76
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
“10 TA NEGR BOLASI” ASARIDA AGATA KRISTINING MAXSUS STILISTIK
YONDASHUVI
Roziqova Nigora
Toshkent Davlat Sharqshunoslik Universiteti
"Xorijiy til va adabiyoti" - yo‘nalishi 2-kurs magistranti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.17281690
Annotatsiya.
Mazkur maqolada Agata Kristining “10 ta negr bolasi” romanida
yozuvchining individual uslubi ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Asarning syujet tuzilishi, ramziy
elementlardan foydalanilishi, qahramonlarning psixologik tasviri va kutilmagan yakun bilan
yakunlanishi yozuvchining badiiy mahoratini ko‘rsatib beradi. Roman til va uslub jihatidan
sodda, lo‘nda hamda dinamik bo‘lib, o‘quvchini kuchli hayajon va qiziqishda ushlab turadi.
Shuningdek, qo‘rquv va sir saqlash texnikasining ustalik bilan qo‘llanilishi asar
dramatizmini yanada oshiradi. Qahramonlarning o‘tmishda qilgan gunohlari va ularning jazoga
mahkumligi roman falsafiy va axloqiy mazmunini belgilaydi. Shunday qilib, “10 ta negr bolasi”
romani Agata Kristining individual yozuvchilik uslubini yorqin namoyon etadi va detektiv
adabiyot rivojida muhim o‘rin egallaydi.
Kalit so‘zlar:
Agata Kristi, “10 ta negr bolasi”, individual uslub, syujet tuzilishi,
psixologik tasvir, ramziy elementlar, qo‘rquv va sir, adolat va jazo, dramatizm.
AGATHA CHRISTIE'S SPECIAL STYLISTIC APPROACH IN "TEN NEGRO
CHILDREN"
Abstract.
This article scientifically analyzes the individual style of the writer in Agatha
Christie's novel "10 little soldiers". The plot structure of the work, the use of symbolic elements,
the psychological portrayal of the characters, and the unexpected ending demonstrate the
writer's artistic skill. The novel is simple, concise, and dynamic in terms of language and style,
keeping the reader in a state of intense excitement and interest. Also, the skillful use of the
techniques of fear and secrecy further enhances the drama of the work. The sins committed by
the characters in the past and their condemnation to punishment determine the philosophical
and moral content of the novel. Thus, the novel "10 little soldiers" vividly demonstrates Agatha
Christie's individual writing style and occupies an important place in the development of
detective literature.
Keywords:
Agatha Christie, "10 little soldiers", individual style, plot structure,
psychological portrayal, symbolic elements, fear and mystery, justice and punishment, drama.
ОСОБЕННЫЙ СТИЛИСТИЧЕСКИЙ ПОДХОД АГАТЫ КРИСТИН В «10
НЕГРЯНЫХ ДЕТЯХ»
Аннотация.
В статье научно анализируется индивидуальный стиль писательницы
в романе Агаты Кристи «10 негряных детей». Сюжетная структура произведения,
использование символики, психологическая прорисовка характеров персонажей и
неожиданная развязка демонстрируют художественное мастерство писательницы.
Роман отличается простотой, лаконичностью и динамичностью языка и стиля,
поддерживая читателя в состоянии острого волнения и интереса. Кроме того, умелое
использование приёмов страха и таинственности усиливает драматизм произведения.
Грехи, совершённые героями в прошлом, и их наказание определяют философско-
нравственное содержание романа. Таким образом, роман «10 негряных детей» ярко
демонстрирует индивидуальный стиль Агаты Кристи и занимает важное место в
развитии детективной литературы.
77
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
Ключевые слова:
Агата Кристи, «10 негритят», индивидуальный стиль,
структура сюжета, психологическое изображение, символические элементы, страх и
тайна, справедливость и наказание, драма.
Kirish
Agata Kristi XX asr ingliz adabiyotining eng mashhur yozuvchilaridan biri bo‘lib, u
o‘zining detektiv janrdagi asarlari orqali jahon adabiyotida o‘chmas iz qoldirgan. Uning “10 ta
negr bolasi” (“And Then There Were None”) romani yozuvchining individual uslubi va ijodiy
mahoratini yorqin namoyon etuvchi asarlardan biri hisoblanadi. Mazkur roman o‘zining syujet
murakkabligi, obrazlar psixologiyasining chuqur yoritilishi hamda kutilmagan yakun bilan
ajralib turadi. Aynan shu jihatlar Agata Kristining badiiy mahorati va yozuvchilik uslubini ilmiy
jihatdan tahlil qilish imkonini beradi. Yozuvchining individual uslubi uning ijodiy merosida
o‘ziga xos xususiyat kasb etadi. Kristining asarlarida qisqa, lo‘nda jumlalar, dialoglarning
dinamikligi va voqealarning ketma-ketlik asosida ochilishi kuzatiladi. “10 ta negr bolasi”
romanida ham yozuvchi murakkab sarguzasht elementlarini psixologik tasvir bilan
uyg‘unlashtirib, o‘quvchini doimiy ravishda hayajon va qiziqishda ushlab turadi. Shu bilan birga,
asarda yashirin ramziylik, insoniy qo‘rquv va ijtimoiy tanqid unsurlari ham mavjud bo‘lib, ular
Kristining ijodiy uslubini yanada boyitadi. Mazkur mavzuni ilmiy o‘rganish Kristining
individual uslubini nafaqat detektiv janr doirasida, balki kengroq badiiy tafakkur rivoji
kontekstida tahlil qilish imkonini beradi. Chunki yozuvchining “10 ta negr bolasi” romani
nafaqat kriminal voqealarni yoritadi, balki inson ruhiyati, adolat, ayb va jazoga oid falsafiy
masalalarni ham ko‘taradi. Shu jihatdan, Agata Kristining uslubini tahlil qilish, uning detektiv
adabiyotga qo‘shgan hissasini yanada chuqurroq anglashga xizmat qiladi
Asosiy qism
Agata Kristi butun dunyoga mashhur detektiv yozuvchi sifatida tanilgan bo‘lib, uning
ijodi XX asr adabiyoti tarixida alohida ahamiyatga ega. Adibning “10 ta negr bolasi” romani
uning eng ko‘p o‘qilgan va eng murakkab syujetli asarlaridan biri sifatida qadrlanadi. Bu roman
1939-yilda ilk bor chop etilgan va qisqa vaqt ichida keng kitobxonlar ommasiga yoyilgan. Asar
o‘zining murakkab qurilgan syujeti, psixologik tasvirlari hamda sarguzasht va detektiv
elementlarning uyg‘unligi bilan ajralib turadi. Kristining boshqa romanlaridan farqli ravishda,
unda mashhur qahramonlar – Ercyul Puaro yoki Miss Marpl ishtirok etmaydi. Bu jihat
yozuvchining ijodiy tajribasi va yangi izlanishlarga intilganidan dalolat beradi. Roman voqealari
yopiq makonda – orolda kechadi va bu joy tanlovi yozuvchining individual uslubining bir
qirrasini ko‘rsatadi. Voqealarning rivoji qat’iy mantiqiy ketma-ketlik asosida berilib, har bir
qahramonning aybi va jazosi asta-sekin ochiladi. Shu sababli asar nafaqat badiiy qiymatga, balki
ijtimoiy va axloqiy mazmunga ham ega.
“10 ta negr bolasi” romanining syujeti Agata Kristining eng yirik adabiy yutuqlaridan
biridir. Unda o‘n nafar shaxsning noma’lum shaxs tomonidan orolga taklif qilinishi va
keyinchalik ularning birma-bir sirli tarzda halok bo‘lishi tasvirlanadi. Bu syujet o‘zining
ixchamligi va qat’iy mantiqiyligi bilan ajralib turadi. Kristi voqealarni sodda tilda tasvirlagan
bo‘lsa-da, syujetdagi murakkablik o‘quvchini doimiy ravishda o‘ylashga majbur qiladi. Syujet
qurilishida bolalar she’riga asoslanilgan san’atkorona parallelizm mavjud bo‘lib, bu roman
atmosferasini kuchaytiradi. Har bir qahramonning o‘limi she’rning navbatdagi satriga mos
kelishi orqali voqealar o‘ziga xos dramatizm kasb etadi. Bunday uslub o‘quvchini hayratda
qoldirish bilan birga, yozuvchining ijodiy mahoratini ham ko‘rsatadi.
78
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
Kristining individual uslubi aynan shu qat’iy syujet tuzilishi, ramziy elementlar va
kutilmagan yakun bilan belgilanadi. Misol uchun, o‘quvchi oxirigacha qotil kimligini aniqlay
olmaydi, bu esa detektiv adabiyotda eng muhim usullardan biridir.
Roman qahramonlari son jihatdan ko‘p bo‘lsa-da, Kristi ularning barchasini individual
xarakterga ega qilib yaratgan. Har bir obraz o‘zining o‘tgan hayoti, qilgan jinoyati va shaxsiy
xarakteri bilan bir-biridan farqlanadi. Masalan, sudya Uorgryev obrazida adolat va jazoga
bo‘lgan agressiv munosabat ko‘rsatilgan bo‘lsa, general Makarturda esa o‘tgan xotiralar va
aybdan qutula olmaslik motivlari tasvirlanadi. Kristining individual uslubi shundaki, u
qahramonlarning psixologiyasini batafsil ochib beradi, ularni oddiy jinoyatchi emas, balki ichki
iztirob va pushaymonlik ichida yashovchi inson sifatida ko‘rsatadi. Dialoglar, monologlar va
tafsilotlarga e’tibor bu tasvirni kuchaytiradi. Shuningdek, har bir obrazning o‘limi ularning
qilgan gunohiga ramziy mos keladi. Psixologik tahlil yozuvchining uslubida asosiy o‘rin tutib,
o‘quvchini voqealardan ko‘ra obrazlarning ruhiy kechinmalariga ko‘proq e’tibor qaratishga
undaydi.
Agata Kristining tili oddiy, lo‘nda va tushunarli bo‘lib, shu bilan birga chuqur ma’noga
ega. U murakkab so‘zlardan ko‘ra sodda jumlalar orqali kuchli dramatik effekt yaratishga
erishadi. “10 ta negr bolasi” romanida ham jumlalar qisqa, tez o‘qiladigan va dinamik bo‘lib,
voqealar tez rivojlanadi. Dialoglar o‘quvchini syujet ichiga chuqurroq olib kiradi,
qahramonlarning ichki dunyosini ochib beradi. Kristining individual uslubi shundaki, u har bir
detalga e’tibor beradi: qahramonlarning yuz ifodasi, tana harakati, ob-havo holati yoki makon
tasvirlari asar ruhiyatini yanada kuchaytiradi. Masalan, orolning go‘yoki ajratilgan, tashqi
dunyodan uzilgan makon sifatida tasvirlanishi o‘quvchini klaustrofobik muhitga olib kiradi. Bu
til va uslub vositalari yozuvchining ijodiy mahoratini belgilovchi muhim unsurlar hisoblanadi.
Roman syujetida bolalar she’ri markaziy ramziy element sifatida xizmat qiladi. Har bir
qahramonning o‘limi she’rning navbatdagi satri bilan bog‘liq bo‘lishi voqealarga ramziy ma’no
beradi. Bu uslub nafaqat syujetni murakkablashtiradi, balki asarda umumiy falsafiy mazmunni
ham kuchaytiradi. Orolning yopiq makon sifatida tanlanishi ham ramziy xarakter kasb etadi – u
qotilliklar sodir bo‘ladigan izolyatsiya qilingan joy bo‘lib, insonning taqdiridan qochib qutula
olmasligini anglatadi. Kristi metaforalarni sodda, ammo ta’sirchan tarzda ishlatadi. Masalan,
qorong‘ilik, shamol va to‘lqinlar tasviri qo‘rquv va noaniqlikni kuchaytiradi. Shu tarzda ramz va
metaforalar yozuvchining individual uslubida muhim o‘rin tutadi va roman voqealarini
chuqurroq anglashga yordam beradi.
Kristining asarlarida doimiy qo‘rquv, xavotir va sirli voqealar tasviri muhim o‘rin tutadi.
“10 ta negr bolasi” romanida ham har bir qahramonning keyingi qurbon bo‘lish ehtimoli
o‘quvchini hayajonda ushlab turadi. Yozuvchi bu holatni vaqt va makon tasvirlari,
qahramonlarning psixologik iztiroblari orqali berib boradi. O‘quvchi ham qahramonlar bilan
birga xavotir va qo‘rquvni boshdan kechiradi. Kristining individual uslubi shundaki, u sir saqlash
texnikasidan ustalik bilan foydalanadi: qotilning kimligi oxirigacha sir bo‘lib qoladi. Bu usul
nafaqat o‘quvchini hayratda qoldiradi, balki asarni qayta-qayta o‘qishga undaydi. Misol uchun,
sudya Uorgryevning qotil ekanligi faqat romanning yakunida ochiladi va bu kutilmagan burilish
asarning dramatizmini yanada kuchaytiradi. Roman o‘zining falsafiy mazmuni bilan ham
qimmatlidir. Asarda asosiy g‘oya – inson qilgan gunohi uchun jazoga mahkumligi masalasi
yotadi. Har bir qahramon o‘tmishda jinoyat qilgan, biroq u qonuniy jazodan qutulib qolgan.
Sudya Uorgryev esa o‘zini “adolat timsoli” sifatida ko‘rib, ularni o‘lim jazosi orqali
jazolaydi.
79
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
Kristining individual uslubi shundaki, u detektiv syujet orqali axloqiy-falsafiy
muammolarni ko‘taradi. Bu jihat asarni oddiy sarguzasht emas, balki inson ruhiyatiga oid chuqur
asarga aylantiradi. Misol uchun, Vera obrazida pushaymonlik va qo‘rquvning birlashtirilishi
uning psixologik qulashiga olib keladi. Shu tarzda, adolat va jazo mavzusi Kristining
yozuvchilik uslubining asosiy falsafiy qirralaridan biri sifatida ko‘zga tashlanadi.
Agata Kristining individual uslubi detektiv janrni yangi bosqichga olib chiqqan. “10 ta
negr bolasi” romanida yozuvchi ramziy elementlar, psixologik tahlil, qat’iy syujet tuzilishi va
kutilmagan yakun orqali o‘z uslubini namoyon etadi. Uning asarlarida inson ruhiyatining
yashirin qirralari, adolat va jazo masalalari, qo‘rquv va sirli muhit chuqur ifodalanadi. Kristining
uslubi sodda tilda yozilgan bo‘lsa-da, falsafiy mazmuni bilan kuchli ta’sir ko‘rsatadi. U o‘zining
adabiy merosi orqali detektiv adabiyotning nafaqat ingliz, balki jahon miqyosida rivojlanishiga
katta hissa qo‘shgan. “10 ta negr bolasi” romani bu merosning eng yorqin namunasi bo‘lib,
yozuvchining ijodiy uslubini o‘rganishda muhim manba hisoblanadi.
Muhokama
Agata Kristining “10 ta negr bolasi” romani uning individual yozuvchilik uslubini tahlil
qilishda muhim manba hisoblanadi. Roman nafaqat detektiv janrning yuksak namunasi, balki
psixologik va falsafiy jihatdan ham chuqur asar sifatida ajralib turadi. Syujet tuzilishi qat’iy
mantiq asosida shakllangan bo‘lib, har bir qahramonning o‘limi bolalar she’riga bog‘langanligi
yozuvchining uslubidagi ramziy tafakkurni ko‘rsatadi. Bu jihat roman atmosferasini yanada
kuchaytirib, o‘quvchini doimiy hayajon va qiziqishda ushlab turadi. Kristining individual uslubi
qahramonlarning psixologiyasini tasvirlashda ham yaqqol namoyon bo‘ladi. Obrazlar ichki
iztirob, qo‘rquv va pushaymonlik bilan gavdalantirilgan, bu esa romanga faqat detektivlik emas,
balki psixologik roman xususiyatini ham beradi.
Yana bir muhim jihat – yozuvchining qo‘rquv va sir saqlash texnikasidan foydalanishidir.
Voqealar rivoji davomida o‘quvchi qotil kimligini aniqlashga intiladi, biroq yakunda
kutilmagan burilish yuz beradi. Sudya Uorgryevning qotil sifatida fosh etilishi nafaqat syujetga
dramatizm bag‘ishlaydi, balki adolat va jazo mavzusini chuqurroq ochadi. Shu tariqa, roman
o‘zida kriminal elementlar bilan bir qatorda falsafiy va axloqiy masalalarni ham
mujassamlashtiradi. Muhokama davomida shuni ta’kidlash kerakki, Kristining individual uslubi
uning tilida ham namoyon bo‘ladi: qisqa, sodda, ammo kuchli dramatik ta’sir ko‘rsatadigan
jumlalar, dinamik dialoglar va voqealarning tezkor rivoji uning ijodiy yondashuvini belgilaydi.
Natija
Tahlil shuni ko‘rsatadiki, Agata Kristining “10 ta negr bolasi” romani yozuvchining
individual uslubini to‘liq ochib beruvchi asarlardan biridir. Kristi syujet qurilishi, ramziy
elementlardan foydalanishi, qahramonlarning psixologik tahlili va kutilmagan yakun yaratish
mahorati orqali o‘z uslubini namoyon qiladi. Roman detektiv adabiyotning rivojlanishida yangi
bosqich bo‘lib, unda adolat, jazo va inson ruhiyatiga oid falsafiy masalalar ham ko‘tariladi.
Orolning yopiq makon sifatida tasvirlanishi, bolalar she’riga asoslangan ramziy tuzilma
va psixologik tasvirlarning ustalik bilan uyg‘unlashtirilishi yozuvchining ijodiy mahoratini
yanada yuksak darajada ko‘rsatadi.
Natijada, Agata Kristining individual uslubi nafaqat detektiv janr doirasida, balki keng
adabiy tafakkur rivojida ham alohida o‘rin egallaydi. “10 ta negr bolasi” romanining ilmiy tahlili
yozuvchining badiiy mahoratini chuqurroq anglashga, uning detektiv adabiyotga qo‘shgan ulkan
hissasini qadrlashga xizmat qiladi. Shu bilan birga, mazkur asar o‘quvchini insoniy qadriyatlar,
adolat va axloqiy masalalar ustida o‘ylashga undaydi.
80
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
Xulosa
Agata Kristining “10 ta negr bolasi” romani yozuvchining individual uslubini o‘rganishda
juda muhim badiiy manba sifatida qadrlanadi. Asar o‘zining qat’iy syujet tuzilishi, ramziy
elementlarga boyligi, psixologik tahlillari va kutilmagan yakuni bilan ajralib turadi. Kristi
syujetni bolalar she’riga uyg‘unlashtirishi orqali voqealarga chuqur ramziy ma’no yuklaydi va
o‘quvchini asar davomida kuchli hayajon va qiziqishda ushlab turadi. Qahramonlarning
psixologik holati, ularning o‘tmishda qilgan gunohlari va bu gunohlar uchun jazoga duchor
bo‘lishi yozuvchining falsafiy qarashlarini aks ettiradi. Roman til va uslub jihatidan ham sodda,
lo‘nda va dinamik bo‘lib, bu yozuvchining keng kitobxonlar ommasi bilan bevosita muloqot
o‘rnatish maqsadiga xizmat qiladi. Kristining qo‘rquv va sir saqlash texnikasidan mahorat bilan
foydalanishi asarga dramatizm bag‘ishlaydi va uni nafaqat detektiv janrning yuksak namunasi,
balki chuqur axloqiy va falsafiy mazmun kasb etuvchi asarga aylantiradi. Shu jihatdan, “10 ta
negr bolasi” romani Agata Kristining individual yozuvchilik uslubini yorqin namoyon etadi va
uning detektiv adabiyotga qo‘shgan ulkan hissasini yaqqol ko‘rsatadi. Mazkur asar nafaqat
adabiy merosning muhim qismi, balki inson ruhiyatini, adolat va jazoning abadiy muammolarini
badiiy ifodalashda ham o‘z ahamiyatini saqlab kelmoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Christie, A. (2003).
And Then There Were None
. London: HarperCollins Publishers.
2.
Barnard, R. (1980).
A Talent to Deceive: An Appreciation of Agatha Christie
. London:
Collins.
3.
Gill, G. (1990).
Agatha Christie: The Woman and Her Mysteries
. New York: Carroll &
Graf.
4.
Knight, S. (2004).
Crime Fiction, 1800–2000: Detection, Death, Diversity
. New York:
Palgrave Macmillan.
5.
Osborne, C. (2006).
The Life and Crimes of Agatha Christie
. London: Harper.
6.
Tursunova, O. T. (2019).
Detektiv adabiyotda syujet qurilishi va uslubiy xususiyatlar
.
Toshkent: Fan va texnologiya nashriyoti.
7.
Karimov, A. (2021). “Agata Kristi asarlarining o‘zbek kitobxonlari orasidagi o‘rni”.
O‘zbek tili va adabiyoti
jurnali, №3, 112–119.
