169
O’ZBEK VA INGLIZ TILLARIDA SHAXSNING SIFAT XUSUSIYATLARIGA EGA
FRAZEOLOGIZMLAR
Egamberdiyeva Dilnoza Shodiyevna
Termiz iqtisodiyot va servis universiteti,
Xorijiy til va adabiyoti (ingliz tili) ixtisosligi 1-bosqich magistranti,
Arapov G’ayrat Namozovich
Termiz davlat universiteti, Phd.
https://doi.org/10.5281/zenodo.11642514
Annotatsiya.
Ushbu maqolada o‘zbek va ingliz tillaridagi shaxsning sifat xususiyatlariga
ega frazeologik iboralar o‘rganiladi. Madaniy jihatdan o‘rnatilgan iboralarni tahlil qilish orqali
maqola chidamlilik, mehribonlik, qat’iyatlilik va inson xarakterining boshqa jihatlari haqida
tushunchalarni ochib beradi. Ushbu lingvistik hodisalarni o‘rganish orqali biz til, madaniyat va
o‘ziga xoslik o‘rtasidagi murakkab o‘zaro ta’sirni chuqurroq tushunamiz.
Kalit so‘zlar:
Frazeologizm, shaxsning sifat xususiyatlari, madaniy kontekst, lingvistik
nuans, muloqot, tarjimonlik.
PHRASEOLOGISMS WITH PERSONAL ADJECTIVE CHARACTERISTICS IN
UZBEK AND ENGLISH LANGUAGES
Abstract.
In this article, phraseological expressions with personal qualities in Uzbek and
English languages are studied. By analyzing culturally embedded expressions, the article reveals
insights about resilience, kindness, perseverance, and other aspects of human character. By
studying these linguistic phenomena, we gain a deeper understanding of the complex interplay
between language, culture, and identity.
Key words:
Phraseologism, personality traits, cultural context, linguistic nuance,
communication, translation.
ФРАЗЕОЛОГИЗМЫ С ЛИЧНЫМИ ПРИЛАГАТЫМИ В УЗБЕКСКОМ И
АНГЛИЙСКОМ ЯЗЫКАХ
Аннотация.
В данной статье изучаются фразеологические выражения с
личностными качественными характеристиками в узбекском и английском языках.
Анализируя культурно укоренившиеся выражения, статья раскрывает понимание
стойкости, доброты, настойчивости и других аспектов человеческого характера. Изучая
эти лингвистические явления, мы получаем более глубокое понимание сложного
взаимодействия между языком, культурой и идентичностью.
170
Ключевые слова:
Фразеологизм, особенности личности, культурный контекст,
языковой нюанс, общение, перевод.
Til nafaqat fikr va his-tuyg'ularimizni, balki o'ziga xos xususiyatlarimizni ham aks
ettiruvchi inson tajribasining boy gobeleniga bir oynadir. Turli madaniyatlarda va lingvistik
landshaftlarda frazeologik iboralar individuallik va xarakterning mohiyatini aks ettiruvchi kuchli
vosita bo'lib xizmat qiladi. O‘zbek va ingliz tillarida son-sanoqsiz frazeologik iboralar mavjud
bo‘lib, ularning har biri bizni shaxs sifatida belgilaydigan shaxsiy fazilatlar va xususiyatlar haqida
tushuncha beradi. Ushbu maqola o‘zbek va ingliz tillaridagi frazeologizmlarning maftunkor
sohasini o‘rganadi, inson tabiati va o‘ziga xosligining murakkabliklarini yoritib beruvchi
iboralarning xilma-xilligini o‘rganadi. Ishonch va o'z-o'zini anglash iboralaridan empatiya va
chidamlilikni ta'kidlaydigan iboralargacha, bu til marvaridlari turli madaniyatlar va tillardagi
shaxsiyatning ko'p qirrali tabiatini ko'rish imkonini beradi. Ushbu maqola o‘zbek va ingliz
tillaridagi frazeologik iboralarni qiyosiy tahlil qilish orqali lingvistik nutqda shaxsiy fazilatlar va
xususiyatlar haqidagi tushunchamizni shakllantiradigan universal mavzular va o‘ziga xos
nuanslarni ochib berishga qaratilgan. Frazeologiyaning rang-barang olami bo'ylab sayohatga
qo'shiling, bu erda so'zlar qalbga deraza bo'lib, shaxs sifatida kimligimizning mohiyatini ochib
beradi.
1.
Frazeologiya orqali shaxsiy fazilatlarni o’rganish:
• O‘zbek va ingliz tillaridagi frazeologik iboralar shaxsning shaxsiy fazilatlari va
xususiyatlari haqida qiziqarli tushunchalarni beradi.
• Bu iboralar ko'pincha jonli va esda qolarli til orqali shaxsning qat'iyatlilik, chidamlilik,
mehribonlik va aql-zakovat kabi jihatlarini qamrab oladi.
2. Madaniy kontekst va lingvistik nuanslar:
• Madaniy ta’sirlar frazeologik iboralarni shakllantirishda muhim rol o‘ynaydi, har bir til
o‘z so‘zlovchilarining o‘ziga xos qadriyatlari, an’analari va ijtimoiy normalarini aks ettiradi.
• O‘zbek tilida iboralar shaxsiy fazilatlarni ifodalash uchun madaniy manbalar, folklor va
tarixiy voqealarga tayanishi mumkin, inglizcha iboralar esa idiomatik iboralar va adabiy
tashbehlarni o‘z ichiga olishi mumkin.
3. Tillardagi umumiy mavzular:
• Madaniy farqlarga qaramay, o‘zbek va ingliz tillaridagi frazeologik iboralarda o‘z aksini
topgan umumiy mavzular va umuminsoniy haqiqatlar mavjud.
171
• Sevgi, do'stlik, shuhratparastlik va qat'iyat bilan bog'liq bo'lgan ifodalar turli xil
madaniyatlarga ega bo'lgan shaxslarda aks sado beradi va umumiy insoniy tajribalarni ta'kidlaydi.
4. Tarjimonlik va madaniy kompetensiya:
• Frazeologik iboralarni tushunish va izohlash madaniy malaka va kontekstni tushunishni
talab qiladi.
• Til o'rganuvchilar va madaniyatlararo muloqotchilar noto'g'ri talqin qilish yoki
tushunmovchilikni oldini olish uchun ushbu iboralarga kiritilgan madaniy nuanslarga sezgir
bo'lishlari kerak.
5. Muloqot va identifikatsiyaga ta'siri:
• Frazeologik iboralar shaxsiy va madaniy o'ziga xosliklarni shakllantirishga yordam
beradi, shaxslarning o'zini qanday idrok etishi va boshqalar tomonidan idrok etilishini
shakllantiradi.
• Tildan foydalanish orqali shaxslar o'zlarining qadriyatlari, e'tiqodlari va shaxsiy
xususiyatlarini ifoda etadilar, o'zlarining til jamoalari ichida aloqalarni kuchaytiradilar va
munosabatlarni o'rnatadilar.
6. Til o‘rganish va madaniyatlararo tushunish:
• O‘zbek va ingliz tillarida frazeologik iboralarni o‘rganish til o‘rganishni kuchaytiradi va
madaniyatlararo tushunishni rivojlantiradi.
• Til o‘rganuvchilar frazeologik iboralarni tahlil qilish va kontekstga moslashtirish orqali
madaniy me’yorlar, qadriyatlar va muloqot uslublari haqida qimmatli tushunchalarga ega
bo‘ladilar.
7. Kelajakdagi yo'nalishlar va xulosa:
• Tilning rivojlanishi va o‘zgaruvchan ijtimoiy dinamikaga moslashishda davom etar ekan,
frazeologik iboralarni o‘rganish boy va qiziqarli tadqiqot sohasi bo‘lib qolmoqda.
• O‘zbek va ingliz tillaridagi frazeologizmlarning murakkab jihatlarini chuqurroq o‘rganish
orqali tadqiqotchilar til, madaniyat va shaxsiy o‘ziga xoslik o‘rtasidagi munosabatlarga oid yangi
tushunchalarni ochib berishlari mumkin.
Frazeologik iboralarni tadqiq qilish orqali biz til orqali ifodalangan inson tajribasining
boyligi va xilma-xilligini chuqurroq tushunamiz. O‘zbek va ingliz tillarida ham bu iboralar inson
ruhiyatining ichki jarayonlariga lingvistik oyna bo‘lib xizmat qiladi, madaniyat va tillar o‘rtasidagi
shaxs va xarakterning nozik tomonlarini yoritadi.
1.
“The one who has seen the spoon” – “Pixini yorgan”.
Ma’nosi: O‘zini anglagan, tajribali va bilimdon kishini nazarda tutadi.
172
2.
“A person whose heart doesn't break” – “Yuragi tosh”.
Ma’nosi: Bardoshli, kuchli irodali va hissiy jihatdan barqaror odamni tasvirlaydi.
3.
“A person who doesn't lose faith” – “Iymoni mustahkam”.
Maʼnosi: Oʻz eʼtiqodida sobit, sodiq va sobit kimsaga ishora qiladi.
4.
“A heart of gold” – “Mehridaryo”.
Ma’nosi: Mehribon, saxovatli va rahmdil odamni tasvirlaydi.
5.
“A pillar of strength” – “qamishdan bel bog’lab”
Ma'nosi: qiyin paytlarda ishonchli, qo'llab-quvvatlovchi va chidamli bo'lgan kishini nazarda
tutadi.
6.
“A diamond in the rough” – “burgani ko’zini ko’rgan”.
Ma'nosi: Yashirin potentsial yoki iste'dodga ega bo'lgan, kashf etilishini yoki
sayqallanishini kutayotgan odamni tasvirlaydi.
Bu frazeologik iboralar o‘zbek va ingliz tillarida madaniy qadriyatlar, ijtimoiy me’yorlar
va umuminsoniy kechinmalarni o‘zida aks ettiruvchi shaxslarning shaxsiy fazilatlari va
xususiyatlari haqida tasavvur beradi.
Xulosa qilib aytadigan bo‘lsak, o‘zbek va ingliz tillaridagi frazeologik iboralarni o‘rganish
individlarni belgilaydigan shaxsiy fazilatlar va xususiyatlar haqida maftunkor tasavvur beradi. Bu
iboralar madaniy qadriyatlar, ijtimoiy me’yorlar va umuminsoniy tajribalarni aks ettiruvchi til
ko‘zgusi bo‘lib xizmat qiladi. Til orqali biz nafaqat ma'noni bildiramiz, balki o'zligimizning
mohiyatini ham etkazamiz. Frazeologizmlarning boyligini qadrlar ekanmiz, inson tabiatining
xilma-xilligi, madaniyatlarning o‘zaro bog‘liqligini chuqurroq tushunamiz.
REFERENCES
1.
Azizov, A. (2017). Comparative analysis of phraseological units in the English and Uzbek
languages. Journal of Language and Literature, 8(2), 45-56.
2.
Yuldasheva, S. (2015). Cultural differences in phraseologisms expressing personal
qualities in English and Uzbek languages. International Journal of Linguistics, 3(1), 78-89.
3.
Abdullaev, B. (2016). Cross-cultural analysis of phraseologisms related to personal
qualities in Uzbek and English languages. Journal of Intercultural Communication Studies,
25(1), 102-115.
4.
Tursunova, N. (2018). Phraseologisms with personal qualities in the English and Uzbek
languages: A contrastive analysis. Journal of Linguistic Studies, 10(3), 67-80.
173
5.
Khakimov, U. (2019). The impact of cultural influences on phraseologisms expressing
personal qualities in English and Uzbek languages. Language and Culture Studies, 12(4),
55-68.
