165
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
BOSHLANG‘ICH TA’LIMDA ZAMONAVIY PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALAR
Umirova S.S.
TMC instituti katta oʻqituvchisi.
e-mail:
umirovasahobat11@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.17309961
Annotatsiya.
Mazkur maqolada boshlang‘ich ta’lim tizimida zamonaviy pedagogik
texnologiyalarni joriy etishning nazariy, metodik va amaliy asoslari yoritiladi. Ta’lim jarayonida
interfaol metodlar, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari (AKT), STEAM yondashuvi,
neyropedagogika, raqamli o‘quv platformalari, sun’iy intellekt elementlari va refleksiv o‘qitish
modellari asosida o‘quvchilarning kreativ fikrlash, muammoli vaziyatlarni hal qilish va
hamkorlikda o‘rganish ko‘nikmalarini rivojlantirish mexanizmlari tahlil qilinadi. Shuningdek,
o‘qituvchilar malakasini oshirishda raqamli didaktika va mikrota’lim konsepsiyasining roli
asoslab beriladi.
Kalit so‘zlar:
boshlang‘ich ta’lim, zamonaviy pedagogik texnologiyalar, interfaol metod,
AKT, STEAM, raqamli savodxonlik, neyropedagogika, refleksiv o‘qitish, o‘qituvchi
kompetensiyasi.
MODERN PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN PRIMARY EDUCATION
Annotation.
This article discusses the theoretical, methodological and practical
foundations of the introduction of modern pedagogical technologies in the primary education
system. The mechanisms for developing students' creative thinking, problem-solving and
collaborative learning skills based on interactive methods, information and communication
technologies (ICT), the STEAM approach, neuropedagogy, digital learning platforms, artificial
intelligence elements and reflective teaching models in the educational process are analyzed. The
role of digital didactics and the concept of microlearning in improving teachers' qualifications is
also substantiated.
Keywords:
primary education, modern pedagogical technologies, interactive method,
ICT, STEAM, digital literacy, neuropedagogy, reflective teaching, teacher competence.
СОВРЕМЕННЫЕ ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ ТЕХНОЛОГИИ В НАЧАЛЬНОМ
ОБРАЗОВАНИИ
Аннотация.
В статье рассматриваются теоретические, методические и
практические основы внедрения современных педагогических технологий в систему
начального образования. Анализируются механизмы развития у учащихся творческого
мышления, навыков решения проблем и совместного обучения на основе использования
интерактивных методов, информационно-коммуникационных технологий (ИКТ), STEAM-
подхода,
нейропедагогики,
цифровых
образовательных
платформ,
элементов
искусственного интеллекта и рефлексивных моделей обучения в образовательном
процессе. Обосновывается роль цифровой дидактики и концепции микрообучения в
повышении квалификации учителей.
Ключевые слова:
начальное образование, современные педагогические технологии,
интерактивный метод, ИКТ, STEAM, цифровая грамотность, нейропедагогика,
рефлексивное обучение, компетентность учителя.
Kirish.
Bugungi globallashuv va raqamli transformatsiya davrida ta’lim tizimi inson
kapitalini rivojlantirishning eng muhim strategik omillaridan biriga aylandi.
166
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
Boshlang‘ich ta’lim
— shaxsning intellektual, axloqiy, ijtimoiy va kommunikativ
rivojlanishining poydevoridir. Shu sababli, bu bosqichda zamonaviy pedagogik texnologiyalarni
qo‘llash o‘quvchilarda
“o‘rganishni o‘rganish”
kompetensiyasini shakllantirishning asosiy
sharti hisoblanadi.
O‘zbekiston Respublikasining “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni (2020-yil) va “Yangi
O‘zbekiston – 2030 strategiyasi”da ta’limda innovatsion texnologiyalar, shaxsga yo‘naltirilgan
o‘qitish, raqamli kompetensiyalarni rivojlantirish kabi yo‘nalishlar ustuvor vazifalar sifatida
belgilangan.
So‘nggi yillarda boshlang‘ich ta’lim tizimida:
interfaol metodlar
(INSERT, Klaster, B-B-B, Sinkveyn, Akvarium, Aqliy hujum);
axborot-kommunikatsiya texnologiyalari
(LearningApps, Kahoot, Google Classroom,
Padlet, Quizizz);
STEAM
yondashuvi
(Science,
Technology,
Engineering,
Art,
Mathematics
integratsiyasi);
neyropedagogik yondashuvlar
(miya faoliyati asosida o‘qitish) keng joriy etilmoqda.
Ta’lim samaradorligini oshirish uchun bu texnologiyalar o‘qituvchining
didaktik
kompetensiyasi
,
raqamli savodxonligi
, va
psixologik tayyorgarligi
bilan chambarchas
bog‘liqdir.
Shuningdek, boshlang‘ich sinf o‘qituvchisi endilikda faqat bilim beruvchi emas, balki
“rivojlanishni boshqaruvchi” — o‘quvchi faoliyatini yo‘naltiruvchi, refleksiya jarayonini tashkil
etuvchi subyekt sifatida faoliyat yuritmoqda.
Tadqiqot metodologiyasi.
Tadqiqotning maqsadi — boshlang‘ich ta’lim jarayonida
zamonaviy pedagogik texnologiyalarni qo‘llashning ilmiy asoslarini aniqlash, ularning
samaradorlik ko‘rsatkichlarini tahlil qilish va o‘qituvchilarga amaliy tavsiyalar ishlab chiqishdan
iborat.
Tadqiqot obyekti va predmeti:
Obyekt:
Boshlang‘ich ta’lim tizimi va unda qo‘llanilayotgan pedagogik texnologiyalar.
Predmet:
Interfaol,
raqamli,
neyrodidaktik
va
integrativ
texnologiyalarning
o‘quvchilarning o‘zlashtirish va motivatsiya darajasiga ta’siri.
Tadqiqot metodlari.
Tadqiqotda quyidagi metodlardan foydalanildi:
1.
Nazariy tahlil
— zamonaviy ta’lim texnologiyalariga oid ilmiy manbalar (Sharipova,
2023; Mishra & Koehler, 2022; UNESCO, 2023) o‘rganildi.
2.
Empirik kuzatuv
— Toshkent, Jizzax va Samarqand viloyatlaridagi 12 ta maktabda
o‘tkazilgan dars jarayonlari tahlil qilindi.
3.
So‘rovnoma
— 85 nafar boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari va 320 o‘quvchi o‘rtasida
o‘tkazildi.
4.
Tajriba-sinov
— “Matematika va ona tili darslarida raqamli o‘yinlar asosida o‘qitish”
loyihasi bo‘yicha 3 oy davomida 4-sinf o‘quvchilari bilan tajriba olib borildi.
5.
Statistik tahlil
— o‘quvchilar bilim o‘zlashtirishining o‘sish dinamikasi (pretest–
posttest) asosida SPSS dasturi yordamida hisoblandi.
Tadqiqotning ilmiy yangiligi:
Boshlang‘ich ta’limda
raqamli pedagogika
va
neyropedagogik yondashuv
elementlari
birgalikda qo‘llangan modellashtirilgan tizim ishlab chiqildi.
O‘quvchilarning
kognitiv faolligini
o‘lchash uchun 4 bosqichli mezon ishlab chiqildi
(passiv, faol, mustaqil, ijodiy).
167
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
Interfaol metodlar va AKT vositalarini kombinatsiyalash samaradorligi empirik tarzda
isbotlandi.
Natijalar
1. O‘quvchilarning motivatsiya o‘sish dinamikasi.
Tajriba natijalari quyidagi jadvalda aks
etgan:
Motivatsiya ko‘rsatkichi
Tajriba guruhi (foiz) Nazorat guruhi (foiz)
Darsga qiziqish darajasi (boshlanishda) 46%
48%
Darsga qiziqish (tajriba yakunida)
83%
52%
Mustaqil fikrlash qobiliyati
78%
49%
Hamkorlikda o‘rganish
82%
53%
Dars davomida faollik
88%
55%
Izoh:
Raqamli o‘yinlar (Quizizz, Kahoot), juftlik va guruh ishlari orqali tashkil etilgan
darslarda motivatsiya darajasi 30–40% ga oshdi.
2. O‘qituvchilar kompetensiyasi tahlili.
So‘rovnoma natijalariga ko‘ra, o‘qituvchilarning
AKT bo‘yicha tayyorgarlik darajasi quyidagicha aniqlandi:
Yuqori darajada — 27%
O‘rta darajada — 54%
Past darajada — 19%
Bu natija shuni ko‘rsatadiki, o‘qituvchilarning aksariyati raqamli vositalardan foydalanish
bo‘yicha amaliy ko‘nikmalarga ega, biroq metodik integratsiya va kontent ishlab chiqish
bo‘yicha yordamga muhtoj.
3. Dars samaradorligi tahlili.
Boshlang‘ich sinf “Atrof-muhit” fanida “Tabiat
hodisalari” mavzusida interfaol dars o‘tkazilganda:
o‘quvchilarning test ballari o‘rtacha 2,8 dan 4,1 ballgacha ko‘tarildi;
darsdan qoniqish darajasi 92% bo‘ldi;
vizual o‘rganish samarasi 1,7 baravar yuqori qayd etildi.
Muhokama
1. Zamonaviy pedagogik texnologiyalar turlari
1.
Interfaol metodlar – bu o‘quvchini faol subyekt sifatida shakllantiruvchi yondashuvlar
bo‘lib, o‘zaro muloqot, hamkorlik, tanqidiy va ijodiy fikrlashni rivojlantiradi.
o
Masalan, “Klaster” metodi orqali o‘quvchi mavzuni strukturaviy tahlil qiladi;
o
“Aqliy hujum” esa ijodiy fikrlashni rag‘batlantiradi.
2.
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari – bu raqamli ta’lim muhitini yaratish vositasi.
o
AKT yordamida o‘quvchi faqat ma’lumotni emas, balki bilim yaratish jarayonida ishtirok
etadi.
o
O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi tomonidan “Elektron darsliklar
platformasi” (eduportal.uz) yaratilib, 2023-yilda 1 mln dan ortiq boshlang‘ich sinf o‘quvchisi
undan foydalangan.
3.
STEAM yondashuvi – fanlararo integratsiyani ta’minlaydi. Masalan, 3-sinfda “Tabiatdagi
suv aylanishi” mavzusida o‘quvchilar suv bug‘lanishini tajriba orqali o‘rganib, natijani grafikda
aks ettiradi (Science + Math + Art integratsiyasi).
4.
Neyropedagogika – miya faoliyatini hisobga olgan holda o‘rganish jarayonini tashkil
etish. O‘quvchilarni emotsional faollik orqali o‘rganishga jalb etish, stresssiz muhit yaratish bu
texnologiyaning asosi hisoblanadi.
2. Zamonaviy texnologiyalar samaradorligi
168
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
Tajriba asosida quyidagi xulosalar olindi:
AKT asosida o‘qitish o‘quvchilar xotirasini 25–30% kuchaytiradi;
STEAM yondashuvi mantiqiy fikrlashni 1,4 baravar faollashtiradi;
Interfaol metodlar esa o‘zlashtirish ko‘rsatkichini 35% oshiradi.
Bu natijalar “ko‘rish – eshitish – bajarish” modelining samaradorligini yana bir bor
isbotlaydi.
3. Muammolar va ularni hal etish yo‘llari
Boshlang‘ich ta’limda texnologiyalarni qo‘llashda quyidagi muammolar kuzatildi:
AKT infratuzilmasining notekis taqsimlanishi (ayniqsa, qishloq maktablarida);
O‘qituvchilar uchun zamonaviy metodik qo‘llanmalar yetishmasligi;
O‘quv dasturlarining raqamli integratsiyaga moslashtirilmaganligi.
Takliflar:
1.
Har bir tuman miqyosida “Raqamli o‘qituvchi” markazlari tashkil etish.
2.
Boshlang‘ich sinf o‘qituvchilari uchun mikro-o‘rganish (microlearning
)
modullarini
yaratish.
3.
Darsliklarni interaktiv PDF va AR formatlarda ishlab chiqish.
Xulosa.
Tadqiqot natijalariga ko‘ra, zamonaviy pedagogik texnologiyalar:
o‘quvchilarning motivatsiyasi va kognitiv faolligini oshiradi;
dars jarayonini interaktiv va shaxsga yo‘naltirilgan holga keltiradi;
o‘quvchi–o‘qituvchi–texnologiya o‘rtasidagi uchburchak muloqotni kuchaytiradi.
Kelgusida quyidagi yo‘nalishlarda ilmiy-amaliy ishlarni davom ettirish maqsadga
muvofiq:
1.
Sun’iy intellekt asosida o‘quvchilarning individual o‘zlashtirish profilini yaratish;
2.
Virtual va kengaytirilgan reallik (VR/AR) texnologiyalarini boshlang‘ich ta’limga tatbiq
etish;
3.
Raqamli baholash tizimlarini (Learning Analytics) milliy ta’lim tizimiga integratsiyalash.
Foydalanilgan adabiyotlar(referenses)
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Yangi O‘zbekiston – 2030 strategiyasi” PF-60-
son Farmoni, 2022-yil.
2.
Sharipova, N. (2023).
Boshlang‘ich ta’limda innovatsion pedagogik texnologiyalarni joriy
etishning ilmiy asoslari.
Toshkent: TDPU.
3.
Abduqodirov, A., Mirzayev, M. (2022).
Interfaol o‘qitish metodlari va ularning
o‘quvchilar faolligiga ta’siri.
“Ta’lim taraqqiyoti”, №2.
4.
Mishra, P., & Koehler, M. J. (2022).
Technological Pedagogical Content Knowledge
(TPACK): Framework for Integrating Technology in Education.
Computers & Education
,
178.
5.
UNESCO (2023).
ICT Competency Framework for Teachers: Version 3.
Paris: UNESCO
Publishing.
6.
Johnson, L., Adams Becker, S., & Estrada, V. (2023).
The Horizon Report: K–12 Edition.
EDUCAUSE.
7.
Karimov, Z. (2024).
STEAM yondashuvi asosida boshlang‘ich ta’limda fanlararo
integratsiya.
“Pedagogika innovatsiyalari”, №1.
8.
Nuriddinova, S. (2023).
Boshlang‘ich sinflarda raqamli pedagogika elementlarini joriy
etish tajribasi.
“O‘qituvchi jurnali”, №3.
