293
JASLARDÍ ESTETIKALÍQ TÁRBIYALAW
Ashirbekov Baqbergen
ÓzMKÓMI NF “Folklor hám etnografiya” kafedrası
“Baqsıshılıq hám dástanshılıq” qaniygeligi 2-kurs student
https://doi.org/10.5281/zenodo.10246813
Annotaciya.
Bul teziste estetikalıq baha beriw-jeke adamnıń tiykarǵı pazıyletleri haqqında
sóz etilgen.
Gilt sózi:
Muzıka, estetika, ruwxıy, ádep-ikramlı, páklik, tárbiya, nama, shaxs.
AESTHETIC EDUCATION OF YOUNG PEOPLE
Abstract.
This thesis talks about the basic qualities of a person.
Key words:
music, aesthetics, spirituality, morality, purity, upbringing, melody,
personality.
ЭСТЕТИЧЕСКОЕ ВОСПИТАНИЕ МОЛОДЕЖИ
Аннотация.
В этом тезисе говорится об основных качествах личности.
Ключевое слово:
музыка, эстетика, духовность, нравственность, чистота,
воспитание, мелодия, личность.
Hár bir zatqa hádiysege estetikalıq baha beriw-jeke adamnıń tiykarǵı pazıyletleriniń biri.
Biraq bahalaw xarakteri, onıń obektivligi sol adamnıń estetikalıq tárbiyası dárejesine hám
xarakterine de baylanıslı boladı. Demek, dúnyanı estetikalıq qabıl etiwde estetikalıq tárbiya
sheshiwshi rol oynaydı.
Estetikalıq qabıl etiw sezimge, his-tuyǵıǵa tiykarlanadı. Seziw organları ózine tán
estetikalıq qabıl qılıwshılar bolıp esaplanadı. Dógerek átiraptaǵı sezilip atırǵan predmet hám
hádiyselerdi seziw organları analiz qıladı, adamda qızıǵıwshılıq oyatadı. Usı waqıtta qabıl etiw,
ańlaw, adamda rawajlanǵan estetikalıq hám aqılıy normalar sezilip atırǵan dúnyanı bahalawǵa óz
tásirin tiygizedi.
Estetikalıq sezim hám túsinikler tariyxiy xarakterge iye. Bul haqqında keltirilgen mına
mısal dıqqatqa muwapıq. Bir waqıtları joqarı tabaqadaǵı aqsúyekler jámiyetinde jińishke
qáwmetli, kishkene jotalı, jumalaq júzli, tınıq qara kózli, názik hám aqıllı hayallar, qız kelinshekler
gózzallıǵı bálent, sulıw kórinisli esaplanǵan.
Aqsúyekler gózzal dep bilgen bul hayaldı diyxanlar kórip qalsa, olar bul hayalǵa kesel
hayalǵa qaraǵanday ayanısh penen qaraydı eken. Diyxan názerinde uzın boylı, tolıqlaw, kúshli,
júzleriniń alması qızıl jaynap turǵan hayal gózzal hám den-sawlıǵı kúshli hayal dep esaplanǵan.
294
Bul mısal estetikalıq túsiniklerdiń geyde subektiv yamasa qásiplik xarakterlerin ashıp
beredi.
Haqıyqattan, aqsúyekler fizikalıq awır miynet penen shuǵıllanbaǵan. Olardıń hayalları
bárqulla bayramda hám oyın-zawıqlı turmısta jasaǵan, ómirlerin toy-tamasha menen ótkergen.
Aqıbette jeńil ómir súriw turmıs tárizi sıpatında násilden-násilge ótip otırǵan.
Diyxanlar bolsa miynet qılǵan. Diyxan hayallarınıń xızmeti awır bolǵan. Olar hám úyde
hám atızda islengen, perzent ósirgen. Bul jaǵday diyxanlar ortasında hayallardıń ózine tán
gózzallıq kórinisin jaratqan.
Estetika ilimi waqıyalıqqa estetikalıq qatnastı tariyxiy hám sociallıq hádiyse dep bahalaydı.
Bul gumansız. Bunı turmıstıń ózi kórsetip otır. Adamnıń sırtqı ortalıqqa, dúnyaǵa estetikalıq
qatnası tuwrı yaki natuwrı bolıwı múmkin.
Tuwrı estetikalıq seziw hám tuwrı estetikalıq bahalaw ushın adamda eń dáslep seziw
organları hám ulıwma onıń ruwxıy keypiyatı normal jaǵdayda bolıwı lazım. Mısalı, kózi hálsiz
adam tábiyat gózzallıǵın, súwretshiniń sızǵan súwretin estetikalıq qabıl ete almaydı. Ruwxıy kesel
adamlar obektiv waqıyalıqtı natuwrı qabıl qıladı. Demek, onıń dúnyaǵa estetikalıq qatnası normal
bolıwı múmkin emes.
Dúnyaǵa tuwrı estetikalıq qatnasta bolıwda shaxstıń psixofizikalıq qábileti, onıń seziw
organları da áhmiyetli bolıp esaplanadı. Kóziniń kóriwi hálsiz, tereń, saqaw adam dógerek-átitraptı
qanday elesletetuǵının sóz etip olar óziniń seziw, iyis seziw, seziw qábiletleriniń júdá jaqsı
rawajlanǵanlıǵı sebepli seziwleri arqalı waqıyalıqtı, skulpturanı, muzıkanı qabıl etkenligin,
kórkem ádebiyatlardı oqıǵanlıǵın bildirgen.
Ullı kompozitor Betxoven baxıtsızlıq sebepli gereń bolıp qalǵanda óziniń eń bahalı
muzıkalıq miynetin jaratqan hám onı qabıl etken. Keltirilgen bul eki mısal ámeliy is júzinde tuwrı
estetikalıq qatnas bildiriwde seziw organlarına ǵana baylanıslı emesligin tastıyıqlaydı. Bunı basqa
mısallar menen de sıpatlap beriwge boladı.
Mısalı, sonday adamlar bar olardıń seziw organları normal bolıwına qaramastan, júdá
tómen estetikalıq talǵamǵa iye. Olar qorshaǵan ortalıqqa natuwrı estetikalıq qatnasta bolıp,
natuwrı nárselerdi gózzal dep qabıl qıladı. Demek, dúnyaǵa tuwrı estetikalıq qatnas bildiriw tek
insannıń seziw organları hám ruwxıy jaǵdayınıń qanday dárejede ekenligine qarap emes, bálki kóp
tárepten sol adamnıń dúnya qarasına, ańlılıǵına qarap belgilenedi.
Jeke adamnıń waqıyalıqqa estetikalıq qatnası jámiyetlik qatnasıqlar hám maqsetke
muwapıq baǵdarlanǵan tárbiya tásirinde kamal tabadı. Waqıyalıqqa tuwrı estetikalıq qatnasıq zat
yaki hádiydeselerdi seziw mene bir qatarda jámiyetlik áhmiyetin, adamlar ańın, dúnya qarasın
295
belgilewshi sostial ádep-ikramlıq dárejesin, ádep ikramlılıq normaların óz ishine aladı. Estetikalıq
qabıl qılıw hám estetikalıq bahalawda tuyǵı, pikr hám ishki sezim, jeke adam hám jámiyet
sáykeslenip birlesedi.
REFERENCES
1.
Esemuratov B. DEVELOPMENT OF CHILDREN'S CREATIVITY ON THE BASIS OF
PEDAGOGICAL TECHNOLOGY AS AN EXAMPLE OF KARAKALPAK FOLK
SONGS //Modern Science and Research. – 2023. – Т. 2. – №. 10. – С. 835-840.
2.
Esemuratov B. EDUCATION OF YOUNG PEOPLE TO PATRIOTISM, COURAGE,
AND FREEDOM THROUGH SPOONS PERFORMED BY OTHERS //Modern Science
and Research. – 2023. – Т. 2. – №. 10. – С. 197-202.
3.
Ospanova R. THE SITUATION OF USING THE CREATIONS OF COMPOSER
MUKHTOR ASHRAFIY AND DONI ZOKIROV IN MUSIC LESSONS //Modern
Science and Research. – 2023. – Т. 2. – №. 10. – С. 190-196.
4.
Ospanova R. WAYS OF DEVELOPMENT AND IMPROVEMENT OF MUSIC
EDUCATION PEDAGOGY //Modern Science and Research. – 2023. – Т. 2. – №. 10. –
С. 822-828.
5.
Jiyenbaevich M. I. The evolution of music pedagogy of the karakalpak people: Historical
and theoretical aspects //Asian Journal of Research in Social Sciences and Humanities. –
2021. – Т. 11. – №. 10. – С. 27-32.
6.
Jiyenbaevich M. I. Competence-based approach in higher musical and professional
education //ACADEMICIA: An International Multidisciplinary Research Journal. –
2022. – Т. 12. – №. 4. – С. 42-47.
7.
Moyanov I. TRAINING AND DEVELOPMENT OF ART PERSONNEL //Modern
Science and Research. – 2023. – Т. 2. – №. 9. – С. 65-69.
8.
Jiyenbaevich M. I. COMPETENCE-BASED APPROACH IN HIGHER MUSICAL
AND PROFESSIONAL EDUCATION //PROMINENCE OF INFORMATION
BASES& MEDIA ASSESSMENTS IN THE POST CONFLICT MARKETING
ENVIORNMENT.
9.
Moyanov I. TRAINING AND DEVELOPMENT OF ART PERSONNEL //Modern
Science and Research. – 2023. – Т. 2. – №. 9. – С. 65-69.
296
10.
Моянов Ы. Д. ҚОРАҚАЛПОҚ ХАЛҚИ МУСИҚИЙ ПЕДАГОГИКАСИНИНГ
ТАРИХИЙ-НАЗАРИЙ ЖИҲАТЛАРИ //Образование и инновационные
исследования международный научно-методический журнал. – 2021. – №. 5.
11.
Моянов Ы. Д. ҚОРАҚАЛПОҚ ХАЛҚИ МУСИҚИЙ ПЕДАГОГИКАСИНИНГ
ТАРИХИЙ-НАЗАРИЙ ЖИҲАТЛАРИ //Образование и инновационные
исследования международный научно-методический журнал. – 2021. – №. 5.
12.
Ануаровна O. Р. ҚОРАҚАЛПОҚ ХАЛҚ КУЙЛАРИ ВОСИТАСИДА БОЛАЛАР
ИЖОДКОРЛИГИНИ РИВОЖЛАНТИРИШ. – 2023.
13.
Anuarovna U. E. IMPROVING THE MECHANISMS OF EDUCATING STUDENTS IN
THE SPIRIT OF INTER-ETHNIC HARMONY BASED ON NATIONAL MUSIC IN
THE CONDITIONS OF ETHNO-CULTURAL RELATIONS //International Journal of
Advance Scientific Research. – 2023. – Т. 3. – №. 09. – С. 329-333.
14.
БОЛАЛАР Қ. Х. К. В., РИВОЖЛАНТИРИШ И. MODERN SCIENCE АND
RESEARCH //MODERN SCIENCE. – 2023. – Т. 2181. – С. 3906.
15.
Ospanova R. DEVELOPMENT OF CHILDREN'S CREATIVITY THROUGH BLACK
FOLK SONGS //Modern Science and Research. – 2023. – Т. 2. – №. 9. – С. 70-73.
16.
Nawrizbaeva A. A. THE PERFORMANCE SKILLS OF KARAKALPAK BAKSHIS
//Modern Science and Research. – 2023. – Т. 2. – №. 10. – С. 906-910.
17.
Nawrızbaeva A. A. BAQSÍ, SÁZENDE GENJEBAY TILEWMURATOVTÍN
ACTQARÍWSHÍLÍQ METHODS //Modern Science and Research. – 2023. – Т. 2. – №.
10. – С. 218-223.
18.
Muxammetdinova L. THE DEVELOPMENT OF THE ART OF GIVING IN NORTHERN
PAKISTAN AS AN EXAMPLE OF THE YEARS OF INDEPENDENCE //Modern
Science and Research. – 2023. – Т. 2. – №. 9. – С. 74-78.
19.
Maxamatdinovna M. L. FOLKLORE AS A SPECIAL FORM OF CREATIVITY
//International Journal of Advance Scientific Research. – 2023. – Т. 3. – №. 09. – С. 282-
284.
20.
Makhammatdinovna M. L. As a Means of Providing Aesthetic Education to the Students
of the Art of Embroidery //Vital Annex: International Journal of Novel Research in
Advanced Sciences. – 2023. – Т. 2. – №. 3. – С. 149-152.
21.
Askarova Z., Maxamatdinova L. Ceremonies Solemnly Held in Connection with Public
Holidays //Miasto Przyszłości. – 2022. – Т. 27. – С. 181-183.
297
22.
Махамматдинова Л. ЎЗБЕК ВА ҚОРАҚАПОҚ МУСИҚА МАДАНИЯТИНИНГ
РИВОЖЛАНИШИДА БАСТАКОРЛАРНИНГ ҚЎШГАН ҲИССАСИ //Oriental Art
and Culture. – 2022. – Т. 3. – №. 2. – С. 782-786.
23.
Есанов М. ФОРМИРОВАНИЕ НРАВСТВЕННЫХ КАЧЕСТВ ЛИЧНОСТИ
СРЕДСТВАМИ МУЗЫКИ //Oriental Art and Culture. – 2023. – Т. 4. – №. 1. – С. 719-
725.
24.
Ayapova K., Yesanov M. Organization of Music Lessons by the Teacher in Various Ways
//Miasto Przyszłości. – 2022. – Т. 27. – С. 189-191.
25.
Esanov M., Ametov A. DOIRA SAN’ATINING RIVOJLANISHI VA TARIXI //Oriental
Art and Culture. – 2022. – Т. 3. – №. 2. – С. 729-733.
26.
Eсанов М. Знание особенностей воздействия музыкального искусства на человека
//Science and Education. – 2022. – Т. 3. – №. 12. – С. 767-771.
27.
Есанов М. О. ЎЗБЕК ХАЛҚ ЧОЛҒУЛАРИДА ИЖРОЧИЛИК ТАРИХИ //Oriental Art
and Culture. – 2022. – Т. 3. – №. 1. – С. 578-584.
28.
АЛЛАМБЕРГЕНОВА
Г.
ҚАРАҚАЛПАҚ
БАҚСЫСЫ
СƏЛМЕНБАЙ
САДЫҚОВТЫӉ ДӨРЕТИЎШИЛИК ЖОЛЫ //Евразийский журнал социальных
наук, философии и культуры. – 2023. – Т. 3. – №. 10. – С. 112-117.
29.
Allambergenova G. THE LIFE AND CAREER OF COMPOSER OSERBAI
ALLANAZAROV //Modern Science and Research. – 2023. – Т. 2. – №. 10. – С. 217-224.
30.
Allambergenova G. GOALS AND OBJECTIVES OF MUSIC EDUCATION IN
PRIMARY SCHOOL //Modern Science and Research. – 2023. – Т. 2. – №. 10. – С. 849-
855.
31.
Tajimuratova S. FORMATION OF STUDENTS'SKILLS OF INDEPENDENT
PERFORMANCE THROUGH THE TEACHING OF ART HISTORY //Modern Science
and Research. – 2023. – Т. 2. – №. 10. – С. 841-849.
32.
Saginbaevna T. S. FORMATION OF STUDENTS'SKILLS OF INDEPENDENT
PERFORMANCE THROUGH THE TEACHING OF ART HISTORY //Spectrum Journal
of Innovation, Reforms and Development. – 2022. – Т. 9. – С. 386-392.
33.
Sag’inbaevna T. S. Cultural Life in Uzbekistan during the Years of Independence //Spanish
Journal of Innovation and Integrity. – 2023. – Т. 18. – С. 39-41.
34.
Tajimuratova S. FORMATION OF STUDENTS'SKILLS OF INDEPENDENT
PERFORMANCE THROUGH THE TEACHING OF ART HISTORY //Modern Science
and Research. – 2023. – Т. 2. – №. 10. – С. 841-849.
298
35.
Saginbaevna T. S. Management and study of culture and art. – 2022.
36.
Тажимуратова Ш. С. САНЪАТШУНОСЛИК ФАНЛАРИНИ ЎҚИТИШ ОРҚАЛИ
ТАЛАБАЛАРНИНГ
МУСТАҚИЛ
ИШЛАШ
КЎНИКМАЛАРИНИ
ШАКЛЛАНТИРИШ. – 2023.
37.
Tajimuraova S. S. INFORMATION AND COMMUNICATIONS IN MANAGEMENT
//Journal of Integrated Education and Research. – 2022. – Т. 1. – №. 5. – С. 509-511.
38.
Qudenov R. QORAQALPOQ XALQ QO'SHIQLARI ASOSIDA YOSHLARNI
TARBIYALASH //«ОБРАЗОВАНИЕ И НАУКА В XXI ВЕКЕ». – 2023.
39.
Kudenov R. WAYS TO TEACH FOURTH GRADERS A SINGING LESSON //Modern
Science and Research. – 2023. – Т. 2. – №. 10. – С. 225-232.
40.
Kudenov R. METHODS OF CONDUCTING A MUSIC CULTURE LESSON IN THE
FOURTH GRADE //Modern Science and Research. – 2023. – Т. 2. – №. 10. – С. 856-861.
41.
Шыныбеков А. САМАРАЛИ НАТИЖАГА ЭРИШИШДА ЎҚУВЧИЛАР УЧУН
ПЕДАГОГИК ВОСИТАЛАР //Евразийский журнал социальных наук, философии и
культуры. – 2023. – Т. 3. – №. 11. – С. 76-79.
42.
Shinibekov A. QORAQALPOQ MUSIQA MADANIYATIDA MILLIY OGZAKI
IJODINING GAVDALANISHI //Miasto Przyszłości. – 2023. – Т. 39. – С. 204-206.
43.
Shinibekov A. Historical and Social Events in Folklore Works from the Point of View of
People's Relationships //Miasto Przyszłości. – 2022. – Т. 27. – С. 199-201.
44.
Шыныбеков А. Қорақалпоқлар санъатининг сарчашмалари Шарқий Европа ва Осиё
қадимий маданияти билан чамбарчас боғликлиги //Science and Education. – 2022. – Т.
3. – №. 12. – С. 910-915.
