ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1836
STOL TENNISI SPORT TURINING RIVOJLANISH TARIXI
Ilyasova Ra`no Axmedovna
Navoiy viloyati Uchquduq tumani
20-maktabning Jismoniy tarbiya fani o`qituvchisi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.17252959
Annotatsiya.
Mazkur maqolada stol tennisi sport turining shakllanishi va tarixiy
rivojlanish bosqichlari tahlil qilingan. Dastlabki havaskor ko‘rinishdan boshlab xalqaro sport
darajasigacha bo‘lgan taraqqiyot jarayoni yoritilgan. Xalqaro tashkilotlarning roli, qoidalar
evolyutsiyasi, texnik va taktik yangilanishlar alohida ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, stol tennisi
O‘zbekistonda rivojlanishi, federatsiyaning tashkil topishi, musobaqalar tizimi va yoshlar
tayyorlovidagi yondashuvlar asosida o‘rganilgan. Tadqiqotda tarixiy manbalar, ilmiy
adabiyotlar va mahalliy tajribalar asosida umumiy xulosalar berilgan hamda istiqbolli
yo‘nalishlar ko‘rsatib o‘tilgan.
Kalit so‘zlar:
stol tennisi, rivojlanish, sport tizimi, musobaqalar, texnika, uslubiyat.
KIRISH
Zamonaviy sport turlarining taraqqiyoti insoniyatning ijtimoiy, madaniy va jismoniy
faolligi bilan chambarchas bogʻliqdir. Ularning orasida stol tennisi alohida o‘rin egallaydi. Bu
sport turi nafaqat musobaqaviy faoliyat, balki sogʻlom turmush tarzining ajralmas qismi sifatida
dunyoning turli mintaqalarida keng ommalashgan. Stol tennisi ilk bor XIX asr oxirlarida Buyuk
Britaniyada paydo bo‘lib, dastlab katta tennisga yopiq binolarda o‘ynaladigan muqobil ko‘rinish
sifatida shakllangan. O‘yin uskunalarining sodda bo‘lishi, maydon talab qilmasligi, ijtimoiy
qatlamdan qat’i nazar har kimga mosligi uning tez tarqalishida muhim omil bo‘ldi.
Vaqt o‘tishi bilan stol tennisi texnika, qoidalar va professional tuzilma jihatidan sezilarli
taraqqiyotga erishdi. XX asr boshlarida milliy assotsiatsiyalar paydo bo‘ldi, 1926-yilda esa
Xalqaro Stol Tennis Federatsiyasi (ITTF) tashkil etilib, bu sport turiga rasmiy maqom berdi. Shu
davrdan boshlab jahon chempionatlari, reyting tizimi va xalqaro musobaqalar yo‘lga qo‘yildi.
Sportchilar sonining ortishi, uskunalarning standartlashuvi va texnik yangiliklarning joriy
etilishi stol tennisi rivojini yanada tezlashtirdi.
Bugungi kunda stol tennisi nafaqat Olimpiya dasturiga kiritilgan yuqori darajadagi sport
turi, balki sog‘lomlashtiruvchi mashg‘ulot va rekreatsion faoliyat sifatida ham millionlab
insonlar hayotida muhim oʻrin tutadi. Xitoy, Yaponiya, Germaniya, Janubiy Koreya kabi
davlatlar ushbu yo‘nalishda yetakchi mavqega ega bo‘lib, ilmiy-metodik yondashuv va
infratuzilma asosida yuqori natijalarga erishgan. O‘zbekiston ham bu jarayondan mustasno emas:
mustaqillikdan so‘ng mazkur sport turi bo‘yicha federatsiya tashkil etildi, yoshlar o‘rtasida
musobaqalar tizimi yo‘lga qo‘yildi va xalqaro hamkorlik yo‘nalishlari kengaydi.
ASOSIY QISM
Stol tennisi rivojlanishining dastlabki bosqichi XIX asr oxirlari va XX asr boshlariga
to‘g‘ri keladi. Angliya zodagonlari katta tennis o‘yinini qish mavsumida yopiq sharoitlarda
davom ettirish maqsadida yangi sport shaklini sinab ko‘rganlar.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1837
O‘yinning dastlabki vositalari oddiy bo‘lib, raketka sifatida kartonli taxtachalar, to‘p
o‘rnida esa shampan shishasi tiqinlari ishlatilgan. “Ping-pong” va “gossima” kabi nomlar o‘yin
mashhurlashgani sari omma orasida keng tarqaldi.
XX asr boshlarida stol tennisi havaskorlik darajasidan sport darajasiga ko‘tarila boshladi.
1901-yilda Buyuk Britaniyada Stol Tennis Assotsiatsiyasining tashkil etilishi bu jarayonning
rasmiylashuviga zamin yaratdi. Uskunalarning yagona shakli bo‘yicha dastlabki me’yorlar
belgilandi, o‘yin maydoni va to‘p o‘lchamlari standartlashtirildi. Aynan shu davr texnika va
taktikaning shakllanishi uchun muhim davr bo‘ldi.
1926-yilda Londonda Xalqaro Stol Tennis Federatsiyasi (ITTF) tuzildi va shu yili ilk
jahon chempionati o‘tkazildi. Bu tadbir sportning global tus olishi uchun asos bo‘ldi.
Chexoslovakiya, Vengriya, Angliya va Germaniya kabi davlatlar dastlabki yetakchilar
sifatida shakllandi. 1930–1950-yillar oralig‘ida stol tennisi Yevropa davlatlarida ommalashdi,
biroq keyinchalik uning global markazi Osiyoga ko‘chdi.
1950-yillar stol tennisi tarixidagi eng tub o‘zgarishlar davri sanaladi. Yaponiya
sportchilari tomonidan gubkali raketkalarning qo‘llanilishi o‘yin tezligini ancha kuchaytirdi.
Ayniqsa, aylanish kuchiga ega zarbalar paydo bo‘lib, himoyaviy uslubdan agressiv
hujumga asoslangan modern taktika shakllandi. Bu yangiliklarga javoban ITTF bir necha bor
qoidalarni yangiladi.
XX asr oxiri va XXI asr boshida stol tennisi xalqarolashtirish bosqichiga kirdi. 1988-
yilda u Olimpiya o‘yinlari dasturiga kiritildi va bu holat o‘yin ommalashuvini yanada
kuchaytirdi. 2000-yilda to‘p diametri 38 mm dan 40 mm ga kattalashtirildi, 2001-yildan boshlab
set 21 emas, 11 ochkogacha o‘ynaladigan bo‘ldi. Bu o‘zgarishlar tomoshaboplikni oshirish,
raqobat muvozanatini ta’minlash hamda teletranslyatsiyalarga moslashish maqsadida amalga
oshirildi.
Bugungi kunda Xitoy, Yaponiya, Janubiy Koreya va Germaniya stol tennisi bo‘yicha
yetakchi davlatlar hisoblanadi. Xitoy sportchilari texnika, taktika va tayyorgarlik metodikasi
bo‘yicha dunyoda mutlaq ustunlikka ega. Shu bilan birga, Xalqaro Stol Tennis Federatsiyasi
yoshlar dasturlari, hakamlik tizimi va raqamli boshqaruv kabi yo‘nalishlarda modernizatsiyani
davom ettirmoqda.
O‘zbekistonda stol tennisi XX asrning o‘rtalarida shakllana boshladi. 1950–1960-yillarda
Toshkent, Buxoro, Farg‘ona va Samarqandda ilk seksiyalar tashkil topdi. Sovet davrida
Respublika musobaqalari, trenerlar tayyorlash va maktab to‘garaklari yo‘lga qo‘yildi.
Mustaqillik yillarida bu sport yangi bosqichga chiqdi. 1993-yilda O‘zbekiston Stol Tennis
Federatsiyasi tuzildi va ITTF hamda Osiyo federatsiyasi a’zoligiga qabul qilindi. Shu tariqa
moliyaviy, tashkiliy va musobaqaviy infratuzilma tizimi shakllandi.
Keyingi yillarda yoshlar o‘rtasida chempionatlar, viloyat miqyosida musobaqalar va
xalqaro turnirlarda ishtirokchilar soni oshdi. Sport maktablari, litseylar va oliy ta’lim
muassasalarida to‘garaklar faoliyat yuritmoqda. Milliy terma jamoa vakillari Osiyo va jahon
chempionatlarida qatnashib kelmoqda. Ayni paytda infratuzilma yangilanmoqda, murabbiylar
malakasini oshirish bo‘yicha seminarlar o‘tkazilmoqda.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1838
Xulosa
Stol tennisi qisqa vaqt ichida havaskor ko‘ngilochar mashg‘ulotdan xalqaro sport
darajasiga ko‘tarilgan. Uning rivojlanishi qoidalar, texnika, uskunalar va musobaqalar tizimining
bosqichma-bosqich takomillashuvi bilan chambarchas bog‘liq. XX asr o‘rtalaridan boshlab
Osiyo davlatlarining yetakchilikka chiqishi va texnologik innovatsiyalar bu sportni yangi
bosqichga olib chiqdi.
O‘zbekistonda ham stol tennisi milliy miqyosda ommalashib, federatsiya, musobaqalar va
ta’lim tizimi asosida rivojlanmoqda. Kelajakda ilmiy-metodik yondashuv, yoshlar tayyorlovi va
infratuzilmaning modernizatsiyasi orqali uning raqobatbardoshligi yanada ortishi kutiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Abdurahmonov B. Sport o‘yinlari nazariyasi va metodikasi. – Toshkent: O‘zDJTI
nashriyoti, 2016.
2.
Jo‘rayev M., Hasanov S. Stol tennisi: o‘quv qo‘llanma. – Toshkent: Turon-Iqbol, 2020.
3.
Karimova N. O‘zbekistonda stol tennisi sportining shakllanishi va rivoji. – “Sport va
ta’lim” jurnali, №3, 2019.
4.
Eshquvvatov A. Yosh sportchilarni stol tennisi bo‘yicha tayyorlash tizimi. – Toshkent:
Istiqlol nashriyoti, 2018.
5.
Xudoyqulov J. Zamonaviy sport turlarining psixopedagogik asoslari. – Toshkent: Fan va
texnologiya, 2017.
6.
To‘xtayev D. Stol tennisi mashg‘ulotlarida texnika va taktika rivoji. – “Jismoniy tarbiya
va sport” jurnali, №2, 2021.
7.
Rasulova S. Sport turlarining O‘zbekistonda ommalashuvi: tarixiy tahlil. – Toshkent:
Yangi asr avlodi, 2015.
