456
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
TIBBIYOT TALABALARI ORASIDA JISMONIY FAOLLIKNING SOG‘LOM
TURMUSH TARZIGA TA’SIRI
Umidjon Rakhmonalievich Аbdullayev
Central Asian Medical University o‘qituvchisi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.17417093
Annotatsiya.
Mazkur maqolada tibbiyot talabalari orasida jismoniy faollikning sog‘lom
turmush tarziga ta’siri ilmiy asosda tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida jismoniy
mashg‘ulotlarning talabalarning jismoniy va ruhiy salomatligiga, o‘quv faoliyati
samaradorligiga hamda kasbiy tayyorgarlik darajasiga ta’siri o‘rganilgan. Shuningdek, jismoniy
faollikning stressni kamaytirish, immunitetni mustahkamlash va yurak-qon tomir tizimi
faoliyatini yaxshilashdagi roli ilmiy dalillar asosida yoritilgan. Maqolada olingan natijalarga
ko‘ra, muntazam sport bilan shug‘ullanuvchi talabalar orasida ruhiy barqarorlik, ijtimoiy faollik
va o‘quv motivatsiyasi yuqori darajada ekanligi aniqlangan. Mualliflar jismoniy tarbiya
mashg‘ulotlarini tibbiyot ta’lim tizimida muhim tarkibiy qism sifatida rivojlantirish,
sog‘lomlashtirish dasturlarini keng joriy etish va talabalarning sog‘lom turmush tarzini
shakllantirish zarurligini ta’kidlaydilar. Ushbu maqola tibbiyot ta’limi tizimida sog‘lom turmush
tarzini targ‘ib qilish va kelajak shifokorlarning sog‘lom hayot madaniyatini oshirishga
qaratilgan ilmiy-amaliy ahamiyatga ega.
Kalit so‘zlar
: Tibbiyot Talabalari, Jismoniy Faollik, Sog‘lom Turmush Tarzi, Sport
Mashg‘ulotlari, Ruhiy Barqarorlik, Stress, Immunitet, Jismoniy Tarbiya, Sog‘lomlashtirish
Dasturi.
THE IMPACT OF PHYSICAL ACTIVITY ON A HEALTHY LIFESTYLE AMONG
MEDICAL STUDENTS
Annotation.
This article analyzes the impact of physical activity on a healthy lifestyle
among medical students on a scientific basis. During the study, the impact of physical activity on
the physical and mental health of students, the effectiveness of academic activities, and the level
of professional training was studied. The role of physical activity in reducing stress,
strengthening immunity, and improving the functioning of the cardiovascular system was also
highlighted based on scientific evidence. According to the results obtained in the article, it was
found that students who regularly engage in sports have a high level of mental stability, social
activity, and academic motivation. The authors emphasize the need to develop physical education
as an important component of the medical education system, widely introduce health programs,
and form a healthy lifestyle among students. This article is of scientific and practical importance
aimed at promoting a healthy lifestyle in the medical education system and improving the culture
of a healthy lifestyle of future doctors.
Keywords:
Medical Students, Physical Activity, Healthy Lifestyle, Sports, Mental
Stability, Stress, Immunity, Physical Education, Wellness Program.
Kirish
Bugungi kunda sog‘lom turmush tarzi jamiyat salomatligini saqlashning eng muhim
omillaridan biri sifatida e’tirof etilmoqda. Ayniqsa, tibbiyot sohasida tahsil olayotgan talabalar
uchun bu masala yanada dolzarbdir, chunki ular nafaqat nazariy bilimlarga ega bo‘lishi, balki
shaxsiy namunasi bilan ham sog‘lom hayot tamoyillarini targ‘ib etishi zarur. Jismoniy faollik
sog‘lom turmush tarzining ajralmas qismi bo‘lib, u inson organizmidagi barcha tizimlarning
normal faoliyatini ta’minlashda, stressni kamaytirishda va kasalliklarning oldini olishda muhim
457
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
ahamiyat kasb etadi. Tibbiyot talabalari o‘qish jarayonida yuqori aqliy yuklama, noturg‘un uyqu
rejimi va cheklangan jismoniy harakat natijasida turli funksional buzilishlarga duch kelishlari
mumkin. Shu sababli, jismoniy faollikni muntazam ravishda yo‘lga qo‘yish ularning sog‘lig‘ini
mustahkamlash, ish qobiliyatini oshirish va psixologik barqarorlikni ta’minlashda muhim rol
o‘ynaydi. Sport mashg‘ulotlari talabalarning mushak-skelet tizimini rivojlantirib, yurak-qon
tomir, nafas olish hamda asab tizimi faoliyatini normallashtiradi. Bundan tashqari, jismoniy
faollik tibbiyot talabalarida professional motivatsiyani kuchaytiradi, o‘z sog‘lig‘iga nisbatan
mas’uliyat hissini shakllantiradi va sog‘lom hayot tamoyillariga amal qilishni odatga aylantiradi.
Hozirgi kunda tibbiyot oliygohlarida sport va sog‘lomlashtiruvchi mashg‘ulotlarni ta’lim
jarayoniga integratsiya qilish, talabalar orasida sog‘lom turmush tarzini keng targ‘ib etish
dolzarb masalalardan biridir.
Dolzarbligi
Hozirgi davrda jamiyat salomatligini saqlash va mustahkamlashda sog‘lom turmush
tarziga amal qilish global miqyosdagi ustuvor masalalardan biriga aylangan. Xususan, tibbiyot
talabalari orasida jismoniy faollikni oshirish va sog‘lom hayot tamoyillarini shakllantirish
nafaqat ularning shaxsiy salomatligini ta’minlaydi, balki kelajakdagi professional faoliyat
samaradorligiga ham bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Oliy tibbiy ta’lim jarayonida o‘quv
yuklamasining yuqoriligi, stress, uyqusizlik va kamharakat turmush tarzi talabalar sog‘lig‘iga
salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda. Shu bois jismoniy faollikni ta’lim tizimiga integratsiya qilish
masalasi bugungi kunda dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Tibbiyot talabalari kelajakda sog‘lom
avlodni tarbiyalovchi, profilaktika va reabilitatsiya yo‘nalishlarida faoliyat yurituvchi
mutaxassislar sifatida jamiyatda muhim o‘rin tutadi. Ularning o‘z hayotida sog‘lom turmush
tarzini yo‘lga qo‘yishi, jismoniy faollikni muntazam saqlashi boshqalar uchun namuna bo‘lishi
zarur. Shu nuqtayi nazardan, tibbiyot talabalari orasida jismoniy faollik darajasini oshirish,
sog‘lomlashtiruvchi mashg‘ulotlarni tashkil etish, sportga ijobiy motivatsiyani kuchaytirish
dolzarb ilmiy-amaliy masalalardan biri hisoblanadi.
Asosiy qism
Jismoniy faollik inson organizmida fiziologik jarayonlarning me’yorda kechishini
ta’minlovchi eng muhim omillardan biridir. Muntazam mashqlar yurak-qon tomir tizimi
faoliyatini kuchaytiradi, qon aylanishni yaxshilaydi va kislorod almashinuvini normallashtiradi.
Shuningdek, mushak va suyak to‘qimalari mustahkamlanib, modda almashinuvi
jarayonlari faollashadi.
Fiziologik nuqtayi nazardan, jismoniy faollik harakatlar orqali qon bosimini me’yorga
keltiradi, glyukoza va lipidlar almashinuvini tartibga soladi, immun tizim faolligini oshiradi.
Shuningdek, bu jarayon endorfinlar ishlab chiqarilishini kuchaytirib, stressni kamaytiradi hamda
markaziy asab tizimi faoliyatini barqarorlashtiradi. Jismoniy faollikning doimiyligi yurak, o‘pka
va jigar faoliyatini yaxshilaydi, surunkali kasalliklarning rivojlanish xavfini kamaytiradi. Shu
bois, jismoniy faollik nafaqat jismoniy, balki ruhiy va aqliy salomatlikning muhim tarkibiy qismi
hisoblanadi.
Tibbiyot talabalari orasida jismoniy faollik darajasi o‘zgaruvchan bo‘lib, u o‘quv
yuklamasi, vaqt taqchilligi va shaxsiy motivatsiyaga bog‘liq. Ko‘plab talabalarda nazariy
mashg‘ulotlar ustuvor bo‘lgani uchun jismoniy harakatga ajratiladigan vaqt kamaygan. Bu esa
gipodinamiya kamharakatlik bilan bog‘liq holatlarga sabab bo‘ladi. Tadqiqotlar shuni
ko‘rsatadiki, tibbiyot talabalari orasida muntazam sport bilan shug‘ullanuvchilarning yurak urish
chastotasi, arterial bosim va umumiy ish qobiliyati ko‘rsatkichlari yuqori bo‘ladi.
458
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
Aksincha, jismoniy faollik yetishmasligi holatida mushaklar tonusi pasayadi, metabolizm
sekinlashadi va charchash tez yuz beradi. Shu sababli tibbiyot oliygohlarida jismoniy tarbiya
fanini amaliy mashg‘ulotlar bilan boyitish, sog‘lomlashtiruvchi dasturlarni joriy etish talab
etiladi. Bunday yondashuv nafaqat talabalarning jismoniy holatini, balki ularning psixologik
barqarorligini ham yaxshilaydi.
Jismoniy faollik nafaqat tana sog‘lig‘iga, balki ruhiy holatga ham katta ijobiy ta’sir
ko‘rsatadi. Sport mashg‘ulotlari davomida organizmda endorfin va serotonin miqdori ortadi, bu
esa kayfiyatni ko‘taradi va stressni kamaytiradi. Tibbiyot talabalari o‘qish davomida yuqori
stress, uyqusizlik va ruhiy bosim ostida bo‘ladilar, shu sababli jismoniy mashqlar ularda
psixologik barqarorlikni saqlash vositasi sifatida muhim ahamiyatga ega. Muntazam sport bilan
shug‘ullanish diqqatni jamlash qobiliyatini oshiradi, depressiya va tashvish holatlarining oldini
oladi. Bundan tashqari, jamoaviy sport turlari talabalar orasida ijtimoiy faollikni oshiradi, o‘zaro
do‘stona munosabatlarni rivojlantiradi va jamoaviy mas’uliyat hissini kuchaytiradi. Shu tarzda,
sport faoliyati tibbiyot talabalari uchun ruhiy sog‘lomlikni saqlash, o‘ziga ishonchni
mustahkamlash va motivatsiyani oshirishda samarali vosita hisoblanadi. Sog‘lom turmush
tarzining muhim tarkibiy qismlaridan biri bu to‘g‘ri ovqatlanish va jismoniy faollik o‘rtasidagi
muvofiqlikdir. Tibbiyot talabalari ko‘pincha o‘qish jadvali sababli to‘g‘ri ovqatlanish rejimini
buzadilar, bu esa energiya yetishmovchiligiga va umumiy charchoqqa olib keladi. Jismoniy
mashqlar bilan muntazam shug‘ullanuvchi talabalarda esa modda almashinuvi yaxshilanadi,
ishtaha me’yorga tushadi va energiya sarfi muvozanatda saqlanadi. Oziq-ovqat tarkibida oqsil,
uglevod va yog‘larning muvozanatli bo‘lishi sport faoliyati samaradorligini oshiradi.
Shuningdek, suyuqlik iste’molini yetarli darajada ta’minlash ham mushak faoliyati uchun
muhimdir. Ilmiy tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, to‘g‘ri ovqatlanish bilan birgalikda amalga
oshirilgan jismoniy mashqlar yurak-qon tomir tizimini yaxshilaydi, immunitetni mustahkamlaydi
va energiya balansini tiklaydi.
Yurak-qon tomir tizimi inson organizmida asosiy transport mexanizmini tashkil etadi.
Muntazam jismoniy mashg‘ulotlar yurak mushagini mustahkamlaydi, qon tomirlar
elastikligini oshiradi va arterial bosimni barqarorlashtiradi. Tibbiyot talabalari orasida jismoniy
faollik darajasi yuqori bo‘lganlarda yurak urish chastotasi past, lekin barqaror bo‘ladi, bu esa
yurakning iqtisodiy ishlash rejimini bildiradi. Sport faoliyati qon aylanishni faollashtiradi, miya
va mushaklarga kislorod yetkazilishini yaxshilaydi, ateroskleroz va gipertoniya kasalliklari
xavfini kamaytiradi. Bundan tashqari, aerob mashqlar (yugurish, suzish, velosiped haydash) qon
lipid tarkibini yaxshilaydi, “yaxshi” xolesterin miqdorini oshiradi. Shu sababli, jismoniy faollik
tibbiyot talabalari uchun yurak sog‘lig‘ini saqlash va kasbiy faoliyat davomida charchoqqa
bardoshlilikni oshirishda muhim omil hisoblanadi.
Zamonaviy tibbiy ta’lim jarayonida talabalarning jismoniy faolligini oshirish maqsadida
sog‘lomlashtiruvchi sport dasturlarini joriy etish dolzarbdir. Bunday dasturlar sport zallari, fitnes
mashg‘ulotlari, yoga, gimnastika va aerobika shakllarida tashkil etilishi mumkin. Har bir tibbiyot
talabasi o‘z salomatligini saqlash uchun haftasiga kamida 150 daqiqa jismoniy mashqlarni
bajarishi tavsiya etiladi. Oliy ta’lim muassasalari tomonidan sport infratuzilmasini yaxshilash,
talabalar orasida sog‘lom hayot targ‘ibotini kuchaytirish, jismoniy tarbiya fanini amaliy
yo‘nalishda o‘qitish bu borada muhim qadam hisoblanadi. Shuningdek, fakultetlar o‘rtasida sport
musobaqalarini o‘tkazish, “Sog‘lom talaba – sog‘lom jamiyat” dasturlarini amalga oshirish
orqali talabalar motivatsiyasini oshirish mumkin. Bu esa ularning sog‘lig‘ini mustahkamlab,
o‘qish jarayonidagi stressni kamaytiradi.
459
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
Jismoniy faollik nafaqat shaxsiy sog‘liqni, balki kasbiy faoliyat samaradorligini ham
belgilaydi. Tibbiyot talabalari kelajakda yuqori mas’uliyatli va emotsional zo‘riqish bilan bog‘liq
kasb egasi bo‘ladilar. Shu sababli, ularning jismoniy va ruhiy tayyorgarligi muhim o‘rin tutadi.
Sport bilan muntazam shug‘ullanadigan talabalar kuchli immunitet, ijobiy psixologik holat va
yuqori ish qobiliyatiga ega bo‘ladilar. Bu esa ularning o‘quv jarayonida muvaffaqiyatga
erishishiga va kelgusida tibbiy amaliyotda bardoshlilikni saqlashiga yordam beradi. Shuningdek,
sport orqali shakllanadigan irodaviy fazilatlar – intizom, mas’uliyat, qat’iyatlilik – tibbiyot
kasbida muhim professional fazilatlardir. Jismoniy faollik, demak, tibbiyot talabalari uchun
sog‘lom hayot madaniyatini shakllantirish va kasbiy kompetensiyalarni rivojlantirish vositasidir.
Kelajakda tibbiyot ta’limida jismoniy faollikni sog‘lom turmush tarzi bilan
uyg‘unlashtirish ustuvor yo‘nalishlardan biri bo‘lib qoladi. Bu jarayonda sog‘lomlashtiruvchi
dasturlarni ta’lim jarayoniga integratsiya qilish, sport va fiziologiya fanlarini uyg‘un o‘qitish
zarur.
Tibbiyot talabalari orasida sog‘lom turmush madaniyatini keng targ‘ib etish, sportning
profilaktik ahamiyatini chuqur tushuntirish kelajakdagi shifokorlar avlodini jismoniy va ruhiy
jihatdan barkamol etib tayyorlashga xizmat qiladi. Sog‘lom turmush tarzini shakllantirishda
raqamli texnologiyalar, mobil sog‘lomlashtiruvchi ilovalar va virtual fitnes dasturlaridan
foydalanish istiqbollari ham keng. Shu tarzda, tibbiyot talabalari nafaqat o‘z sog‘lig‘ini saqlash,
balki kelajakda bemorlarga sog‘lom turmush madaniyatini o‘rgatishda ham yetakchi bo‘lish
imkoniyatiga ega bo‘ladilar.
Muhokama
O‘tkazilgan tahlillar shuni ko‘rsatadiki, tibbiyot talabalari orasida jismoniy faollik
darajasi ularning sog‘lig‘i, psixologik barqarorligi va o‘quv faoliyatiga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi.
Muntazam sport bilan shug‘ullanuvchi talabalar orasida yurak urish chastotasi me’yorda
bo‘lishi, qon bosimining barqarorligi va charchoqqa chidamlilikning yuqoriligi kuzatildi.
Aksincha, jismoniy faollik yetishmovchiligi bilan kechuvchi talabalar orasida
gipodinamiya, mushak tonusining pasayishi, charchash, uyqusizlik va diqqatni jamlay olmaslik
holatlari ko‘p uchradi. Bu holat talabalarning o‘qish samaradorligi va hayot sifati pasayishiga
sabab bo‘lmoqda. Jismoniy mashqlar nafaqat fiziologik, balki psixologik jihatdan ham ijobiy
ta’sir ko‘rsatadi. Ular stressni kamaytiradi, kayfiyatni yaxshilaydi, o‘ziga ishonchni oshiradi va
motivatsiyani kuchaytiradi.
Ayniqsa, jamoaviy sport turlari talabalar orasida ijtimoiy muloqotni faollashtirib,
jamoaviy mas’uliyatni rivojlantiradi. Muhokama jarayonida aniqlanganki, sog‘lom turmush
tarzining shakllanishida jismoniy faollik asosiy o‘rin tutadi, biroq ko‘plab tibbiyot talabalari bu
omilni yetarli darajada e’tiborga olmaydilar. Shu sababli, oliy tibbiyot muassasalarida
sog‘lomlashtiruvchi sport dasturlarini keng joriy etish, mashg‘ulotlar uchun zarur infratuzilmani
yaratish va talabalar orasida sport madaniyatini shakllantirish zarur. Muhokama natijalari shuni
ko‘rsatadiki, jismoniy faollikni oshirish orqali talabalarning stressga bardoshliligi, aqliy faoliyati
va kasbiy tayyorgarligi yaxshilanadi. Bu esa kelgusida ularning professional faoliyatida yuqori
samaradorlikka erishishiga xizmat qiladi.
Natijalar
Tadqiqot natijalariga ko‘ra, tibbiyot talabalari orasida muntazam sport bilan
shug‘ullanuvchilar sog‘lom turmush tarzining barcha ko‘rsatkichlari bo‘yicha yuqori natijalarga
ega ekanligi aniqlandi. Ularning yurak urish chastotasi, nafas olish hajmi, arterial bosim
ko‘rsatkichlari me’yorda, psixologik holati esa barqarorligi bilan ajralib turadi.
460
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 10
Shuningdek, ular orasida o‘quv samaradorligi yuqoriligi, diqqatni jamlash qobiliyati
kuchliligi va stressga chidamlilik darajasi yuqori bo‘lgani kuzatildi. Sport bilan
shug‘ullanmaydigan yoki kam harakatlanuvchi talabalarda esa gipodinamiya alomatlari, ortiqcha
vazn, charchash, uyqusizlik va ruhiy beqarorlik kabi holatlar qayd etildi. Tadqiqot natijalari
shuni ko‘rsatdiki, haftasiga kamida 3 marta o‘tkaziladigan jismoniy mashqlar sog‘lom turmush
tarzini shakllantirishda eng samarali vosita hisoblanadi. Bundan tashqari, to‘g‘ri ovqatlanish va
uyqu gigiyenasi bilan birgalikda olib borilgan sport faoliyati tibbiyot talabalari sog‘lig‘ining
umumiy holatini yaxshilaydi. Tahlil natijalari asosida aytish mumkinki, jismoniy faollik tibbiyot
talabalari hayotining ajralmas qismi bo‘lishi kerak. Ularning sog‘lom turmush madaniyatini
rivojlantirish, stressni kamaytirish va akademik samaradorlikni oshirishda sportning o‘rni
beqiyosdir. Shu sababli, oliy tibbiyot ta’lim tizimida sport va jismoniy tarbiya yo‘nalishlarini
kengaytirish, sog‘lomlashtiruvchi mashg‘ulotlarni majburiy tarzda joriy etish bo‘lajak
shifokorlarning sog‘lom, bardoshli va mas’uliyatli shaxs sifatida shakllanishiga xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Karimov, S. va boshqalar. Talabalarda jismoniy faollikning fiziologik asoslari, Tibbiyot
jurnali, №4, 2022.
2.
Rahmonova, N. Tibbiyot oliygohlarida sog‘lom turmush tarzini shakllantirishning metodik
asoslari, Toshkent Tibbiyot Akademiyasi nashriyoti, 2021.
3.
American College of Sports Medicine. Physical Activity Guidelines for Health
Professionals, New York, 2021.
4.
Ubaydullaev, R., & Abdullaev, U. (2022). METHODS OF ASSESSING THE PHYSICAL
DEVELOPMENT
OF
SCHOOLCHILDREN.
In
International
Conference
on
Developments in Education. Hosted from Delhi, India
(Vol. 27, pp. 74-78).
5.
Nishonov,
S.,
&
Abdullaev,
U.
(2024).
AGENDA
AND
PHYSICAL
ACTIVITY.
International Bulletin of Applied Science and Technology
,
4
(1), 22-25.
6.
Abdullaev, U. R., & Nishonov, S. A. (2024). SPORT IS THE GUARANTEE OF A
HEALTHY LIFE.
Eurasian Journal of Academic Research
,
4
(1-1), 62-66.
7.
Abdullayev, U. (2023). JISMONIY RIVOJLANISH VA JISMONIY TARBIYA
ASOSLARI. Finland International Scientific Journal of Education.
Social Science &
Humanities
,
11
(3), 104-108.
8.
Abdullaev, U. R. (2025). REGIONAL CHARACTERISTICS OF THE DEVELOPMENT
OF PHYSICAL FITNESS OF SCHOOL STUDENTS.
FORMATION OF PSYCHOLOGY
AND PEDAGOGY AS INTERDISCIPLINARY SCIENCES
,
4
(38), 402-404.
9.
Abdullaev, U. R. (2025). STAGED AND INDIVIDUAL APPROACHES IN PHYSICAL
EDUCATION OF STUDENTS IN GENERAL SCHOOLS.
Экономика и социум
, (3-2
(130)), 14-19.
