti-fizicheskogo-vospitaniya-
studentov-na-osnove-prazdnikov-i-meropriyatiy
6.
Тураев, М. М. (01.2024). Педагогическая технология в спортивной гимнастики,
системы имитационного моделирования.
Science and Education, 5(1), 332-337.
https://cyberleninka.ru/article/n/pedagogicheskaya-tehnologiya-v-sportivnoy-gimnastiki-
sistemy-imitatsionnogo-modelirovaniya
7.
ММ Тураев (02.2024). Сравнительная педагогика физической культуры, отрасль
знания спорта и учебная дисциплина.
Science and Education, 5 (2), 335-340.
https://cyberleninka.ru/article/n/sravnitelnaya-pedagogika-fizicheskoy-kultury-otrasl-
znaniya-sporta-i-uchebnaya-distsiplina
8.
Тураев, М. М. (05.2024). Главный узел тканья спортивной гимнастики и его основная
задача для приобретения спортивных результатов.
Science and Education, 5(5), 473-
479. https://openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/7044
436
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 9
9.
Mukhamedovich, T. M. (05.2024). AN EVOLVING SYSTEMATIC APPROACH TO
UNDERSTANDING THE UNIQUENESS OF ATHLETES IN THE FIELD OF
GYMNASTICS AND ATHLETICS. Multidisciplinary Journal of Science and
Technology, 4(5), 290-294. https://mjstjournal.com/index.php/mjst/article/view/1389
10.
Тураев, М. М. (06.2024). Методы преподавания четырехборье для женщин в
спортивной гимнастике и её основная задача для воспитания молодёжи.
Science and
Education,
5(6),
307-313.
https://cyberleninka.ru/article/n/metody-prepodavaniya-
chetyrehborie-dlya-zhenschin-v-sportivnoy-gimnastike-i-eyo-osnovnaya-zadacha-dlya-
vospitaniya-molodyozhi
11.
Махмуд Мухамедович Тураев (03.2024). Манипуляционное управление спортсменов
легкоатлетов спортивными модуляционно разработанными методами, приёмами.
Science
and
Education,
5
(3),
445-450.
445-450.
https://cyberleninka.ru/article/n/manipulyatsionnoe-upravlenie-sportsmenov-legkoatletov-
sportivnymi-modulyatsionno-razrabotannymi-metodami-priyomami
12.
Тураев, М. М. (04.2024). Теоретические базы знаний спортивного комплекса по
направлении
легкой
атлетики.
Science
and
Education,
5(4),
291-297.
https://openscience.uz/index.php/sciedu/article/view/6919
13.
Махмуд Мухамедович Тураев (07.2024). Технология обучения учеников
общеобразовательной школы и спортивная подготовка по спортивной гимнастике.
Science and Education, 5 (7), 126-132. https://cyberleninka.ru/article/n/tehnologiya-
obucheniya-uchenikov-obscheobrazovatelnoy-shkoly-i-sportivnaya-podgotovka-po-
sportivnoy-gimnastike
14.
Махмуд Мухамедович Тураев (07.2024). Методика и приёмы обучения к
достижению цели в процессе тренировки лёгкой атлетики.
Science and Education, 5
(7),
133-139.
https://cyberleninka.ru/article/n/metodika-i-priyomy-obucheniya-k-
dostizheniyu-tseli-v-protsesse-trenirovki-lyogkoy-atletiki
15.
Тураев, М. М. (10.2024). Обобщённые функции теории спорта по спортивной
гимнастике и смешанная задача в произвольной выполнение задач.
Science and
Education, 5(10), 165-170. https://cyberleninka.ru/article/n/obobschyonnye-funktsii-teorii-
sporta-po-sportivnoy-gimnastike-i-smeshannaya-zadacha-v-proizvolnoy-vypolnenie-
zadach
16.
Махмуд Мухамедович Тураев (09.2024). Акт и понятий теории, форма и строение
материи спортивной гимнастики.
Science and Education, 5 (9), 263-268.
https://cyberleninka.ru/article/n/akt-i-ponyatiy-teorii-forma-i-stroenie-materii-sportivnoy-
gimnastiki
17.
Б.Б.Маъмуров, М.М.Тураев. (01.2023). Актуальные проблемы подготовки
специалистов физического воспитания и спорта в современных условиях.
VII
очно
-
заочной научной конференции молодых ученых. «Проблемы и перспективы
развития спортивного образования, науки и практики». Москва, 14 декабря 2022
года. стр 134
-142. https://elibrary.ru/item.asp?id=54356332
18.
M.M.Turayev
. (12. 2024). “
O
’
zbekistonda o
’
tkaziladigan sport bayramlari va tadbirlari
asosida o
’
quvchilarni jismoniy tarbiyalash samaradorligini oshirish
” “
Pedagogik mahorat
”
ilmiy-nazariy
va
metodik
jurnal.
2024,
№12.
200
-205
bet.
file:///C:/Users/user/Downloads/Telegram%20Desktop/12-son%20PM%202-
qism%20maket.%20%20(dastlabki)%20(2).pdf.
