Oktabr, 2025-Yil
88
UILYAM SHEKSPIRNING “QIROL LIR” TRAGEDIYASI
Sobirova Saida Sohibovna
Buxoro davlat pedagogika instituti,
O‘zbek tili va adabiyoti yo‘nalishi talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.17331192
Annotatsiya.
Mazkur maqolada mashhur ingliz dramaturgi Uilyam Shekspir hayoti va
ijodi, xususan, uning “Qirol Lir” tragediyasi tahlil qilinadi. Asarda insoniylik, sadoqat, xiyonat,
manfaatparastlik, ota va farzand o‘rtasidagi murakkab munosabatlar badiiy mahorat bilan aks
ettirilgan. Shuningdek, asar mazmuni va undagi g‘oyalar zamonaviy hayotda ham o‘z
dolzarbligini yo‘qotmaganligi ta’kidlanadi. Tolstoy va zamonaviy shekspirshunoslar fikrlari orqali
asarning turlicha talqinlari yoritiladi.
Kalit so‘zlar:
Uilyam Shekspir, Qirol Lir, tragediya, sadoqat, xiyonat, insoniylik, ota va
farzand, falsafiy mushohada.
Аннотация.
В статье рассматривается жизнь и творчество великого английского
драматурга Уильяма Шекспира, в частности его трагедия «Король Лир». В произведении
глубоко раскрываются темы человечности, преданности, предательства, алчности и
взаимоотношений между отцом и детьми. Подчеркивается, что идеи и философские
размышления драмы остаются актуальными и в наше время. Приводятся различные точки
зрения — от критики Л. Н. Толстого до современных интерпретаций исследователей
творчества Шекспира.
Ключевые слова:
Уильям Шекспир, Король Лир, трагедия, преданность,
предательство, человечность, отец и дети, философская драма.
Absract.
This article explores the life and creative legacy of the great English playwright
William Shakespeare, focusing on his famous tragedy King Lear. The play vividly portrays themes
such as humanity, loyalty, betrayal, greed, and the complex relationship between father and
children. The study emphasizes the timeless relevance of these ideas in modern society. It also
presents different perspectives, from Leo Tolstoy’s criticism to contemporary interpretations by
Shakespearean scholars.
Keywords:
William Shakespeare, King Lear, tragedy, loyalty, betrayal, humanity, father
and children, philosophical reflection.
Mashhur yozuvchi va buyuk dramaturg Uilyam Shekspirning hayot yòli. Uning dunyoga
mashhur “Qirol Lir” tragediyasi. Asarda insoniylik, sadoqat, xiyonat, manfaatparastlik, ota va
farzand òrtasidagi munosabatlar, toj-u taxt, boylik kabi mavzular yaqqol aks ettirilgan.
Ingliz aktiyori, shoir va dunyoning eng mashhur dramaturglaridan biri Uilyam Shekspir
Stratford-upon-Avonni shahrida 1564-yil 23-aprelda John Shekspir uyida dunyoga kelgan.
Onasining ismi Mary Arden. Shekspirning otasi hunarmand-savdogar bo'lgan, u charm va
charm qòlqop savdosi bilan shuĝullangan. Òsha davrlarda John Shekspirning ishlari yurishib,
shahar meri sifatida ham faoliyat ko'rsatgan. Òĝli Uilyamning bilim olishiga jiddiy e’tibor
qaratgan. Shekspir 17 komediya, 10 xronika, 11 fojia, 5 poema, 154 sonet yozgan. U 1580-yildan
boshlab òz aktiyorlik faoliyatini boshlagan. Uning aktiyorlik faoliyati 15-yil davom etgan.
Shekspir òzi yozgan asarlaridagi bosh qahramonlar rolini òynagan.
Oktabr, 2025-Yil
89
Masalan, "Hamlet" asarida arvoh rolini, "Qirol Lir" da esa, qirol rolini ijro etgan.
Shekspirning "Qirol Lir" asari 1605-1606-yillarda yaratilgan. Shekspirning bu asari
insonni chuqur òy-fikrlar girdobiga solib qòyadi. Asarda haqiqiy muhabbat va boylik òrtasidagi
kurash, sadoqat va xiyonat tufayli insonlarning turfa taqdirlari yozuvchi tomonidan mahorat bilan
qalamga olingan. Asarda farzandlari tomonidan yolĝon maqtovlar qurboni bo'lgan Qirol Lir 2
qiziga mol-mulkini bo'lib beradi. Haqiqiy muhabbatini oddiy sòzlar bilan ishor etgan qizini esa,
surgun qilishga amr etadi. Shoh 2 qiziga qilgan bu yaxshiligi evaziga farzandlaridan sadoqat kutdi,
ammo ulardan faqat mehrsizlik va xiyonatni kòradi. Farzandlari tufayli kòp jabr kòrgan ota
sòngida darbadarlikda vafot etadi. Albatta bu kabi noxush holatlar nafaqat uyĝonish davri balki,
bugungi kun hayotida ham dolzarb masala bo'lib kelmoqda. Ammo bu asar haqida salbiy fikrlar
ham yoq emas. Masalan, Lev Nikolayevich Tolstoy "Men Qirol Lirni chinakkam insoniyat fojiasi
emas, balki sun'iy sahna dramasi deb bilaman" degan mulohazalarni keltirib òtgan. Tolstoy bu
fikri bilan Shekspir yaratgan bu asar personajlari hayotiy emas, balki shunchaki sahnada ijro
etiladigan sun'iy voqea deb qaraydi. Lekin yana bir zamonaviy Shekspirshunos Janette Dillon
"Qirol Lir- oilaviy munosabatlar va hokimiyat orasidagi murakkab ziddiyatlarning dramatik
timsolidir. Bu asar har bir avlod tomonidan qayta-qayta òqilishi kerak, chunki u doimiy
dolzarbdir." deya aytib òtadi.
Xulosa qilib aytadigan bòlsam, bu asar chindan ham insoniy qadriyatlar, mehr-muhabbat,
sadoqat, haqgòylik, xiyonat va ochkòzlik kabi bir qancha falsafiy mushohadalar yiĝindisini òz
ichiga oladi. Bu asar òsha davrlardan bayon òz ahamiyati, qadr-qimmatini yoqotmay kelmoqda.
Chunki bu asar mohiyati hamisha dolzarb mavzu bo'lib kelganligi uchun bugungi kunga
qadar òquvchi, kitobxonlar qòlidan tushmay kelmoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Sharipova, M. (2023). “ALPOMISH” DOSTONI VA BOSHQA JANRLAR
MUNOSABATI.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)
,
44
(44).
2.
Sharipova,
M.
(2023).
“ALPOMISH”
DOSTONIDA
IFODA
ETILGAN
MAROSIMLARDA ARXAIK EPOS XUSUSIYATLARI TALQINI.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ
ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)
,
44
(44).
3.
Sharipova, M. (2023). MAKTABGACHA TA’LIMDA INNOVATSION FAOLIYATNI
TASHKIL ETISH FUNKSIYALARI.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu.
uz)
,
44
(44).
4.
Sharipova, M. (2023). “ALPOMISH” DOSTONIDA NIKOH MAROSIMINING
ARXAIK-BAIIY XUSUSIYATLARI.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu.
uz)
,
44
(44).
5.
Sharipova, M. (2023). MAKTABGACHA TA’LIMDA INNOVATSION FAOLIYATNI
TASHKIL ETISH FUNKSIYALARI.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu.
uz)
,
44
(44).
6.
SHARIPOVA, M. (2023). “ALPOMISH” DOSTONINI O’ZBEK VARIANTLARI
ORASIDAGI MAROSIMLARNING BADIIY TALQINI.
Journal of Research and
Innovation
,
1
(10), 45-52.
Oktabr, 2025-Yil
90
7.
Baxshilloyevna, S. M. (2023). “ALPOMISH” DOSTONIDA SUNNAT TO ‘YI
MAROSIMINING BADIIY TALQINI.
Научный Фокус
,
1
(2), 1091-1095.
8.
Baxshilloyevna, S. M. (2023). “ALPOMISH” DOSTONINI O ‘RGANISH
BOSQICHLARI, METODLARI HAMDA KUYLASH ETOSI.
Научный Фокус
,
1
(2),
1096-1100.
9.
Sharipova, M. (2023). MAKTABGACHA TA’LIM TIZIMIDA ETNIK MADANIY
TA’LIM VA UNING TARIXIY ILDIZLARI.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ
(buxdu. uz)
,
35
(35).
10.
Sharipova, M. (2023). MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARDA IFODALI
NUTQNING
IJTIMOIY-PEDAGOGIK
FUNKSIYALARI.
ЦЕНТР
НАУЧНЫХ
ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)
,
32
(32).
11.
Sharipova, M. (2023). “ALPOMISH” DOSTONIDA NIKOH TO’YI URF-ODATLARI
TASVIRI VA TALQINI.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)
,
30
(30).
12.
Sharipova, M. (2023). “ALPOMISH” DOSTONIDA NIKOH TO’YI URF-ODATLARI
TASVIRI VA TALQINI.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)
,
30
(30).
13.
Sharipova, M. (2020). O'quvchi yoshlar tarbiyasida o'lmas an'ana va marosimlarning
ahamiyati.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)
,
1
(1).
14.
Sharipova, M. B., & Nozirova, M. J. Q. (2021). O’ZBEK XALQ DOSTONLARINI
O’QITISHDA KOMPYUTER IMKONIYATLARI.
Scientific progress
,
2
(7), 1102-1108.
15.
Sharipova, M. B., & Farmonova, G. S. Q. (2021). NIKOHDAN SO’NG ADO
ETILADIGAN
URF-ODATLAR
TASVIRI
(“ALPOMISH”
DOSTONI
MISOLIDA).
Scientific progress
,
2
(7), 1125-1129.
16.
Sharipova, M. B. (2021). XALQ DOSTONLARIDA SOVCHILIK MAROSIMI BADIIY
IFODASI (“ALPOMISH” DOSTONI MISOLIDA).
Scientific progress
,
2
(7), 1120-1124.
17.
Sharipova, M. B., & Mirzayeva, X. N. (2021). XALQIMIZ MADANIYATINING
HAYOTBAXSH SARCHASHMASI.
Scientific progress
,
2
(7), 1135-1138.
18.
Шарипова, М. Б., & Неьматова, Ш. Н. (2020). Формирование эстетической культуры
воспитанников дошкольных образовательных учреждений.
Вестник магистратуры
,
(3-3 (102)), 113-114.
19.
Sharipova, M. (2020). Qahramonlik eposi-milliy madaniyatimizning nodir xazinasi ("
Alpomish" dostoni misolida).
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)
,
1
(1).
20.
MA’NAVIY, Y. A. R. V., & O’RNI, D. B. Q. E. DOI: 10.53885/edinres. 2021.17. 14.046
Sharipova Maxbuba Baxshilloyevna BuxDU.
Maktabgacha ta’lim
.
21.
Sharipova, M. B., & Shokirova, N. Z. Q. (2021). «ALPOMISH» DOSTONI–BADIIY
BARKAMOL ASAR.
Scientific progress
,
2
(7), 1145-1148.
22.
Sharipova, M. (2020). ХУДОЖЕСТВЕННАЯ ИНТЕРПРЕТАЦИЯ ОБРЯДОВ В
ЭПОСЕ «АЛПОМИШ».
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)
,
1
(1).
23.
Шарипова,
М.
Б.,
&
Хусаинова,
З.
Х.
ВЕСТНИК
НАУКИ
И
ОБРАЗОВАНИЯ.
ВЕСТНИК НАУКИ И ОБРАЗОВАНИЯ Учредители: Олимп
, 106-
108.
24.
Sharipova, M. (2024). EPOS HAMDA MAROSIM MUNOSABATINING QADIMIYLIGI
VA AN’ANAVIYLIGI.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)
,
46
(46).
Oktabr, 2025-Yil
91
25.
Sharipova, M. (2024). Historical-Vital Bases of Epos And Ritual Expression (In The
Example of the Epic “Alpomish”).
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu.
uz)
,
46
(46).
26.
Sharipova, M. B., & G’afurova, A. A. (2024). METHODOLOGY OF STAGING IN THE
DEVELOPMENT OF CHILDREN'S SPEECH IN THE PRESCHOOL EDUCATION
SYSTEM.
THE ROLE OF SCIENCE AND INNOVATION IN THE MODERN
WORLD
,
3
(1), 21-29.
27.
Sharipova, M. (2023). O ‘ZBEK FOLKLORSHUNOSLIGIDA ALPOMISHSHUNOSLIK
TA’LIMOTI.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)
,
44
(44).
