146
INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDA DORIVOR FITONIMLAR TADQIQI
Sohibova Dilrabo Ergashyevna
Termiz iqtisodiyot va servis universiteti magistranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.10155257
Annotatsiya.
Ushbu maqolada ingliz va o‘zbek tillarida fitonim, dorivor fitonimlar,
ularning leksik va semantik xususiyatlarini ko’rishingiz mumkin.
Keywords:
fitonim, dorivor fitonim, dorivor fitonimlar leksikasi, fitonim nomlari,
fitonimlar tadqiqi.
STUDY OF MEDICINAL PHYTONYMS IN ENGLISH AND UZBEK
LANGUAGES
Abstract.
In this article, you can explore the lexical and semantic characteristics of
phytonyms and evergreen phytonyms in both English and Uzbek languages
.
Keywords:
phytonym, evergreen phytonym, lexicon of evergreen phytonyms, phytonym
names, phytonym research.
ИЗУЧЕНИЕ ЛЕКАРСТВЕННЫХ ФИТОНИМОВ НА АНГЛИЙСКОМ И
УЗБЕКСКОМ ЯЗЫКАХ.
Аннотация.
В этой статье вы можете увидеть фитонимы, лекарственные
фитонимы, их лексические и семантические особенности в английском и узбекском языках.
Ключевые слова: фитоним, лекарственный фитоним, лексика лекарственных
фитонимов, названия фитонимов, изучение фитонимов.
Fitonim - bu so'zning tarkibiy qismi "fito-" (o'simlik) va "-nim" (nom)dan olingan, ya'ni
"o'simlik nomi" degan ma'noda ishlatiladi. Fitonimlar, o'simliklarni nomlash uchun ishlatiladigan,
o'simlik turlarini, xususiyatlarini, va ularga oid boshqa ma'lumotlarni ifodalovchi so'zlar va
nomlardir. Masalan, "olma" so'zi bir fitonimdir, chunki bu so'z o'simlik nomini anglatadi, ya'ni
"olma o'simi" degan ma'noda ishlatiladi.
"Chinar" so'zi ham fitonim bo'lib, bu so'z esa chinar o'simligini nomlaydi. Fitonimlar
tadqiqati, bu nomlarni izlash, izohlash, va tariflash bo'yicha tizimli va tafsilotli ilmiy izlanishni o'z
ichiga oladi. Bu so'zlar umumiy nutq va so'zlashda ham, shuningdek, ilmiy tadqiqotlarda ham ko'p
qo'llaniladi.
Dorivor fitonim - bu so'z, o'simlik dunyosiga oid, ya'ni doimiy yashovchi o'simliklar,
masalan, shoxlarda, mevalarda yoki qishloqlarida o'simliklarning doimiy yashovchi qismini
ifodalovchi nomni anglatadi. Bu nom o'simlikning yil bo'yicha barg'larini yotqizmaydi, ya'ni
doimiy yashovchi va yil qo'shib bo'lmaydigan o'simliklarni nomlash uchun ishlatiladi. Masalan,
"chipon" so'zi dorivor fitonimlardan biridir. "Chipon" deb atalgan o'simlik yil bo'yicha barg'larini
yotqizadi va qishloqlarda ko'p o'rganilib kelgan fitonimnomadir. Dorivor fitonimlar, ob-havo
sharoitlariga qarab o'simliklarning doirasida o'zgaruvchanlik ko'rsatmaydigan o'simlik turlarini
nomlashda qo'llaniladi.
"Dorivor fitonim leksikasi" ifodasida o'simliklar haqida so'zlashda ishlatiladigan leksikalar
va so'zlar jamiyatni o'simliklarning turlari, xususiyatlar va ularga oid qo'shimcha ma'lumotlar bilan
ta'minlash uchun foydalaniladigan leksikani anglatadi. Ushbu leksika turlari botanika, ekologiya,
147
agronomiya va boshqa o'simliklar bilan bog'liq sohalarda o'qitish, tadqiqot qilish va mazkur
sohalarda faoliyat ko'rsatishgan mutaxassislar, ilmushunoslar, talabalar va hokazo uchun
muhimdir.
Bu leksika qatorida, dorivor fitonim leksikasini o'rganishning amaliy yondashuvlari quyidagilar
bo'lishi mumkin:
Fitonim nomlari:
Dorivor fitonimlar nomi o'simliklarning turini, xususiyatlarini, mevasini,
yoki hayotini ifodalaydi. Masalan, "o'lcha", "uzum", "baland chiroq" kabi nomlar bu qatorda
kiradi.
O’simliklarning turlari va xusussiyatlari:
Dorivor fitonimlar, turli o'simlik turlarini
nomlashda, ularning hayot davriga, o'sish shakllariga, meva va barglarining xususiyatlariga oid
leksikani o'z ichiga oladi.
Madaniyat va san’atga oid fitonimlar:
Dorivor fitonimlar, o'simliklar,
ularning turli xususiyatlari, mevalari va boshqa xususiyatlari madaniyat va san'at sohasiga oid
so'zlar bilan ham bog'liq bo'ladi.
Dorivor fitonim leksikasini o'rganish, o'simliklar haqida umumiy va tafsilotli bilim olish
uchun yordam beradi va bu so'zlar to'plamini o'rganish, o'simliklarning hayotini, ekologiyasini va
tabiiyotini tushuntirishga olib keladi.
Fitonimlar tadqiqati" atamasi davlatlarning yoki hududlarning o'ziga xos, shuningdek
o'simlik, hayvon va tabiatga oid maxsus nomlar va so'zlar uchun tadqiqat, izlanish va ta'riflarini
tushuntiradi.
Bu so'zlar va nomlar, o'zlarining tabiatini, ularning tarixiy, ma'naviy va ekologik mazmuni,
shuningdek ularning amaliyotda qo'llanilishini ifodalaydi
.
Ingliz tilida: Fitonimlar tadqiqati, qisqa
nomi FITONIMS, bu so'zlar tarixiy, tabiiy, va madaniy ob'ektlarning nomlanishi, izlanishi va ta'rif
qilinishi bilan shug'ullanadi.
Fitonimlar tadqiqati botanik, ekologiya, antropologiya, va lugsatshunoslik sohalari
bo'yicha turli fanlar va sohalarning ko'rsatmalaridan foydalangan holda olib boriladi. O’zbek
tilida: Fitonimlar tadqiqati, FITONIM deb qisqa ataladi, botanika, ekologiya, antropologiya, va
lugsatshunoslik sohalari bo'yicha qonunlar va qo'llanmalar bilan bog'liq nomlarni, ularning
ma'naviy va ekologik mazmunini, tashqi ko'rinishlarini, turli hududlar, davlatlar yoki xalq
jumhuriyatlarning milliy mazmuni bilan bog'liq qarorlarini o'rganib, izlanib, va ta'riflaydi.
Fitonimlar tadqiqati har bir hudud, mamlakat, yoki xalq jumhuriyati o'zining tabiatini,
o'simlik omonatlari, mevalar, yovvoyi o'simliklar va uning milliy hodisalarini ta'riflash, qayd
qilish va izlash asosida olib boriladi.
REFERENCES
1.
"O'simliklar dunyosi" - Abdurahmonov N., Sultonov R.
2.
"O'simliklar lug'ati" - Qosimov Sh., Xolmirzayev A., Ibrohimov X.3.
3.
"Botanika" - Xolmirzayev A., Qosimov Sh.
4.
"Botany: An Introduction to Plant Biology" - James D. Mauseth.
5.
"Plant Systematics: A Phylogenetic Approach" - Walter S. Judd, Christopher S. Campbell.
6.
"Plant Taxonomy: Past, Present, and Future" - Vernon H. Heywood, Richard K. Brummitt.
7.
Эргашева, С. (2022). ЭШҚОБИЛ ШУКУР ШЕЪРИЯТИДА БАДИИЙ ОБРАЗ
ТАКОМИЛИ. Science and innovation, 1(B2), 478-484.
8.
Ergashova S. THE SCOPE OF THE TOPIC IN THE POETRY OF ESHQABIL SHUKUR
//Modern Science and Research. – 2023. – Т. 2. – №. 9. – С. 95-97.
