Oktabr, 2025-Yil
14
O‘ZBEKISTON MADANIY MEROSI ASOSIDA INGLIZ TILI O‘QITISHNING
INNOVATSION CLIL METODLARI
Shodiyeva Nilufar Olim qizi
e-mail:
Magistr
https://doi.org/10.5281/zenodo.17260552
Annotatsiya
. Mazkur tezis ingliz tili ta’limi jarayonida O‘zbekistonning boy madaniy
merosini
CLIL
(Content
and
Language
Integrated
Learning)
yondashuvi
orqali
integratsiyalashning nazariy va amaliy jihatlarini tahlil qiladi. CLIL metodikasi talabalar uchun
chet tilini mazmuniy kontekst bilan uyg‘un holda o‘zlashtirish, milliy qadriyatlarni anglash hamda
madaniyatlararo kompetensiyani shakllantirishda samarali didaktik vosita sifatida baholanadi.
Tadqiqot natijalari ushbu yondashuvning innovatsion metodlar yordamida ta’lim samaradorligini
oshirish barobarida, O‘zbekiston madaniy merosini xalqaro ilmiy-pedagogik maydonda keng
targ‘ib etish imkonini berishini ko‘rsatadi.
Kalit soʻzlar:
CLIL, ingliz tili taʼlimi, madaniy meros, integratsiya, metodika.
ИННОВАЦИОННЫЕ CLIL МЕТОДЫ ПРЕПОДАВАНИЯ АНГЛИЙСКОГО ЯЗЫКА
НА ОСНОВЕ КУЛЬТУРНОГО НАСЛЕДИЯ УЗБЕКИСТАНА
Аннотация.
Данная тезисная работа анализирует теоретические и практические
аспекты интеграции богатого культурного наследия Узбекистана в процесс преподавания
английского языка посредством подхода CLIL (Content and Language Integrated Learning).
Методика CLIL рассматривается как эффективное дидактическое средство для
овладения иностранным языком в содержательном контексте, осмысления национальных
ценностей и формирования межкультурной компетенции. Результаты исследования
показывают, что данный подход не только повышает эффективность обучения с
использованием инновационных методов, но и предоставляет возможность широко
продвигать культурное наследие Узбекистана в международном научно-педагогическом
пространстве.
Ключевые слова:
CLIL, преподавание английского языка, культурное наследие,
интеграция, методика.
INNOVATIVE CLIL METHODS OF TEACHING ENGLISH BASED ON THE
CULTURAL HERITAGE OF UZBEKISTAN
Abstract.
This thesis analyzes the theoretical and practical aspects of integrating
Uzbekistan’s rich cultural heritage into the process of English language teaching through the
CLIL (Content and Language Integrated Learning) approach. The CLIL methodology is evaluated
as an effective didactic tool for mastering a foreign language in harmony with meaningful context,
understanding national values, and developing intercultural competence. The research results
demonstrate that this approach, along with the use of innovative methods, not only enhances the
effectiveness of education but also provides an opportunity to widely promote Uzbekistan’s
cultural heritage in the international scientific and pedagogical arena.
Keywords:
CLIL, English language teaching, cultural heritage, integration, methodology.
Oktabr, 2025-Yil
15
Hozirgi globallashuv sharoitida chet tillarini o‘qitishda milliy va umuminsoniy
qadriyatlarni uyg‘unlashtirish masalasi tobora muhim bo‘lib bormoqda. Ingliz tili esa bugun
nafaqat xalqaro muloqot tili, balki milliy merosni jahon miqyosida targ‘ib etishning samarali
vositasi sifatida ham e’tirof etilmoqda. Shu jihatdan CLIL (Content and Language Integrated
Learning) yondashuvi ko‘plab xorijiy mamlakatlarda ingliz tili ta’limida muvaffaqiyatli
qo‘llanilayotgan ilg‘or metodlardan biridir. So‘nggi yillarda Kontent va Tilni Integratsiyalashgan
Holda O‘qitish (CLIL) metodlari asosan tafakkur va o‘quv ko‘nikmalarini rivojlantirishga
qaratilgan. Bu yondashuv, shuningdek, turli darajadagi til bilish imkoniyatiga ega bo‘lgan
o‘quvchilarni hisobga olish zaruratini ham ko‘zda tutadi. Mazkur yondashuv o‘quvchilarga chet
tilini faqat grammatik bilimlar asosida emas, balki fanlar mazmuni, hayotiy mavzular va madaniy
qadriyatlar orqali o‘zlashtirish imkonini yaratadi.
CLIL metodikasi ta’limda til va mazmunning uyg‘un rivojlanishini ko‘zda tutadi hamda
o‘quvchilarning fan kompetensiyalarini til orqali shakllantirishni talab etadi (Coyle, Hood, &
Marsh, 2010). Biroq amaliyotda fanlarni ko‘pchilik tilida o‘qitishda til jihati ko‘pincha e’tibordan
chetda qoladi (Ball, Kelly, & Clegg, 2015). Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, Yevropa tajribasida til
va mazmun o‘rtasida to‘liq muvozanat ta’minlanmagan (Marsh, 2002), hamda o‘quvchilarning
og‘zaki ravonligi o‘qituvchilarda ular fan tiliga alohida yordamga muhtoj emas degan noto‘g‘ri
tasavvur uyg‘otadi (Dalton-Puffer, 2011). Shuning uchun CLIL metodini samarali tatbiq etishda
faqatgina mazmunni yetkazish emas, balki o‘quvchilarda fan tiliga oid ko‘nikmalarni izchil
shakllantirish ham muhimdir. Aks holda, til bo‘yicha yetarli tayyorgarlikning yo‘qligi fanning
mazmunini to‘liq anglash jarayoniga salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
O‘zbekiston qadimiy va boy madaniy merosi bilan jahon sivilizatsiyasida o‘ziga xos o‘rin
egallaydi. Bugungi kunga qadar mamlakatning bir nechta madaniy obyekti — Samarqand (1607),
Buxoro (829), Qashqadaryo (1468), Xorazm (3456) va Toshkent (828) — UNESKO ning
butunjahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan. Amir Temur davridan qolgan yodgorliklar, Samarqand va
Buxorodagi me’moriy obidalar, maqom san’ati, milliy hunarmandchilik hamda qadimiy urf-
odatlar – bularning barchasi talabalar qalbida milliy iftixor tuyg‘usini uyg‘otish bilan birga, ingliz
tilida muloqot qilish uchun mazmunli asos bo‘lib xizmat qiladi. CLIL yondashuvi orqali darslarda
ushbu meros unsurlaridan foydalanish til o‘rganishga bo‘lgan qiziqishni kuchaytiradi, milliy
qadriyatlarga hurmatni oshiradi va madaniyatlararo kompetensiyani shakllantiradi.
CLIL metodikasiga xos innovatsion yondashuvlar qatoriga quyidagilar kiradi: loyiha
asosida ta’lim (talabalar ingliz tilida milliy meros haqida taqdimot tayyorlashadi), raqamli
texnologiyalarni qo‘llash (virtual muzeylar, 3D modellar, interaktiv videodarslar), hamkorlikda
o‘qitish (juftlik va guruh mashg‘ulotlarida madaniy mavzularni muhokama qilish), shuningdek,
tadqiqot asosidagi topshiriqlar (talabalar mustaqil ravishda O‘zbekiston madaniy merosi haqida
ingliz tilida ma’lumot yig‘ib taqdim etishadi). Bu metodlar ijodkorlikni, tanqidiy fikrlashni,
mustaqil ishlashni va kommunikativ ko‘nikmalarni rivojlantirishda samarali vosita bo‘lib xizmat
qiladi.
Olib borilgan tadqiqotlar ingliz tili ta’limiga O‘zbekiston madaniy merosini CLIL
yondashuvi orqali qo‘shish bir qator ijobiy samaralarni berishini ko‘rsatmoqda: til ko‘nikmalari
tezroq rivojlanadi, talabalar motivatsiyasi ortadi, milliy qadriyatlarga nisbatan hurmat kuchayadi
va ular global miqyosda o‘z fikrini erkin ifodalash imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Xususan, CLIL
Oktabr, 2025-Yil
16
metodikasi til va mazmun uyg‘unligini ta’minlagani sababli, talabalar tilni amaliy “vosita” sifatida
qo‘llash malakasini yanada rivojlantiradilar.
Xulosa qilib aytganda, ingliz tili ta’limiga O‘zbekiston madaniy merosini CLIL
yondashuvi orqali integratsiya qilish innovatsion metod sifatida o‘quv jarayonida yuqori
samaradorlikni ta’minlaydi. Bu yondashuv, bir tomondan, ta’lim sifatini yuksaltirsa, boshqa
tomondan, yosh avlodning milliy o‘zligini mustahkamlaydi va madaniy merosimizni dunyo
hamjamiyatiga targ‘ib qilishda muhim vosita bo‘lib xizmat qiladi. Shu bois CLIL asosida ishlab
chiqilgan metodik tavsiyalar va resurslarni amaliyotga tatbiq etish bugungi kunning dolzarb
vazifalaridan biridir.
Adabiyotlar ro‘yxati:
1.
Marsh, D. (2002). CLIL/EMILE: The European dimension – Actions, trends and foresight
potential (p. 72). European Commission.
2.
Coyle, D., Hood, P., & Marsh, D. (2010). CLIL: Content and Language Integrated
Learning. Cambridge: Cambridge University Press.
3.
3.Hoshimov, H., Kholmatov, A., & Boliyev, B. (2021, November 30). Documentation of
Cultural Heritage of Uzbekistan. Web of Scientist: International Scientific Research
Journal, 2(11), 393
4.
4.Ball, P., Kelly, K., & Clegg, J. (2015). Putting CLIL into practice. Oxford: Oxford
University Press.
5.
5.Dalton-Puffer, C. (2011). Content-and-language integrated learning: From practice to
principles? Annual Review of Applied Linguistics, 31, 182–204.
