ISSN:
2181-3906
2023
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 2 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
219
BADIIY TASVIR VOSITALARI TARJIMASIDA ADEKVATLIK
MASALALARI
(OʻZBEK VA INGLIZ TARJIMACHILIGI MISOLIDA)
Parpiyeva Dilfuza Usmirjonovna
NamDCHTI magistranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.10391755
Annotatsiya.
Ushbu maqolada badiiy vositalarni oʻzbek tilidan ingliz tiliga tarjima
qilishdagi qiyinchiliklar muhokama qilinib, til, texnik va madaniy farqlarga e’tibor qaratiladi.
Unda ekvivalent atamalarning yoʻqligi, badiiy vositalarning texnik tabiati va madaniy
konnotatsiyalar oʻrganiladi.
Maqolada, shuningdek, malakali tarjimonlarni jalb qilish, standartlashtirilgan
terminologiyani ishlab chiqish va madaniy kontekstni taʼminlash kabi yechimlar taklif etiladi.
Kalit soʻzlar:
Tarjima, Badiiy vositalar, Oʻzbek, Ingliz tili, Muammolar, Til farqlari,
Texnik jihatlar, Madaniy nuanslar, Adekvatlik, Yyechimlar, Standartlashtirilgan terminologiya,
Madaniyatlararo tushunish.
ISSUES OF ADEQUACY IN THE TRANSLATION OF ARTISTIC
MEDIA
(EXAMPLE OF UZBEKI AND ENGLISH TRANSLATION)
Abstract.
This article discusses the difficulties in translating artistic media from Uzbek to
English, focusing on language, technical, and cultural differences. It explores the lack of
equivalent terms, the technical nature of artistic mediums, and cultural connotations.
The article also suggests solutions such as hiring skilled translators, developing
standardized terminology, and providing cultural context.
Keywords:
Translation, Artistic tools, Uzbek, English, Problems, Language differences,
Technical aspects, Cultural nuances, Adequacy, Solutions, Standardized terminology, Cross-
cultural understanding.
ВОПРОСЫ АДЕКВАТНОСТИ ПРИ ПЕРЕВОДЕ ХУДОЖЕСТВЕННЫХ
МЕДИА
(НА ПРИМЕРЕ УЗБЕКСКОГО И АНГЛИЙСКОГО ПЕРЕВОДА)
Аннотация.
В данной статье рассматриваются трудности перевода
художественных средств массовой информации с узбекского на английский язык, уделяя
особое внимание языковым, техническим и культурным различиям. Он исследует
отсутствие эквивалентных терминов, техническую природу художественных средств и
культурные коннотации.
В статье также предлагаются такие решения, как наем квалифицированных
переводчиков, разработка стандартизированной терминологии и обеспечение
культурного контекста.
Ключевые слова:
Перевод, Художественные инструменты, Узбекский, Английский,
Проблемы, Лингвистические различия, Технические аспекты, Культурные нюансы,
Адекватность, Решения, Стандартизированная терминология, Межкультурное
понимание.
ISSN:
2181-3906
2023
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 2 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
220
Kirish
Tarjima turli madaniyatlar va tillar oʻrtasidagi tafovutni bartaraf etishda muhim vositadir.
U bilimlar, gʻoyalar va san’atni chegaralar boʻylab tarqatishda hal qiluvchi rol oʻynaydi.
Biroq, tarjima jarayoni murakkab va koʻpincha qiyinchiliklarga toʻla, ayniqsa badiiy
vositalarni tarjima qilishda. Ushbu maqolada oʻzbek va ingliz tilidagi tarjima holatlariga e’tibor
qaratib, badiiy vositalar tarjimasida adekvatlik masalalari koʻrib chiqiladi.
Badiiy vositalar ijodiy jarayonning muhim qismidir va ularning tarjimasi turli
madaniyatlarga mansub san'at bilan shugʻullanish istagida boʻlgan rassomlar, san'at oʻqituvchilari
va san'at ixlosmandlari uchun juda muhimdir.
Biroq, badiiy vositalarni tarjima qilish texnik va madaniy nuanslar tufayli oʻziga xos
qiyinchiliklarni keltirib chiqaradi. Oʻzbek va ingliz tillariga tarjima qilishda bu qiyinchiliklar ikki
til oʻrtasidagi katta lingvistik va madaniy tafovutlar bilan yanada kuchayadi.
Metod va tavsiyalar
Ushbu maqolada badiiy vositalarni oʻzbek tilidan ingliz tiliga va aksincha tarjima qilishda
adekvatlikning oʻziga xos masalalari koʻrib chiqiladi. Shuningdek, u badiiy vositalar
tarjimalarining aniqligi va samaradorligini oshirishga e’tibor qaratgan holda ushbu
muammolarning potentsial yyechimlarini oʻrganadi.
Badiiy asboblarni oʻzbek tilidan ingliz tiliga tarjima qilishdagi qiyinchiliklar.
San'at vositalarini oʻzbek tilidan ingliz tiliga tarjima qilish ikki til oʻrtasidagi lingvistik,
texnik va madaniy tafovutlar tufayli yuzaga keladigan bir qancha qiyinchiliklarni keltirib
chiqaradi. Asosiy muammolardan biri bu har ikki tilda ham ayrim badiiy vositalar uchun
ekvivalent atamalarning yoʻqligi.
Masalan, oʻzbek tilida ingliz tilida toʻgʻridan-toʻgʻri ekvivalenti boʻlmagan anʼanaviy
sanʼat asboblari uchun maxsus atamalar boʻlishi mumkin va aksincha. Bu esa tarjima jarayonida
noaniqlik va tushunmovchiliklarga olib kelishi mumkin.
Yana bir qiyinchilik - bu koʻpincha aniq va oʻziga xos terminologiyani talab qiladigan
badiiy vositalarning texnik xususiyati.
Bu atamalarni toʻgʻri tarjima qilish uchun ham manba, ham koʻrsatma tillarni chuqur
bilish, shuningdek, badiiy vositalarning texnik jihatlarini har tomonlama bilish talab etiladi. Ushbu
tajribasiz tarjimonlar badiiy vosita atamalarining moʻljallangan maʼnosini toʻgʻri yetkazishda
qiynalishi mumkin.
Badiiy vositalarni tarjima qilishda madaniy farqlar ham katta rol oʻynaydi. Baʼzi badiiy
vositalar oʻzbek va ingliz tillarida soʻzlashuvchi kontekstlarda turli madaniy maʼnolarga ega
boʻlishi mumkin, bu esa ularning tarjimasiga taʼsir qilishi mumkin.
Misol uchun, maʼlum bir san'at vositasi oʻzbek madaniyatida muhim madaniy yoki tarixiy
ahamiyatga ega boʻlishi mumkin, ammo bu uning ingliz tilidagi tarjimasida toʻliq ifodalanmasligi
mumkin.
Qolaversa, har ikki tilda badiiy vositalar uchun standartlashtirilgan terminologiyaning
yoʻqligi ularni tarjima qilishda nomuvofiqlik va chalkashliklarga olib kelishi mumkin.
Turli tarjimonlar bir xil badiiy vosita uchun turli atamalardan foydalanishi mumkin, bu esa
tarjima materiallarida bir xillikning yoʻqligiga olib keladi.
Tarjima muammolarini hal qilish uchun yechimlar
ISSN:
2181-3906
2023
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 2 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
221
Badiiy vositalarni oʻzbek tilidan ingliz tiliga tarjima qilishda adekvatlik masalalarini hal
qilish uchun bir nechta yyechimlarni amalga oshirish mumkin. Birinchidan, ikkala til va
madaniyatni chuqur biladigan, shuningdek, badiiy vositalarning texnik jihatlari boʻyicha tajribaga
ega boʻlgan tarjimonlarni jalb qilish juda muhimdir.
Bunday mahorat darajasiga ega boʻlgan tarjimonlar badiiy vosita atamalarining nozik
tomonlari va murakkabliklarini toʻgʻri yyetkaza oladi, bu ularning tarjimalari ham toʻgʻri, ham
madaniy jihatdan sezgir boʻlishini taʼminlaydi.
Bundan tashqari, oʻzbek va ingliz tillarida badiiy vositalar uchun standartlashtirilgan
terminologiyani ishlab chiqish ularning tarjimasining izchilligi va aniqligini oshirishga yordam
beradi.
Bunga ikkala madaniyatning til mutaxassislari, rassomlari va oʻqituvchilari oʻrtasida
badiiy vositalar uchun umumiy atamalar toʻplamini yaratish uchun hamkorlik qilish orqali erishish
mumkin.
Bundan tashqari, tarjima qilingan materiallar bilan bir qatorda kontekst va madaniy
maʼlumotlarni taqdim etish oʻzbek va ingliz tilida soʻzlashuvchi auditoriya oʻrtasidagi tafovutni
bartaraf etishga yordam beradi. Bu ayrim sanʼat vositalarining madaniy ahamiyatini ularning
tarjimalarida toʻliq ifodalanishini taʼminlashga yordam beradi.
Nihoyat, har ikki madaniyatning tarjimonlari, rassomlari va oʻqituvchilari oʻrtasida olib
borilayotgan izlanishlar va hamkorlik badiiy vositalar bilan bogʻliq muayyan tarjima
muammolarini aniqlash va hal qilishga yordam beradi.
Bu badiiy vositalarni oʻzbek tilidan ingliz tiliga tarjima qilish boʻyicha ilgʻor tajribalarni
ishlab chiqishga, pirovardida ularning tarjimalarining adekvatligi va samaradorligini oshirishga
olib kelishi mumkin.
Xulosa
Sanʼat vositalarini oʻzbek tilidan ingliz tiliga tarjima qilish ikki til oʻrtasidagi lingvistik,
texnik va madaniy farqlardan kelib chiqadigan oʻziga xos muammolarni keltirib chiqaradi.
Bu qiyinchiliklar tarjima qilingan materiallarning toʻgʻriligi va adekvatligiga taʼsir qilib,
badiiy vositalarni tasvirlashda tushunmovchilik va noaniqliklarga olib kelishi mumkin.
Ushbu muammolarni hal qilish uchun ikkala til va madaniyatda tajribaga ega boʻlgan,
shuningdek, badiiy vositalarning texnik jihatlarini chuqur tushunadigan tarjimonlarni jalb qilish
juda muhimdir.
Bundan tashqari, standartlashtirilgan terminologiyani ishlab chiqish va davom etayotgan
tadqiqotlar badiiy vositalar tarjimalarining aniqligi va izchilligini oshirishga yordam beradi.
Ushbu muammolarni hal qilish va samarali yechimlarni amalga oshirish orqali oʻzbek
tilidan ingliz tiliga badiiy vosita tarjimalarining adekvatligini yaxshilash, pirovardida
madaniyatlararo tushunish va san'atni qadrlashni osonlashtirish mumkin.
REFERENCES
1.
COMPONENTS OF ADEQUACY IN THE ART TRANSLATION Rasulova Zulfiya
Kholmurotovna Lecturer at the Denau Institute of Entrepreneurship and Pedagogy.,
Academica globe: inderscience research, Volume 2, Issue 5, May, 2021
2.
Kazakova T.A. Literary translation. - St. Petersburg, 2002 .-- 115 p.
ISSN:
2181-3906
2023
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 2 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
222
3.
Zhuraev K. Tarzhimashunoslik. - T., 2015. - 320 p.
4.
Salomov G.T. Tarjima nazariasi asoslari. - T., Kituvchi, 1983 .-- 232 p.
