Linguistics

Ушбу мақолада Ўзбекистон халқ ёзувчиси Пиримқул
Қодировнинг “Юлдузли тунлар” романининг сўнгги нашри, роман воқеалари учун асос бўлган тарихий воқеалар ҳақида маълумот берилган.

Филология фанлари доктори, профессор Муҳаммаджон Холбеков Уйғониш даври ва янги давр Ғарб халқлари адабиѐтни чуқур тадқиқ этган истеъдодли олимларимиздан биридир. У ―Марло ва Шекспир‖, ―ХХ аср модерн адабиѐти манзаралари‖, ―Структурал адабиѐтшунослик‖ асарларида Ғарбдаги адабий жараѐнларни Данте, К. Марло,В.Шекспир, Г.Э.Лессинг, Вольтер, Ш.Монтескьѐ,Байрон, Эдгар По, Оскар Уайльд, ―Кўллар мактаби‖ романтиклари ижодини кенг ва чуқур тадқиқ этади.М.Холбеков ―ХХ аср модерн адабиѐти манзаралари‖ китобида жаҳон адабиѐтида модерн ва модернизм тушунчаси, Ғарб насрида модернизм, Марсель Пруст, Жеймс Жойс, Уильям Фолькнер, Франц Кафка, Габриэл Маркес, Луис Борхес ва бошқаларнинг ижодига хос муҳим ҳусусиятларни
ѐритади.

Авваллари олий ўқув юртларининг филология ва тилларни ўқитиш таълим йўналиши мутахассислик фанлари блокида 1-курсда “Тилшуносликка кириш”, 4-курсда “Умумий тилшунослик” фанлари ўқитилган. Сўнгги йилларда бу икки фан бирлаштирилиб, адабиётшунослик фанлари блокига, яъни “Адабиётшунослик назарияси” фанига мутаносиблашган ҳолда, “Тилшунослик назарияси” номи билан ўқитила бошланди.

     Speaking is an essential part of second language learning and teaching. Despite its importance, for many years, teaching speaking has been undervalued and English language teachers have continued to teach speaking just as a repetition of drills or memorization of dialogues.

O‘zbеk tilshunоsligidа tаsdiq vа inkоr mа’nоli gаplаr, ulаrni ifоdаlоvchi shаkliy-grаmmаtik vоsitаlаr tizimi, tаsdiq vа inkоr gаplаrning sеmаntik qаmrоvi bilаn bоg‘liq tоmоnlаri umumnаzаriy plаndа mоnоgrаfik yo‘sindа аtrоflichа o‘rgаnilgаn [2:152]. Birоq mаzkur hоdisа ilmiy-stilistik nuqtаyi nаzаrdаn, shuningdеk, bundаy gаplаr sеmаntikаsidа “shахs” lisоniy zаrrаsining ifоdаlаnish ko‘lаmlаri esа hаli tаdqiq etilmаgаn.

This article describes the manuscript version of Shohnomayi Andalib by Andalib, one of the representatives of the Kokand literary environment. The external and internal characteristics of the manuscript are examined, and its overall structure is highlighted. Additionally, the meaning of some verses from the manuscript is briefly explained.

“Tashbeh – Sharq adabiyotida keng tarqalgan san’atlardan biri bo‘lib, ”o‘xshatish” ma’nosini ifodalaydi. Bu ikki narsa yoki tushunchani ular o‘rtasidagi haqiqiy (real) yoki majoziy munosabatlarga ko‘ra o‘xshatish san’atidir. Tashbih
san’ati tasvirlanayotgan shaxs, buyum yoki tushunchani o‘quvchi ko‘z o‘ngida aniqroq, jozibaliroq gavdalantirishga xizmat qilib, asar timsollari ma’naviy qiyofasini yorqinroq ochish, binobarin, shoir g‘oyasini o‘quvchi ongiga to‘laroq yetkazishga
imkon beradi

Ushbu maqolada tuproq unumdorligi va uning ekologik-meliorativ holatini yangi zamonaviy usullar orqali aniqlash va baholash, xususan, geoaxborot tizimlari asosida aniqlash samarali usul ekanligi haqida fikrlar olib boriladi. Obyekt "Qilchinoq-Humoyuni" fermer xo'jaligi.

1989-yil 21-oktabr… Qalblarni to‘lqinlantirgan mustaqillikning ilk nasimlarini olib kelgan qutlug‘ kun. Ona tilimiz sha’ni va qadr-qimmatini yuksaklarga ko‘tarishga tashlangan mardona qadam.

Метафора “Тафаккурнинг зарурий қуроли, илмий фикрнинг шакли”, “Ақлнинг қўлини узун қилувчи восита”, “Дунёни билишнинг энг қудратли қуролларидан бири” ҳамда оламни англашнинг калити бўлиб, у инсон тафаккурининг хусусиятларини ўзида акс эттиради. Метафорага Арасту давридан бошлаб катта эътибор қаратилган. Олим метафорани бир объектнинг хусусиятларини бошқа объектнинг хусусиятларига ўтказиш жараёнига
асосланган тил ускунаси [2;686] деб таърифлайди.

Omon Matjon ijodi davomida buyuk qomusiy olimlarimiz va shoirlarimiz Al-Beruniy, Al-Xorazmiy, Al-Ma‘mun, Ahmad Yassaviy, Pahlavon Mahmudlarning obrazi yaratilganini ko‗rishimiz mumkin. Shoirning Beruniy haqidagi asarlari ham shoirning yuksak darajadagi asarlari qatoriga kiradi. Abu Rayxon Beruniy keyingi avlodlarga boy ilmiy va adabiy meros qoldirgan. Uni nafaqat sharq xalqlari, balki g`arb jamoatchiligi ham tan olgan. Shu boisdan buyuk olim haqida ilmiy asarlar bilan birga badiiy asarlar ham yaratilgan. Shu jihatdan olib qaraydigan bo`lsak, shoir iste‘dodli realist ijodkor sifatida o`z ideallarini ifoda etish maqsadida tarixda yashab o`tgan, xalqimiz uchun qadrli bo`lgan va butun dunyo tan olgan buyuk alloma shaxslarning obraziga murojaat qilgan. Aniq tarixiy dalillarni va tarixiy shaxslar haqidagi afsona va rivoyatlarni o`rgangan, asarlariga singdirib yuborgan. Ijodkor asarlarini kuzatar ekanmiz, buyuk va oddiy insonlarning qalb go`zalliklarini, zamon, umr, xalq, odamlar taqdiri va kelajagi bilan bog`liqligi, vatan oldidagi burchi kabi mavzular shoir ijodining asosiy mazmuni ekanligiga amin bo`ldik.

Truman Kapotening “Jaholat” romani o‘z davrining shov shuvli asarlaridan sanalib, undagi voqealar ayni ijtimoiy hayotning inikosi sanaladi. Asardagi voqealar va qahramonlar shunchalik kitobxon o‘rtasida bahsmunozaraga sabab bo‘lishi, muvaffaqiyatga erishishi ortida yozuvchining cheksiz mehnati, izlanishlari yotibdi, desak adashmaymiz. Qolaversa, ushbu asar uchun Truman Kapote ko‘p narsasini fido qilishiga to‘g‘rikeldi, sog‘ligi, ijtimoiy holati, mashhurlik. Roman 1965-yilda kitob holida “Jaholat” sarlavhasi ostida chop etilgunga qadar, yozuvchi tinimsiz faktlar, qaydnomalar, real qahramonlar bilan suhbat jarayonlari o‘tkazdi.

Ushbu maqolada “Badoyi al-lug‘at” asarining tuzilishi va hozirgi
zamon lug‘atchiligining rivojlanishi hamda ushbu asarning ahamiyati haqida so‘z yuritilgan bo‘lib, so‘zlarning kelib chiqish tarixi va qadimda qo‘llanish darajasi yoritib berilgan. Maqolada asar yuzasidan izohlar keltirilib o‘tilgan

Ǵárezsizlik dáwiri qaraqalpaq prozası burın qol urılmaǵan temalarǵa, ideyalarǵa qálem terbetiwde, el tariyxında úlken ornı bar real shaxslardıń kórkem obrazın jaratıwda, qaharman xarakterin jasaw jolında burınǵı qatıp qalǵan kestelerden, stereotiplerden qutılıwda, jańasha janrlıq, stillik shoqqılardı iyelewde belgili tabıslarǵa eristi. Usınday jańa ideya-tematika hám janrlıq, stillik izlenisler menen sátli qálem terbetken jazıwshılardıń biri A.Ábdiev boldı.

The objective of the research is the genre “sosol” which represents the full typogic characteristics of the Korean Literature of the Middle Ages in the example of a Fable about Khon Kil Don
The aim of the work is to investigate the specific characters of the Korean prose of the Middle Ages and development matters of its genre, to analyze the main motifs, ideal-aesthetic views and some artistic peculiarities of the Korean prose in that period of time.
The methods of investigation: historical - comparative and comparative -typological
The obtained results and their newness: The evolutionary development of the genre included into the series of “sosol” as on example of the Korean prose of the Middle Ages has been investigated for the first time in the dissertation. The main characteristics of the fable genre in the Korean prose of the Middle Ages have been showed in it. The plot line and composing structure of the Korean fables of the Middle Ages in the example of a fable about Khon Kil Don have been investigated in this work. The recommendations were given on the new directions of the development stages and historical periodic of the Korean Literature. The importance of the folklore and epic motifs with the appearance of the Korean fables of the Middle Ages was displayed as an example of “A story (fable) about Khon Kil Don”.
Practical importance: The result of the investigation will be helpful as an extra source in teaching the subjects such as “The Literature of the Major” (Korean), “Theoretical Matters of the Specialty” for the students who learn Philology and Foreign Languages (the Korean languages and Literature) and “Study of Literature” (Korean literature). It also can help to identify the direction for the scientific researchers and the students in the magistrates who investigate the Korean literature matters. The dissertation can be used in writing text- books and manuals on the academic history of Oriental Literature, i.e. History of Korean Literature. The materials and conclusions of the work is useful in teaching special courses on the history of the Korean Literature and Oriental Literature of the Middle Ages.
The level of introduction and economic benefits: The results of the investigation have been proved in the process of teaching “History of Korean Literature”, “Korean prose of the Middle Ages” by the candidate for a degree. A number of talks were given on this scientific research in the republican and international conferences (Tashkent, Almata) dedicated to the study of the Korean Language Matters.
The field of usage: Literature study, Literature of Asian and African countries, study of Korean Literature.

Jahon kognitiv lingvistikasi tajribasidan ma’lumki, konseptning assotsiativ tarzda verballashuv jarayoni, uning tabiati, harakatga keltiruvchi mexanizmlari turli tillarda o‘ziga xos tarzda namoyon bo‘ladi.

Тилдин мэнисин тилден сыртта, тилдин ментал тэбиятын уйренбестен турып анык шегаралау мумкин емес. Тил инсанга таныс болмаган мазмун-мэнис емес, бэлким инсанныц кэбилети ретинде байланыс куралы хэм элемнин базасы, сэулелениуи болып тусиндириледи. Тил инсанныц санасы, ойлауы, руухый эмелий искерлиги менен тыгыз байланыслы. Тил жэрдеминде дуньялык хэм диний билимлср, руухый агартыушылык мэдений-социаллык кэдириятлар, олардыц нормалары инсан тэрспинсн тольны менен хэм айырымлары езлсстириледи, топланады, инсанныц ойлау формалары олар жэрдеминде рауажланады хэм элемди руухый тэрептен езлестиреди.

Ушбу мақола ҳозирги замон немис тилида иловали
элементларнинг структур ўзига хосликларини баён қилишга бағишланган. Немис тилида синтактик алоқаларнинг турли хил бўлиши,иловали элементларнинг структура жиҳатдан ҳар хил шаклланишини ёритиб берган.

Мустақиллик йилларида мамлакатимизда тилнинг фразеологик тизимини ўрганишда олимлар турли аспектлардаги тадқиқот масалаларига эътибор қаратмоқда. Қорақалпоқ тилшунослигидаги фразеологизмлар ҳам кўп жиҳатларига кўра ўрганилди. Лекин уларнинг ичида алоҳида мавзуий гуруҳни ташкил қиладиган колоратив фраземалар алоҳида тадқиқот объекти бўлган эмас.

Заргарлик буюмлари ҳар бир даврда аѐлга гўзаллик, башанглик бериб турган. Уларнинг чексиз хилма-хиллиги кишини хайратда қолдиради. Бунчалик кўп шакл-қиѐфалар қаердан пайдо бўлди экан? Бу масалани ўрганиш жараѐнида инсон дунѐга келган пайтдан тирикчилиги учун зарур бўлган оддий тақинчоқсимон ашѐлар бундай шакл-қиѐфаларнинг келиб чиқишига асос бўлган, деган фикр туғилади. Маьлум бир ѐшда ва ҳаѐтнинг маьлум бир пайтида, масалан, тўйда, байрамда, ѐки кундалик турмушда асқотадиган буюмлар жумласи шулардан келиб чиқади. Бу зеб-зийнат буюмларининг жуда кўпчилик шакл ва безакларнинг туб негизи анча олдинги асрларда яратилган асарларига бориб тақалади. Мазкур заргарлик буюмлари қоракўз, қорақош, қорасоч, гўзал ва эҳтиросли, ранг-баранг либосларга буркалган аѐлларга мўлжалланган бадиий рамзийлик маьносини очиб берувчи яхлит ансамблларни ташкил этади.

Ҳар қандай тилда ўша тилда алоқа қилувчи тил эгаларининг– халқ, миллат ва этник бирликларнинг асрлар оша ўз бошидан кечирган ижтимоий ҳаёти, турмуш тарзи, ҳаётий тажрибалари акс этади. Шу сабабли ҳам тилни халқ ҳаёти, тарихий тараққиёти босқичларининг ягона гувоҳи, унинг ҳаётий тажрибаларини тўплаб аждодлардан авлодларга етказувчи, миллий ўзига хослигини тутиб турувчи, этник жипслигининг рамзи сифатида тан оладилар.

Ўзбекистон Давлат жаҳон тиллари университети “Жаҳон адабиёти” кафедраси мудири, профессор Гулноз Холлиеванинг жорий йилда “Академнашр” нашриёти томонидан чоп этилган “Қиёсий адабиётшунослик” ўқув қўлланмаси, афсуски, юртимиз олий таълим тизимида долзарб бўлган адабиёт назарияси, чет эл адабиёти тарихи каби олий таълим тизимимизда муайян даражада ўрганилаётган соҳаларнинг унутилаёзган ўта муҳим аспектига бағишланган.

Қарақалпақларда ӛз-ара жәрдем «кӛмек» деп аталып, социаллық институт сыпатында қәлиплескен, аўыл хожалық жумысларында ғалабалық кӛриниске ийе. «Кӛмек»-тҥрлери аўыл хожалық жумыслары, ирригация, шәрўашылық, жумысларында физикалық жақтан, той ҳәм мәресимлерде финанслық, мораллық, қайыр-саҳаўатлық жәрдем кӛринисинде ӛз-ара жәрдем дәстҥри қатаң сақланып қалған.

Түркий халықлар фольклорын салыстырмалы типологиялық изертлеў миллетлердиӊ үрп әдетлерин, миллий салт-дәстүрлериниӊ пайда болыўын ҳәм миллий тийкарларын үйрениўде баслы ўазыйпалардан бири болып есапланады. Халық фольклорын изертлеў бойынша ерисилген табыслар өзбек ҳам қарақалпақ халықларында той-мәресимлер ҳәм оларда қолланылатуғын салт-дәстүрлерди анықлаўда жәрдем береди. Усы орында түркий халықларыныӊ көпшилигинде, әсиресе, өзбек, қарақалпақ, т.б. халықларда келин түсириў мәресимлерин өткериў, усы мәресимде қолланылатуғын салт-дәстүрлер, исенимлерди салыстырмалы изертлеўде күтилген нәтийжеге ерисиўде үлкен әҳмийетке ийе. Мәселен, өзбек, қарақалпақ халықларының фольклорында келин түсириў тойы болады. Усы тойда келин уйине келгенде бетин ашыў дәстүри бар. Сол ўақытта «Беташар» қосықлары айтылады. «Беташар» қосығы айтылған ўақытта келинниң үстине ақ орамал жаўылып, түскен үйиниң ағайын, туўған-туўысқанларына, ата-енесине, қоңсы-қобасына ийилип сәлем бериўи керек болады. Сол ўақытта жасы үлкен апалардан биреўи келинниң орамалының ушына анар, алма, тут ҳәм т.б. ағашлардың шыбығын байлап, бир кишкене баланың қолына услатып турады. Мине, бул дәстүр келин мийўели ағаштай өнип-өссин деген түсиник пенен әмелге асырылады.

Қарақалпақ тилиниң лексикалық қурамын этимологиялық жақтан изертлеў– қарақалпақ тилиниң алдында турған әҳмийетли мәселелеринен бири. Бул мақаламызда қарақалпақ тилиндеги ийт, көпек, төбет ҳәм күшик
сөзлерине этимологиялық тәрептен қатнас жасадық. Бул сөзлердиң түркий тиллердеги лексикалық мәнисин, олардың қолланылыўын үйрениўге ҳәрекет еттик.