Oktabr, 2025-Yil
259
ТУРЛИ ТОИФАЛИ ФУТБОЛЧИЛАРНИ МУСОБАҚА ШАРОИТИДА ТЎП
УЗАТИШЛАРНИ НАЗОРАТ ҚИЛИШ ВА САМАРАДОРЛИГИНИ ОШИРИШ
Бекназаров Ш.Қ
ЎзДЖТСУ “Футбол” каф. ўқит
https://doi.org/10.5281/zenodo.17404172
Бутун Дунё бўйлаб футбол ўйини миллионлар қалбидан жой эгаллаган спорт туридир.
Ушбу ўйин доимо ривожланишда, унинг ўйин усуллари такомиллашиб бормоқда.
Футболчиларни ҳаракат фаолияти қийинлашиб бормоқда.
Янги, янада самарали ҳаракат фаолиятини юқори шаклларини аниқлаш спортчини
спорт маҳоратини ўсишига яхши замин яратади. ўйинни хусусиятларини аниқ
маълумотларга ёндашган ҳолда футболчини ҳаракат фаолиятини шундай ташкил этиш
мумкинки, у ўйинни ривожланишига таъсир этади.
Футболчиларни ҳаракат фаолиятларини тадбиқ қилишлар кўп бора кўпгина
муаллифлар томонидан ўрганишга ҳаракат қилинган бўлиб, лекин уларда қисман бир
тарафлама ёндашиш кузатилиб бу борада кенг маълумотлар адабиётларда кўрсатилмаган.
Ҳозирги пайтга келиб замонавий футболда, футболчиларга қўйилаётган талаблар
кучаймоқда. Футболчи ўйинга ҳар томонлама тайёр бўлиши замонавий футболнинг ажралмас
қисмидир. Ҳар томонлама тайёргарлик деганда асосан футболчининг жисмоний, техник-
тактик, психологик функционал тайёргарликлари тушунилади. Улар ўзаро бо\лиқликда
бўлади. Техник-тактик томондан футболчилар юксак маҳоратга эга бўлишлари мусобақа
шароитида муваффақиятга эришишда асосий омиллардан бири ҳисобланади.
Мусобақа шароитида футболчиларни ҳужум харакатларини ташкил килишдаги
рақибни алдаб ўтиш техник-тактик харакатларини назорат ватахлил қилиш.
Футболчиларни хужум харакатларини якунловчи боскичпни самарали якунланиши,
балки унинг гол билан якун топиши футболнинг энг асосий цисми хисобланади.
Футбол жадалрок, шиддатлирок, ва каттиятлироь; булиб бормоқда. Хар бир ўйин
лавхасининг ахамияти ортиб бормоқда. Яккама-якка олишув сонлари кўпаймоқда. Бу
учрашувларининг шиддатли кечишига сабаб бўлмоқда. Уйинчи бир ўйинда ўртача ҳисобда
1,5-2,5 дакиқа тўпни эгаллаб туради. Бунда тўп 65 -70 дақиқа ўйинда булади. Шунинг учун
тўпсиз харакатланишлар катта аҳамият касб этади.
Футболчиларни техник харакатларини юкори савияда бажаришлари ва харакатларни
уз вактида амалга оширишларидан ўйинни якуний натижасига ҳам кўп боғлиқ бўлмоқда.
Сўнгги йиллардаги миллий чемпионат ва жаҳон майдонларидаги ўйинларни кузатиш ва
тахлил қилиш натижалари шуни кўрсатдику, фуболчиларни рақибни алдаб ўтиш техник-
тактик харакатлари сўнгги йилларда ҳажм ва сифат кўрсаткичлари 60-80-йиллардаги
футболга нисбатан кескин камайган. Бу холга купгина омиллар сабаб бўлиши мумкин.
Замонавий футбол техник харакатларини тезкорлик билан амалга ошириш, тўпга минимал
тегиниш, яъни бир ёки икки тегинишда ўзаро ҳаракатларни амалга ошириш, рақиб томонидан
буладиган доимий шиддатли таъқиб каби омиллар сабаб бўлиши мумкин. Турли малакадаги
футболчиларни мусобака фаолиятлари ўрганилганда бу ҳолларни яна бир бор гувохи бўлдик.
Илмий кузатишлар давомида футболчиларни ракибни алдаб ўтиш техник-тактик
харакатларини бир қанча кўрсаткичлари буйича урганилди. Харакатларни амплуа уйинчилари
Oktabr, 2025-Yil
260
буйича ва хар 15 дакикали вакт оралигидаги кўрсаткичлар бўйича урганилди. Олинган
маълумотлар бир қатор кизиқарли фактларни очиб берди.
Буларга батафсил тўхталиб ўтсак:
1.Италия чемпионатидаги ўйинлар тахлили. Кузатишларда бир катор Италиянинг
номдор жамоалари- Милан, Ювентус, Рома, Интер, Лацио ва бошкалар ўрганилди. Уйинчилар
уртача бир уйин давомида 76 - 78 марта рақибни алдаб утиш техник-тактик харакатини
амалга оширишган, самарадорлик коэффиценти эса бу ерда 64 % ни ташкил этди. 36 % эса
самарасиз якун топтан, яъни рақибни алдаб ўтиш жараёнида тўп олдириб қўйилган.
2. Англия чемпионатидаги уйинлар тахлили. Бу ерда хам бир катор илгор жамоалар -
Челси, Манчестер Юнайтед, Арсенал, Ливерпул, Тоттенхем ўйинлари кузатилди ва
натижалари қуйидагича. Ўртача бир жамоа футболчилари бир уйин давомида 4 марта
ракибни алдаб утиш техник - тактик харакатини амалга оширадилар, самарадорлик
коэффиценти 56% ни ташкил этди 4% самарасиз якунланган. Бу кўрсаткич шундан далолат
берадики, харакатларни ярмида Англия футболчилари нуқсонларга йўл кўйишган.
Адабиётлар:
1.
Асович И.М. Исследование скорстно-силовўх качеств у подростков, связи с
особенностями их игровой деятельности. Автореф. конд. дисс. на соискание ученой
степени конд. пед. наук. 1968.
2.
Акрамов Р.А. Исследование методов отбора перспективнўх футболистов. Автореф.
конд. дисс. на соиск. уч степ. конд. пед. наук. М.,.
3.
Нуримов Р.И. Контроль и совершенствование ловкости футболистов. Методические
рекомендации. Т.,
4.
Нуримов Р.И. Совершенствование учебно-тренировочного процесса футболистов. Т.
5.
Нуримов Р.И. Совершенствование тактических действий футболистов вўсокой
квалификации.
