Oktabr, 2025-Yil
231
OLIY TA’LIM TIZIMIDA O‘QITISH SIFATI MONITORINGI MODELINI
TAKOMILLASHTIRISH YO‘LLARI
Bekmetova Saida Hamid qizi
Urganch RANCH texnologiya universiteti
pedagogika mutaxasissligi 2-kurs magistranti
Tel raqam: 998919986263
https://doi.org/10.5281/zenodo.17404040
Annotatsiya.
Ushbu ilmiy ishda O‘zbekiston oliy ta’lim tizimida o‘qitish sifati monitoringi
modelini takomillashtirish masalasi ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot davomida mavjud monitoring
tizimlari tahlil qilinib, ularning zaif tomonlari aniqlangan. Xususan, baholash mezonlarining
subyektivligi, ma’lumotlar yig‘ish va tahlil qilishdagi samarasizlik, shuningdek, zamonaviy raqamli
texnologiyalarning yetarli darajada qo‘llanilmasligi asosiy muammolar sifatida qayd etilgan. Shu
asosda, o‘qitish sifatini baholashda ko‘p tomonlama yon dashuv (360 daraja baholash), raqamli
indikatorlar va sun’iy intellekt elementlari asosida takomillashtirilgan monitoring modeli ishlab
chiqilgan. Taklif etilgan model oliy ta’limda sifatni izchil nazorat qilish, shaffoflikni ta’minlash va
ta’lim jarayonini doimiy takomillashtirish imkonini beradi.
Kalit so‘zlar:
Oliy ta’lim, o‘qitish sifati, monitoring, model, raqamli texnologiyalar, baholash
tizimi.
Abstract.
This research addresses the issue of improving the model for monitoring the quality
of teaching in the higher education system of Uzbekistan. Existing monitoring systems were analyzed,
revealing key shortcomings such as the subjectivity of evaluation criteria, inefficiencies in data
collection and analysis, and insufficient use of modern digital technologies. Based on these findings,
an enhanced monitoring model was developed, incorporating a multi-perspective (360-degree)
evaluation approach, digital performance indicators, and elements of artificial intelligence. The
proposed model aims to ensure continuous and transparent monitoring of teaching quality and
supports the ongoing improvement of the educational process in higher education institutions.
Keywords:
higher education
,
teaching quality
,
monitoring
,
model
,
digital technologies
,
assessment system
Аннотация.
В данной научной работе рассматривается проблема совершенствования
модели мониторинга качества преподавания в системе высшего образования Узбекистана. В
ходе исследования были проанализированы существующие системы мониторинга, выявлены
их
основные
недостатки,
такие
как
субъективность
оценочных
критериев,
неэффективность сбора и анализа данных, а также недостаточное использование
современных цифровых технологий. На основе полученных результатов разработана
усовершенствованная модель мониторинга, включающая многокомпонентную (360-
градусную) систему оценки, цифровые индикаторы эффективности и элементы
искусственного интеллекта. Предлагаемая модель способствует обеспечению непрерывного
и прозрачного контроля за качеством преподавания и поддерживает постоянное
совершенствование образовательного процесса в вузах.
Ключевые слова:
высшее образование, качество преподавания, мониторинг, модель,
цифровые технологии, система оценки
.
Oktabr, 2025-Yil
232
1.Kirish
Oliy ta’limda o‘qitish sifati ta’limning samaradorligi va muassasalar raqobatbardoshligini
ta’minlashda asosiy omil hisoblanadi. Bugungi kunda dunyo bo‘ylab ta’lim sifatini yaxshilash va
barqaror monitoring qilish masalasi dolzarbdir. O‘zbekiston oliy ta’lim tizimida ham sifat
monitoringini rivojlantirishga alohida e’tibor qaratilmoqda. Ta’lim sifati nazoratining samarali
mexanizmlari ishlab chiqilmagani ta’lim jarayonida kamchiliklar va noaniqliklar yuzaga kelishiga
olib kelmoqda. Shu bois, o‘qitish sifati monitoringi tizimini takomillashtirish, uning modelini
zamonaviy talablar va texnologiyalar asosida qayta ko‘rib chiqish muhim ahamiyatga ega.
O‘qitish sifati monitoringining ahamiyati
Monitoring – bu jarayonni doimiy ravishda kuzatish, baholash va uni takomillashtirish uchun
zarur ma’lumotlarni yig‘ish faoliyatidir. Oliy ta’limda o‘qitish sifati monitoringi talabalar bilimining
darajasini aniq baholash, ta’lim jarayonidagi kamchiliklarni aniqlash va o‘quv jarayonini samarali
boshqarish uchun muhim vosita hisoblanadi. Mavzuning dolzarbligi shundaki, ta’lim sifatini oshirish
orqali nafaqat talabalar bilim va ko‘nikmalarini yaxshilash, balki ularning kasbiy tayyorgarligini
mustahkamlash, shuningdek, milliy ta’lim tizimini xalqaro standartlarga moslashtirish imkoniyati
yaratiladi. Shu sababli oliy ta’limda o‘qitish sifati monitoringi modelini takomillashtirish muhim va
dolzarb vazifa hisoblanadi.Yaxshi tashkil etilgan monitoring tizimi:
- Ta’lim sifatini doimiy ravishda o‘lchash imkonini beradi;
- Ta’lim jarayonida yuzaga keladigan muammolarni erta bosqichda aniqlaydi;
- O‘qituvchilar va rahbarlarning malaka oshirishga bo‘lgan ehtiyojlarini aniqlashga yordam
beradi;
4.Universitetlarning xalqaro reytinglarda pozitsiyasini yaxshilashga ko‘maklashadi.
Mavjud monitoring tizimlarining kamchiliklari
O‘zbekiston oliy ta’limidagi monitoring tizimlari hozirgi vaqtda ba’zi muhim kamchiliklarga
ega:
Subyektiv baholashning yuqori darajasi:
O‘qitish sifati ko‘pincha faqat yakuniy baholar va
o‘qituvchilarning o‘zaro fikriga asoslanadi, bu esa baholashning adolatli va ob’ektiv bo‘lishiga to‘siq
yaratadi.
Ma’lumotlarni yig‘ishning noaniqligi va kechikishi:
Ko‘pchilik holatlarda o‘qitish
jarayoniga oid ma’lumotlar qo‘lda to‘planadi va tahlil qilish uzoq vaqt oladi.
Talaba fikrini yetarli darajada inobatga olmaslik:
Talabalar o‘qitish sifati monitoringida
kam ishtirok etadi, bu esa baholashni to‘liq qilmaslikka olib keladi.
Raqamli texnologiyalar va avtomatlashtirilgan tizimlarning yetarli darajada
qo‘llanilmasligi:
Zamonaviy ta’lim boshqaruv tizimlari va sun’iy intellekt imkoniyatlaridan kam
foydalaniladi.
Takomillashtirish yo‘llari va yangi modelning asosiy xususiyatlari
Yuqoridagi kamchiliklarni bartaraf etish uchun o‘qitish sifati monitoringi modelini quyidagi
asosiy yo‘nalishlarda takomillashtirish mumkin:
1.
Ko‘p tomonlama baholash tizimi joriy etish (360 daraja baholash):
Baholash faqat
o‘qituvchi yoki rahbariyat tomonidan emas, balki talabalar, hamkasblar va mustaqil ekspertlar
ishtirokida amalga oshiriladi. Bu yondashuv baholashning ob’ektivligini oshiradi.
Oktabr, 2025-Yil
233
2.
Raqamli platformalarni keng joriy etish:
O‘quv boshqaruv tizimlari (LMS), onlayn
testlar, interaktiv baholash vositalari orqali doimiy ma’lumot yig‘ish va tahlil qilish imkonini
beruvchi tizimlar yaratiladi.
3.
Sun’iy intellekt va data-analitika vositalaridan foydalanish:
Yig‘ilgan ma’lumotlar
asosida o‘qitish sifati ko‘rsatkichlarini avtomatik prognozlash va aniqlik kiritish mumkin bo‘ladi.
4.
Talabalar ishtirokini kengaytirish:
Talabalarning o‘z fikrini ochiq va erkin ifoda eta
olishi uchun maxsus platformalar, anonim so‘rovnomalar tashkil etiladi.
5.
Monitoring natijalarini shaffof e’lon qilish:
Natijalar universitet rahbariyati,
o‘qituvchilar va talabalar uchun ochiq bo‘lishi, shuningdek, takomillashtirish bo‘yicha tavsiyalar
ishlab chiqilishi zarur.
Misollar va amaliyot
Xorijiy mamlakatlarda (Finlyandiya, AQSh, Janubiy Koreya) ta’lim sifati monitoringi
tizimlari ko‘proq raqamli va interaktiv yondashuvlarga asoslangan. Masalan, Finlyandiya
universitetlarida o‘qitish sifati baholashda talaba fikri muhim o‘rin tutadi va u onlayn platformalar
orqali muntazam yig‘iladi. AQShda esa sun’iy intellekt yordamida talabalar o‘quv faolligi tahlil
qilinadi va o‘qituvchilarga shaxsiy tavsiyalar beriladi.
O‘zbekiston sharoitida ham ushbu tajribalarni o‘rganish va qo‘llash, o‘ziga xos ijtimoiy-
iqtisodiy muhitga moslashtirilgan monitoring modelini yaratish mumkin.
2.Metodologiya
Tadqiqot quyidagi metodlarga tayandi:
1.
Tahliliy usul:
O‘zbekiston va xorijiy davlatlar oliy ta’lim monitoring tizimlari
solishtirildi.
2.
Empirik usul:
Talabalar, o‘qituvchilar va universitet rahbariyati o‘rtasida so‘rovnoma
va intervyular o‘tkazildi.
3.Modellashtirish:
Olingan natijalar asosida o‘qitish sifatini monitoring qilishning
takomillashtirilgan modeli ishlab chiqildi.
4.Axborot texnologiyalariga asoslangan yondashuv:
Raqamli platformalar orqali
avtomatlashtirilgan monitoring mexanizmlari ishlab chiqildi.
3. Natijalar
Tadqiqot natijasida quyidagi yutuqlarga erishildi:
-
Mavjud monitoring tizimlarining 70% holatda faqat statistik ko‘rsatkichlarga
asoslangani aniqlandi.
-
So‘rovnomalar asosida talabalarning 63% o‘qitish sifati baholanish jarayonida ishtirok
etmasligi ma’lum bo‘ldi.
-
Taklif etilgan yangi modelda:
a)Baholashning ko‘p tomonlama (360 daraja) tizimi joriy etildi.
b)Talabalar, o‘qituvchilar, va mustaqil ekspertlar fikrlarini hisobga oluvchi mexanizm ishlab
chiqildi.
c)Monitoring tizimiga raqamli indikatorlar (masalan, LMS tizimidagi faollik, test natijalari,
ishtirok statistikasi) integratsiya qilindi.
4.Muhokama
Oktabr, 2025-Yil
234
O‘qitish sifatini baholash faqat yakuniy baholarga asoslanmasligi kerak. Taklif etilgan model
an’anaviy yondashuvlarni zamonaviy texnologiyalar bilan uyg‘unlashtirib, monitoring jarayonini
shaffof va uzluksiz holga keltiradi. Ayniqsa, sun’iy intellekt va data-tahlil texnologiyalarini qo‘llash
orqali sifatli tahlil va tezkor qaror qabul qilish imkoniyati oshadi. Ushbu modelni bosqichma-bosqich
barcha OTMlarga joriy etish orqali ta’lim sifatini izchil monitoring qilish va rivojlantirish mumkin.
Xulosa
Oliy ta’lim tizimida o‘qitish sifati monitoringi modelini takomillashtirish masalasi ta’lim
sifatining uzluksiz rivojlanishini ta’minlashda muhim o‘rin tutadi. Tadqiqotlar va amaliy tahlillar
shuni ko‘rsatadiki, hozirgi paytda mavjud monitoring tizimlari ko‘plab kamchiliklarga ega bo‘lib,
ular ta’lim jarayonining samarali va haqqoniy baholanishiga to‘siq bo‘lmoqda. Subyektiv baholash
mezonlari, ma’lumotlarni yig‘ish va qayta ishlashdagi kechikishlar, raqamli texnologiyalar yetarli
darajada qo‘llanilmasligi kabi muammolar sifat nazoratining ishonchliligini pasaytiradi.
Shu sababli, o‘qitish sifati monitoringini takomillashtirish uchun ko‘p tomonlama baholash
(360 daraja) tizimini joriy etish zarur. Bu tizim nafaqat o‘qituvchilar va rahbariyat, balki talabalar,
hamkasblar hamda mustaqil ekspertlarning fikrini o‘z ichiga oladi. Bu esa baholash jarayonini
yanada ob’ektiv va haqqoniy qiladi. Bundan tashqari, raqamli texnologiyalar va sun’iy intellekt
vositalaridan foydalanish monitoring jarayonlarini avtomatlashtirish va tezlashtirishga yordam
beradi, ma’lumotlarni aniq va to‘liq tahlil qilish imkonini yaratadi.Taklif etilgan model oliy ta’lim
muassasalarida sifatni doimiy nazorat qilish, shaffoflikni oshirish hamda ta’lim jarayonini samarali
boshqarish imkonini beradi. U nafaqat talabalarning bilim darajasini aniq o‘lchash, balki
o‘qituvchilarning malakasini oshirish, ta’lim jarayonidagi kamchiliklarni erta aniqlash va bartaraf
etishga yordam beradi.Kelajakda ushbu modelni O‘zbekiston oliy ta’lim tizimida joriy etish va uning
samaradorligini baholash bo‘yicha amaliy tadqiqotlar olib borilishi lozim. Shuningdek, monitoring
jarayonlarini doimiy ravishda zamonaviy talablarga moslashtirib borish, yangi texnologiyalarni
kengroq qo‘llash va xalqaro tajribalarni o‘rganish ta’lim sifatining barqaror oshishiga xizmat
qiladi.Umuman olganda, oliy ta’limda o‘qitish sifati monitoringi modelining takomillashtirilishi
nafaqat ta’lim jarayonining samaradorligini oshiradi, balki mamlakatning ta’lim sohasidagi
raqobatbardoshligini mustahkamlashga, kelajak avlod mutaxassislarini yanada yuqori malakada
tayyorlashga xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Алимова, Г. К.
(2020).
Oliy ta’limda sifatni boshqarish tizimi
. Toshkent: O‘zbekiston
Milliy Universiteti nashriyoti.
2.
Karimov, Sh. R.
(2019). “Oliy ta’lim muassasalarida sifat monitoringi metodologiyasi”.
Ta’lim nazariyasi va amaliyoti
, 4(15), 45–52.
3.
Shukurov, B. M.
(2018). “Ta’lim sifatining monitoringi: nazariy va amaliy jihatlar”.
Ilmiy
axborotnoma
, 2, 30–38.
4.
Jorayev, O. T.
(2021). “Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari asosida sifat monitoringi”.
Ta’lim va innovatsiyalar
, 3(7), 12–19.
