ISSN:
2181-3906
2023
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 2 / ISSUE 8 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
293
MEKTEPKE SHEKEMGI SHÓLKEM TÁRBIYASHISINIŃ KÁSIPLIK
KOMPETENTSIYASIN RAWAJLANDIRIW
Kewlimjaeva Hurliman Dawletbaevna
Qaraqalpaqstan Respublikası Nókis qalasındaǵı Imkon reabilitaciya orayına iye
qaniygelestirilgen mámleketlik kóp tarmaqlı MShBSh tárbiyashısı
https://doi.org/10.5281/zenodo.8272974
Annotatsiya.
Biz bul maqalada bilimlendiriw tarawında tiykarınan mektepge shekem tálim
baǵdarında iskerlik alıp barıp atırǵan pedagoglardıń kásiplik sheberligin qáliplestiriw tiykarları,
olardıń wazıypaları hám kásiplik uqıptı asırıw texnologiyaları haqqında bayanlaymız.
Gilt sozler:
uqıp, pedagogika, kásiplik tayarlıq, metodlar, wazıypa, oqıtıwshı, student,
sapa, pedagog.
DEVELOPMENT OF THE PROFESSIONAL COMPETENCE OF SCHOOL
TEACHERS
Abstract.
In this article, we will describe the methods of shaping the professional skills of
pedagogues who work in the field of education from the field of education to the school, as well as
the technologies of professional development.
Key words:
learning, pedagogy, professional preparation, methods, task, training, student,
teacher, pedagogue.
РАЗВИТИЕ ПРОФЕССИОНАЛЬНЫХ КОМПЕТЕНЦИЙ ШКОЛЬНЫХ
УЧИТЕЛЕЙ
Аннотация.
В данной статье мы опишем методы формирования
профессиональных умений педагогов, работающих в сфере образования от сферы
образования до школы, а также технологии повышения квалификации.
Ключевые слова:
обучение, педагогика, профессиональная подготовка, методы,
задача, обучение, ученик, учитель, педагог.
Ózbekstanımızda ǵárezsizlik sharapatı menen barlıq tarawlarda túpkilikli reformalar
ámelge asırıldı, ekonomikalıq rawajlandırıwdıń ózbek modeli, kadrlar tayyarlawdıń milliy
programması islep shıǵıldı hám basqıshpa-basqısh ámelge asırılıp atır. Mámleketimizde
bilimlendiriw tarawına ayrıqsha itibar qaratılıp, keleshek áwladtı tárbiyalaw boyınsha zárúr shárt-
shárayatlar, múmkinshilikler jaratılmaqta. Búgingi kúnde dúnya boylap informaciya
kommunikatsiya sistemasınıń joqarı dárejede rawaj tawıp baratırǵanlıǵı jáne bul basqa tarawlar
qatarında tálim processine da kirip kelip, onı jáne de sapalı qollanıwda óz tásirini kórsetip
atırǵanlıǵı bárshemizge belgili. Bunday sharayatta insan iskerliginiń nazariy hám ámeliy qırları da
úzliksiz jańalanıp turıwı tábiyiy bolıp tabıladı. Pedagogikalıq iskerlikti de quramalı miynet túri
retinde bunnan tısqarı emes. Pedagoglar óz xızmetlerinde kepillik berilgen nátiyjelerdi qolǵa
kirgiziwge urınıp atır.
Egerde pedagogtıń kásiplik sheberligine hám kompotentligine toqtalıp ótsek, bul aldı
menen pedagogtıń oqıwshılar menen óz-ara baylanısına hám háreketlerine baylanıslı bolıwıwn
hám usı faktorlar menen ólsheniwin kóriwge boladı. Egerde pedagogdıń kásiplik uqıp
programmasına ámeliy qaralsa, ol jaǵdayda birinshi orınǵa onıń integral sapası - oqıtıwshınıń
uqıpınan ibarat boladı. Pedagogikalıq uqıpǵa berilgen tariypler sonsha kóp bolıwına qaramay,
olarda uqıptıń qaysı bólegine tiyisli ekenligi haqqındaǵı tárepleri álbette ańlatıladı. [1.53]
ISSN:
2181-3906
2023
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 2 / ISSUE 8 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
294
Uqıp - bul joqarı hám mudamı ósip baratuǵın tárbiya hám oqıtıw kórkem ónerinen ibarat.
Pedagog - óz jumısınıń ustası, óz pánin tereń biliwshi, pán hám kórkem ónerdiń uyqas tarawları
menen jaqsı tanıs, ámelde ulıwma hám jaslar psixologiyasın jaqsı túsinetuǵın, oqıtıw hám
tárbiyalaw metodikasın hár tárepleme biliwshi hám de joqarı mádeniyatqa iye bolǵan qánige.
Pedagogikalıq teoriyada oqıtıwshı sheberligin eki qıylı túsinik bar. Birinshisi, pedagogikalıq
miynetti túsiniw menen baylanıslı bolsa, ekinshisi tárbiyada pedagog shaxsı tiykarǵı orın tutadı.
[2.02]
Dúnya rawajlanıwınıń tiykarǵı tendentsiyaları arasında informaciyalasqan jámiyetke ótiw
zárúrli wazıypa, yaǵnıy jámiyettiń barlıq iskerlik tarawılarında media qurallarınıń tásiri aktual
mashqala esaplanadń. Evropa Birlespesi Parlament Assambleyasınıń nızamshılıq jıynalısı
usınısına qaray programmalıq qurallardıń islep shıǵarılıwı jaslar hám úlkenlerdiń
mediakompetentligi qáliplesiwine sebep boladı, sonıń menen birge, zamanagóy jámiyettiiń media
mádeniyatına tásir etetuǵın ajıralmaytuǵın faktor retinde qaraladı.
Zamanagóy informacion-kommunikaciya texnologiyaları ortalıǵına tiykarlanǵan
informaciyalastırılǵan jámiyettiiń strukturalıq bólimleri - bul media, til hám de mádeniyat bolıp
tabıladı. Áyne biz jasap atırǵan dúnyanıń tili hám mádeniyatın insandaǵı mediakompetentlik
quraydı. Dúnyada mediakompetentliktiń áhmiyeti túrli xalıq aralıq shólkemler,atap aytqanda,
YuNESKO usınıslarında bólek eskertilip, keleshektegi pedagoglar mediakompetentligin
rawajlandırıw ideyasın qollap quwatlaydı. Mádeniyat tarawında oqıp atırǵan jaslar ushında bul
úlken aspekt esaplanadı.
Uqıptı iyelew ushın kóp zattı biliw hám ete biliw zárúr. Tárbiya principleri hám nızamların
hám de onıń qurawshıların biliwi zárúr. Oqıw -tárbiyalıq process jáne onıń qurawshılardı
natiyjelili texnologiyalardan paydalanıw ushın hár bir konkret jaǵday ushın olardı tuwrı tańlap
alıwdı, diagnostikalawdı, aldınan biliwdi hám berilgen dáreje hám sapa procesin proektlestiriwdi
biliw kerek . “Men tek «bul jerge kel»di 15-20 túrde ayta alǵanımnan, júz, sırtqı tús hám dawıstı
20 kóriniste bere alǵanımnan keyin haqıyqıy masterge aylandım,- deydi ullı pedagog A. S.
Makarenko.
Tálim procesi asa quramalı process bolǵanlıǵı ushın tálim natiyjeliligi pedagog hám
oqıwshı aktivliligiga, tálim qurallarınıń bar ekenligine, tálim procesiniń shólkemlestirilgen, ilimiy,
metodikalıq jetiliskenligine baylanıslı. Ózbekstanda bazar munasábetlerine tiykarlanǵan
ekonomikalıq strukturalar jaratılıp atırǵan házirgi kúnde keń, tereń bilimli hám bilimlerdi ámelde
qollay alatuǵın shaxslarǵa talap kúsheyip barıp atır. Bilgir hám isbilermen, social aktiv shaxs
jámiyet turmısında, miynette óziniń ornın tabadı. [3.31]Bunday aktivlik payda bolıwı ushın bilgir
hám jıldam, milliy ǵárezsizlik ideyasına sadıq bolǵan shaxstı qáliplestiriw kerek hám áwele hár
tárepleme rawajlanǵan, saw pikir júrgizetuǵın, jáhán jasları menen hár tarawda básekige shıdamlı,
ruwxıy bárkámal jaslardı tárbiyalamoq zárúr. Intellektuallıq intalı bárkámal jaslardı tárbiyalawda
bolsa jurtımız hár bir pedagogınıń óz kásipine bolǵan juwapkershiligi hám bilimleri zárúr boladı.
Respublikamız ǵárezsiz mámleket retinde demokratiyalıq jámiyet qurıw, dúnyadaǵı eń
rawajlanǵan mámleketler qatarından orın alıwdı óz aldına maqset etip qoyǵan eken, bul xalıq
tálimi xızmetkerlerin qayta tayarlaw hám olardıń mamanlıǵın asırıw sisteması aldına da arnawlı
bir wazıypalar qóyadı. Usı wazıypalar ulıwma orta bilim beriw mákemelerinde iskerlik alıp
baratırǵan oqıtıwshılardıń kásiplik-metodikalıq tayınlıǵın rawajlandırıw menen belgilenedi.
Oqıtıwshılardıń kásiplik-metodikalıq tayınlıǵı olardıń kásiplik iskerlikke tiyisli bilimler, tálim-
ISSN:
2181-3906
2023
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 2 / ISSUE 8 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
295
tárbiya procesin shólkemlestiriw, óz-ózin rawajlandırıw sıyaqlı tiykarǵı kásiplik iskerlik
tarawlarında sawlelenedi. Bul bolsa ózgezeginde, oqıtıwshınıń óz pánin oqıtıwǵa tiyisli bilimlerdi
jetilisken biliwi hám háreketke keltiriwi, tálim procesin proektlestiriw, shólkemlestiriw hám
bahalaw ushın zárúr bolǵan tayansh kompetensiyalardi iyelewi, sonıń menen birge, oqıtıw hám
tárbiyalaw procesin bilimlendiriw tarawı daǵı innovciyalıq ilimiy tabıslar, zamanagóy
pedagogikalıq hám informacion-kommunikaciya texnologiyaları tiykarında intensiv
shólkemlestiriw, úzliksiz hám sistemalı óz-ózin rawajlandırıwdı talap etedi.
REFERENCES
1.
Эрназарова Г. О., & Исламова М. Ш. (2019). Совершенствование подготовки к
профессии учащихся профессиональных колледжей на основе акмеологического
подхода. Pedagogy & Psychology Theory and practice International Scientific Journal,
6(26), 52-55.
2.
Umumiy o’rta va o’rta maxsus, kasb-qunar ta’limining davlat ta’lim standartlarini
tasdiqlash to’qrisida O’zbekiston respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori. 2017 yil 6
aprel, 187-son.
3.
Тожибоева, Г. Р. (2020). Психолого -педагогическая компетентность учителя
начальных классов. Science and World, 1(77), 32-33.
4.
Ganiyeva, M. (2021). Effective Methods of TRIZ.
5.
Ганиева, М. А., & Жумаева, Ш. Х. (2018). Формирование методов групповой работы
с учащимися общеобразовательных школ. Вопросы науки и образования, (10 (22)),
149-151.
6.
Maftuna, G. (2021). Effective ways to Use Triz (The Theory of Inventive Problem Solving)
in Elementary School. Pindus Journal of Culture, Literature, and ELT, 9, 85-88.
7.
Ганиева, М. (2021). ВАЖНОСТЬ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ “ТРИЗ” ДЛЯ РАЗВИТИЯ
УЧЕНИКИ НАЧАЛЬНОГО КЛАССА. Academic research in educational sciences, 2(5),
129-133.
8.
G’aniyeva, M. (2021). BOSHLANG’ICH SINF DARSLARIDA TRIZ (IXTIROCHI
MASALALARINI HAL QILISH NAZARIYASI) DASTURINI QO’LLASHNING
SAMARALI USULLARI. Scientific progress, 2(5), 108-112.
9.
Ганиева, М. А., Муродинова, Н. Р., & Жумаева, Ш. Х. (2018). Трудности при
изучении многозначных глаголов русского языка учащимися-узбеками средних
общеобразовательных школ. Проблемы педагогики, (3 (35)), 108-109.
10.
Kizi, G. M. A., & Kizi, B. L. A. (2018). The diversities in terminology of relationship.
Достижения науки и образования, (9 (31)), 22-23.
11.
Murodinova, N., & Ganiyeva, M. The role of family to develop for perfect person.
12.
Ганиева, М. ЛИНГВИСТИЧЕСКИЕ ВЗГЛЯДЫ АБДУРАУФА ФИТРАТА. С¤З
САНЪАТИ ЖУРНАЛИ JOURNAL OF WORD ART ЖУРНАЛ ИСКУССТВО
СЛОВА, 12
13.
Ganiyeva, M. (2023). THE MAIN DIRECTIONS OF DEVELOPING THE LOGICAL
THINKING
OF
FUTURE
ELEMENTARY
SCHOOL
TEACHERS
(IN
MATHEMATICS LESSONS). Science and innovation, 2(B3), 30-33.
ISSN:
2181-3906
2023
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 2 / ISSUE 8 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
296
14.
Ganieva, M. (2023, June). EMPOWERING LOGICAL THINKING IN PRIMARY
SCHOOL STUDENTS THROUGH TIPS TECHNOLOGY. In Academic International
Conference on Multi-Disciplinary Studies and Education (Vol. 1, No. 12, pp. 62-63).
