Oktabr, 2025-Yil
145
1500 METRGA YUGURUVCHILARNING TEXNIK TAYYORGARLIGI
Djumanov Barlikbay Arzubaevich
Qoraqalpoq davlat universiteti assistent oʻqituvchi
(+998905758867)
https://doi.org/10.5281/zenodo.17365954
Annotatsiya.
Ushbu maqolada yengil atletikaning oʻrta masofasi 1500 metrga yugurish
texnik tayyorgarligiga bagʻishlangan. Ushbu sport turining ahamiyati koʻrib chiqiladi, yengil
atletikaning turli vositalarining umuman tananing funktsional tizimlariga taʼsiri haqida
maʻlumotlar keltirilgan.
Kalit soʻzlar:
Texnik tayyorgarlik, 1500 metrga yugurish, jismoniy tarbiya, yengil atletika,
oʻrta masofalarga yugurish, qadam uzunligi, qadam tashlash texnikasi, sport.
Аннотация.
Данная статья посвящена технической подготовке в беге на среднюю
дистанцию 1500 метров в легкой атлетике. Рассматривается значение этого вида
спорта, приводятся сведения о влиянии различных средств легкой атлетики на
функциональные системы организма в целом.
Ключевые слова:
Техническая подготовка, бег на 1500 метров, физическое
воспитание, легкая атлетика, бег на средние дистанции, длина шага, техника бега, спорт.
Abstract.
This article is devoted to the technical training in the 1500 m sprint in athletics.
The significance of this sport is considered, and information is provided about the influence of
various athletic means on the functional systems of the div as a whole.
Keywords
: Technical training, 1500 m run, physical education, athletics, middle-distance
running, step length, running technique, sports.
Jahon miqyosida so‘nggi yillarda o‘tkazilib kelinayotgan nufuzli sport musobaqalarida,
jumladan, Olimpiada va Osiyo o‘yinlari, Jahon va Osiyo chempionatlari, hamda qator an’anaviy
xalqaro turnirlarda sport natijalarining uzluksiz o‘sib borishi, raqobatni yanada keskinlashishiga
olib kelmoqda. Zamonaviy yengil atletika amaliyotida yuksak sport natijalariga erishish
maqsadida texnik tayyorgarligining ahamiyatliligi oshib bormoqda, bu esa soha mutahasislari va
trenerlari oldiga mashg‘ulotlar samaradorligini taminlovchi ilmiy tarafdan isbotlangan usullarni
urganishni talab etadi.
1500 metrga yugurish, o‘rta masofaga yugurish turiga kiradi va sportchidan yuqori tezlik
bilan birga chidamlilikni talab qiladi. Bunday masofada muvaffaqiyatli bo‘lish uchun sportchining
texnik tayyorgarligi, shubhasiz, muhim ahamiyat kasb etadi. Quyida 1500 metrga yugurishga
tayyorgarlikning
texnik
jihatlarini
qamrab
oladigan
maqolaning
mazmun-mohiyati
keltirilgan[1].1500 метрга югуриш: техник тайёргарликнинг асосий жиҳатлари:
1. Qadam tashlash texnikasi: 1500 metrga yugurishda to‘g‘ri qadam tashlash texnikasi juda
muhim. Bu yo‘nalishdagi yugurishda sportchining uzun va tez qadam olishi, oqilona ravishda
kuchi va energiyasini taqsimlashi lozim. Quyidagi elementlar qadam tashlash texnikasini
belgilaydi:
Qadam uzunligi: Qadamlarning optimal uzunligi sportchining yugurishdagi tizimiga
bog‘liq. O‘rta masofalarga yugurishda qadamlarning meyoridan ortiq uzun bo‘lishi tezlikning
pasayip ketishiga sabab buladi. [3] O‘rta masofada juda uzun qadamlar energiyani tejamaydi, bu
Oktabr, 2025-Yil
146
esa 1500 metrda kuchdan to‘g‘ri foydalanishga, sportchi kuchini masofa bo‘ylab taqsimlashga
xalaqit beradi.
Oyoqni qo‘yish: Oyoqni yerga yukini o‘ta boshqaruv bilan qo‘yish zarur. [1]Yugurish
paytida oyoqning old qismi yerga birinchi tegishi kerak va bu holatda oyoqdagi yukni aniq
taqsimlash mumkin bo‘ladi.
Yugurishda kuch tarqatish: Yugurish vaqtida orqa oyoqdan ko‘tarilishni kuch bilan
bajarish yugurish samaradorligini oshiradi[1].
2. Tananing harakatlanishi:Yugurish paytida sportchining tanasi doimo to‘g‘ri holatda
saqlanishi kerak: Orqa va boshning to‘g‘ri holati: Yugurish paytida orqa to‘g‘ri va bosh
ko‘tarilgan bo‘lishi lozim. Tananing oldinga kerakli miqdorda egilishi yugurish samaradorligini
oshirishga yordam beradi.
Qo‘l harakatlari: Qo‘llar yugurish paytida bir-biriga parallel bo‘lib harakat qilishi kerak.
Qo‘llar yuqoriga va pastga qarab harakatlanishi sportchining yugurish tezligi va kuch taqsimotiga
ta’sir qiladi.
3. Nafas olish texnikasi:1500 metrga yugurishda sportchining nafas olish texnikasi ham
juda muhim[2]. Ushbu masofada sportchilar doimo ritmda nafas olib, uni tezlik va kuch
talablariga moslashtirishi lozim:
Tizimli nafas olish: Sportchilar nafas olish va chiqarishni tizimli ravishda bajarishga e’tibor
berishlari zarur. Bu yugurishda foydalaniladigan energiyani tejash va ko‘proq harakatlanishga
imkon yaratadi.
Yugurish davomida nafas olish tartibi: Odatda nafas olish yoki chiqarish 2-3 qadamga bir
martaga muvofiqlashtiriladi. Bu yuqori tezlikda ham havo ta’minotini samarali ta’minlaydi.
4. Psixologik tayyorgarlik:1500 metrga yugurishda texnik tayyorgarlik bilan bir qatorda
psixologik tayyorgarlik ham ahamiyatga ega:
Tezlik taqsimoti: Yugurish paytida yukni to‘g‘ri taqsimlash uchun psixologik tayyorgarlik
juda muhim. Sportchi o‘ziga nisbatan ishonchga ega bo‘lishi va maqsadga muvofiq ravishda
yugurish jarayonini boshqarishi lozim.
Zo‘riqishga tayyorgarlik: Oxirgi 300-400 metrda sportchi maksimal kuch sarflashi kerak.
Shuning uchun, musobaqa davomida kuch tarqatishni va rivojlantirishni yaxshi boshqarishi lozim.
5. Jismoniy tayyorgarlik:Yugurish texnikasini rivojlantirish uchun sportchining umumiy
jismoniy tayyorgarligi ham muhimdir. Bu orqali sportchi nafas olish tizimi, yurak-qon tomir tizimi
va mushaklar kuchini oshirishga yordam beradi:
Yugurish mashg‘ulotlari: Sportchi tezlik va sabr-toqatni oshirishga qaratilgan mashqlarini
bajarishi zarur. Ular orasida intervalli mashqlar va masofani bosqichma-bosqich oshirish muhim
ahamiyatga ega.
Mushaklarni
rivojlantirish:
Sportchilar,
ayniqsa,
oyoq
va
tana
mushaklarini
mustahkamlashga e’tibor berishlari lozim. Bu ularga yugurish texnikasini yaxshilashda yordam
beradi.
Xulosa
1500 metrga yugurishda sportchining texnik tayyorgarligi ko‘pgina omillardan iborat
bo‘lib, qadam olish texnikasi, nafas olish tizimi va yugurishni tashkil qilish qobiliyatlari asosiy
Oktabr, 2025-Yil
147
ahamiyatga ega. Buning barobarida jismoniy tayyorgarlik va psixologik tayyorgarlik ham
yugurish jarayonining samaradorligini oshiradi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Yengil atletika va uni oʻqitish metodikasi(darslik). M.J.Abdullaev, M.S.Olimov,
N.T.Toʻxtaboev. Toshkent 2017-yil.
2.
Енгил атлетика (уқув қўлланма). И.Ниёзов. Фарғона 2005-йил.
3.
Sport pedogogik mahoratni oshirish, yengil atletika(darslik). M.S. Olimov, I.R. Soliyev,
B.Sh.Haydarov. Toshkent 2017-yil.
