462
TURIZM SOHASI, UNING HAYOTIMIZDAGI AHAMIYATI VA BU SOHADA YUZ
BERAYOTGAN O'ZGARISHLAR
Bozorboyeva Marjona Shavkat qizi
Toshkent Kimyo xalqaro universiteti talabasi
marjonabozorboyeva64@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.11087368
Annotatsiya.
Ushbu maqolada turizm sohasi, uning rivojlanishi va yurtimizda bu sohada
bor kamchiliklar, ularni bartaraf etish va yangiliklar kiritish haqida yoritilgan.
Kalit so'zlar:
Turizm, dunyo, sayyohlik, rivojlanish, kamchilik, COVID, kompaniya,
kompleks, infrastruktura.
THE FIELD OF TOURISM, ITS IMPORTANCE IN OUR LIFE AND THE CHANGES
TAKING PLACE IN THIS FIELD
Abstract.
This article describes the field of turism, its development and the shortcomings
in this field in our country, their elimination and introduction of innovations.
Key words:
Tourism, world, tourism, development, deficiency, COVID, company,
complex, infrastructure.
СФЕРА ТУРИЗМА, ЕЕ ЗНАЧЕНИЕ В НАШЕЙ ЖИЗНИ И ИЗМЕНЕНИЯ,
ПРОИСХОДЯЩИЕ В ЭТОЙ СФЕРЕ
Аннотация.
В данной статье описывается сфера туризма, ее развитие и
недостатки в этой сфере в нашей стране, их устранение и внедрение инноваций.
Ключевые слова:
Туризм, мир, туризм, развитие, дефицит, COVID, компания,
комплекс, инфраструктура.
Turizm – fransuzcha so`zdan olingan bo`lib tour- sayr, sayohat kabi ma`nolarni anglatadi.
Turizm- sayyohlik, sayohat qilish, faol dam olish turlaridan biri. Turizm deganda jismoniy
shaxsnig doimiy istiqomat joyidan sog'lomlashtirish, ma'rifiy, kasbiy amaliy yoki boshqa
maqsadlarda borilgan joyda haq to'lanadigan faoliyat bilan shug'ullanmaganda jo'nab ketish
tushuniladi. Ko'pgina mamlakatlarda turizm davlat iqtisodiyotining rivojlangan sohasi
hisoblanadi. Chunki turli mamlakatlarga sayohat qilishni istamaydigan insonning o`zi bo'lmasa
kerak. Bugungi kunda jahon turizm bozori qariyb 9 trillion dollarni tashkil etmoqda. Bundan
ko'rinib turibdiki, har bir davlat o'z kelajagi va rivoji uchun sarmoya kiritishi zarur. Dunyoda ish
bilan band aholining har o'ninchisi ushbu sohada faoliyat yuritmoqda. Shuning uchun ham eng
ko'zga ko'rinadigan soha turizm sohasi hisoblanadi.
463
Barchamizga ma'lumki bir necha yillar davomida butun dunyoda turizm sohasi rivojlanib
kelmoqda. Har bir davlatning ichki va tashqi iqtisodiyatini shu turizm sohasi yuksak darajalarga
olib chiqmoqda. Har bir davlat o'z kelajagi va rivoji uchun mana shu sohaga sarmoya ya'ni
investitsiya kiritmoqda. Sarmoya kiritilmagan ish hech qachon rivojlanmaydi, u ishda yuksaklik
va o`sish bo'lmaydi. Turizm jahon iqtisdiyotining yetakchi tarmoqlaridan biri bo'lib, milliy
iqtisodiyotga yuqori daromad keltiradigan istiqbolli soha hisoblanadi.
Turizm dunyo yalpi ichki mahsulotining taxminan 5%ini tashkil etadi, rivojlangan
mamlakatlarda deyarli 10% aholi turizm sohasi bilan band. COVID-19 pandemiyasi oqibatida
turizm sohasi eng katta talofat ko'rgan tarmoqlardan biridir. Jahon turizm tashkilotining
ma'lumotilariga ko'ra, 2020-yilda xalqaro turizm 72%ga yoki turizm xizmatlaridan tushumlar
1,1trillion dollarga kamayib, 1990-yil darajasiga tushib qoldi. Natijada 935 mlrd dollar miqdorida
eksport daromadlari yo'qotildi. Bizga ma'lumki 2020-yil 16-martdan mamlakatimiz ichki va tashqi
turistlar uchun yopilgandi. Oqibatda 1,5 mingdan ortiq turoperator, 1,2 mingta mehmonxona o'z
faoliyatini to'xtatishga majbur bo`ldi. Bular, gidlar, milliy hunarmandchilik, ziyoratgoh va
sihatgohlar, umumiy ovqatlanish, transport va boshqalar bilan qo'shib hisoblaganda 250 mingdan
ortiq aholi daromadiga jiddiy ta'sir qildi.
Turizmning juda ko'p turlari hamda shakllari mavjud:
- Ichki xalqaro;
- Havaskorlik turizmi;
- Uyushgan turizm;
- Yaqin j oyga sayohat;
- Uzoqqa sayohat;
- Bilim saviyasini kengaytirish maqsadidagi turizm;
- Toqqa chiqish;
- Suv turizmi;
- Avtoturizm;
- Piyoda yuriladigan turizm;
- Sport turizmi va boshqalar.
O'zbekistonda turizm sohasiga rahbarlikni "O'zbekturizm" milliy kompaniyasi olib boradi.
Bu kompaniya 27-iyul 1992-yil tuzilgan. Kompaniyaning asosiy vazifasi turizm infrastrukturasini
rivojlantirish, chet el sarmoyasini jalb qilib zamonaviy turistik komplekslarni barpo etish va yangi
turistik yo'nalishlarni ishlab chiqish shuningdek, xizmatlar doirasini kengaytirish va shu
kabilardan iborat.
464
Shavkat Mirziyoyev raisligida mamlakat turizmini rivojlantirish bo‘yicha videoselektor
yig‘ilishi o‘tkazildi.
2022-yilda O‘zbekistonga tashrif buyurgan xorijiy turistlar soni 2021-yilga nisbatan 3
baravarga oshgan — 5,2 mln. Sohaning eksporti hajmi $1,6 mlrd.ni tashkil etadi.Ichki turizm
dasturlari doirasida 11,5 mln, shundan 1,5 mln ehtiyojmand aholi, yoshlar va keksalar sayohatlari
tashkil etildi.Joriy yilda viloyat hokimlari va elchilar 7 mln xorijiy va 15 mln ichki sayyohlarni
jalb qilish, eksportni $2,5 mlrd.ga yetkazish ustida aniq reja va majburiyat bilan ishlashlari
shartligi ta’kidlandi.O‘rganishlar ko‘ra, turistlarni faol jalb qiladigan joylar haqida kontent kam,
bori ham qiziqarli emas, sayyohlarni 4−5 kun olib qoladigan turpaketlar yetishmaydi.Yo‘l
chiptalarini 3−6 oy oldindan bron qilish, sotib olishda noaniqliklar juda ko‘p.Muzey, teatr,
madaniyat maskanlari turizm dasturlari bilan bog‘lanmagan, ularning ishlash vaqti ham sayyohlar
talabidan kelib chiqmagan.Prezident soha mutasaddilari shu va boshqa kamchiliklar bilan tizimli
ishlamayotganini tanqid qildi va keskin o‘zgarish qilinishi zarur bo‘lgan yo‘nalishlarni birma bir
ko‘rsatib o‘tdi.
Yig`ilishda yangi qatnovlar uchun aviachipta xarajatlarining 25%iga subsidiya berilishi
haqida alohida to`xtalib o`tdi. Aviaqatnovlarda ichki reyslar taqchilligi kuzatilmoqda, temir yo‘lda
haftasiga 68 ta qo‘shimcha qatnovga, 350 ta yangi vagonga talab borligi, aviachipta xarajatlarining
25%iga subsidiya berilishi va bunga 60 mlrd so‘m ajratilishi haqida ham aytib o`tilde. Yig‘ilishda
xorijiy sayyohlarning O‘zbekistonda bir kun ko‘proq qolishi — yillik turizm eksportini $300
mln.ga oshirishi ta’kidlandi.
O‘tgan yili 31 ta tuman va 143 ta mahalla turizmga ixtisoslashtirib, ularda alohida soliq
rejimi joriy qilingan edi. Bu imkoniyatdan Forish, Urgut, Xo‘jayli, Payariq, Nurota tumanlari va
Angren shahri samarali foydalangan.Na temir yo‘li bor, infratuzilmasi rivojlanmagan, chekka
hududda joylashgan bu tumanlarda shuncha o‘zgarish bo‘lib, sharoiti ancha yaxshi bo‘lgan Kogon,
Kitob, Xatirchi, Qiziltepa, Yangiqo‘rg‘on, Toyloq, Boysun, Parkent, Bog‘ot tumanlari bu
imkoniyatlardan foydalanmayotgani haqida tanqid qilindi.
viloyatlar ularga biriktirilgan 11 ta oliygoh bilan hamkorlikda ishlab, turizm obyektlari
to‘g‘risidagi kontentni boyitishi kerak bo‘ladi. Ular:
31 ta tuman va ulardagi 143 ta turizm mahallasining tarixi, yodgorliklari va turistik
obyektlari kontentini yaratadi shuningdek, ular asosida kamida 12 ta tilda turistik paketlar ishlab
chiqiladi; turizm, iqtisodiyot, tarix, geografiya, servis, xorijiy tillar yo‘nalishlarida o‘qiyotgan
talabalarning kamida 2 oylik amaliyoti shu tumanlarda tashkil etiladi; turizm va servis obyektlari
ishchilarini o‘qitadi.
465
Natijaga qarab oliygoh o‘qituvchilari va talabalari rag‘batlantiriladi.
Tegishli vazirliklar va mutasaddilariga festival shuningdek, madaniyat tadbirlarini
ko‘paytirish, qishki va ekologik turizmni rivojlantirish, qo‘riqxona, tabiat bog‘lari haqmda tabiat
yodgorliklari imkoniyatidan foydalanish bo‘yicha topshiriqlar ham berildi.
Xulosa o'rnida shunday deyishimiz mumkin
; Har bir davlatning rivojlanish tarixiga
nazar soladigan bo'lsak, albatta turizm bilan bog'liq bo'ladi. Har bir davlat o'z yurtini butun
dunyoga tanitishi uchun ham o'zining turizm sohasidagi ehtiyojlarini qoplash uchun har taraflama
yetarlicha ta'minlashi lozim.
REFERENCES
1.
Международный туризм сократился в 2020 году до уровня 1990 год.
Erkayeva
Barno Abdurahimovna
" O'ZBEKISTONDA TARIXIY-MADANIY
TURIZMNI RIVOJLANTIRISHNING IJTIMOIY-IQTISODIY JIHATLARI ".
2.
Qudratov G‘.X., Tuxliev I.S. Turizm iqtisodiyoti. – Samarqand, SamISI,
2007.
3.
Tariqulov M. O, Nabiyeva S. A “Ekskursiyashunoslik” fani bo’yicha ta’lim
texnalaogiyasi. Toshkent 2006 y. Toshkent Davlat Iqtisodiyot universiteti.
4.
I.S.Tuxliev, M.Q.Pardaev. Turizmda xizmat ko`rsatishni rivojlantirish aholi
bandligini oshirish manbasi. - T., 2008. -18 b.
5.
X.M.Mamatkulov. Turizm va servisga oid izohli lug‘at. -Samarkand, 2010. -
201 b.
Internet manbalari
6.
https://cyberleninka.ru/article/n/turizm-sohasining-tarixi-va-uning-rivojlanish-davrlari-
yurtimizning-tarixiy-manzilgohlari
7.
https://kun.uz/news/2018/01/02/uzbekistonda-turizm-kaj-avolda-va-uni-rivozlantiris-
ucun-nimalar-kilis-kerak-mutahassis-
takliflari?q=%2Fuz%2Fnews%2F2018%2F01%2F02%2Fuzbekistonda-turizm-kaj-
avolda-va-uni-rivozlantiris-ucun-nimalar-kilis-kerak-mutahassis-takliflari
8.
https://uz.m.wikipedia.org/wiki/Turizm
