261
BOSHLANGʻICH SINF OʻQITUVCHILARINI ELEKTRON DASTURIY TAʼMINOTINI
TAKOMILLASHTIRISH
Aliyeva Feruza Maxmasait qizi
Toshkent Amaliy Fanlar Universiteti Oʻqituvchi (Assistent)
+998(90)908-85-60
https://doi.org/10.5281/zenodo.12600929
Annotatsiya.
Maqolada boshlang’ich ta’lim tizimida elektron dasturiy ta’minot ahamiyati
va qo’llanilish doirasi hususida fikr yuritilgan bo’lib, o‘qituvchi tomonidan multimediali
vositalardan foydalanishi dars jarayoni samaradorligi ni oshirish vositasi ekanligi ko‘rsatib
o‘tilgan.
Kalit so‘zlar:
axborot, internet, multimedia, texnologiya, ta’lim sifati, dars, o‘quvchi,
o‘qituvchi, tarbiya, pedagog.
СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ ЭЛЕКТРОННОГО ПРОГРАММНОГО ОБЕСПЕЧЕНИЯ
УЧИТЕЛЕЙ НАЧАЛЬНЫХ КЛАССОВ
Аннотация.
В статье рассматривается важность и сфера применения
электронного программного обеспечения в системе начального образования, а также
показано, что использование учителем мультимедийных средств является средством
повышения эффективности учебного процесса.
Ключевые слова:
информация, Интернет, мультимедиа, технологии, качество
образования, урок, ученик, учитель, образование, педагог.
IMPROVING THE ELECTRONIC SOFTWARE OF PRIMARY CLASS TEACHERS
Abstract.
The article discusses the importance and scope of application of electronic
software in the primary education system, and it is shown that the use of multimedia tools by the
teacher is a means of increasing the effectiveness of the teaching process.
Key words:
information, internet, multimedia, technology, quality of education, lesson,
student, teacher, education, pedagogue.
Respublikamizda ta’lim tizimida yuqori samara berayotgan axborot va pedagogik
texnologiyalarni o‘zlashtirish va amalda qo‘llash jadal sur’atlar bilan amalga oshirilmoqda.
Oʼzbekiston Respublikasi “Taʼlim toʼgʼrisida”gi Qonunining 5-moddasida “Taʼlim tashkilotlarida
innovatsion faoliyatni qoʼllab-quvvatlash va oʼquv dasturlarini innovatsion texnologiyalarni
qoʼllagan holda amalga oshirish”, 46- moddasida esa pedagog xodimlarning majburiyatlari sifatida
“Аxborotkommunikatsiya texnologiyalaridan, oʼqitish va tarbiyaning ilgʼor hamda innovatsion
262
shakllari va usullaridan foydalanishi”12 ,-lozimligi taʼkidlangan. 2017-2121 yillarda O‘zbekiston
Respublikasini rivojlantirishning Harakatlar strategiyasi Ijtimoiy sohani rivojlantirish
yo‘nalishining “Ta'lim va fan sohalarini rivojlantirish” bandida “Uzluksiz ta'lim tizimini yanada
takomillashtirish, sifatli ta'lim xizmatlari imkoniyat-larini oshirish, mehnat bozorining zamonaviy
ehtiyojlariga mos yuqori malakali kadrlar tayyorlash siyosatini davom ettirish, umumiy o‘rta ta'lim
sifatini tubdan oshirish, chet tillar, informatika hamda matematika, fizika, kimyo, biologiya kabi
boshqa muhim va talab yuqori bo‘lgan fanlarni chuqurlashtirilgan tarzda o‘rganish” vazifalari
belgilangan .
XXI asr-axborot texnologiyalari asri bo‘lgani uchun yosh avlodning kompyuter
savodxonligini boshlang‘ich sinfdan boshlab shakllantira borish maqsadga muvofiqdir. Ta’lim
jarayoniga multimedia texnologiyasini tadbiq etish, jumladan, elektron didaktik vositalardan
foydalanish esa darsning sifat va samaradorligini oshiradi hamda bugungi kunning dolzarb
masalasi bo‘lib hisoblanadi.
O‘qituvchi o‘z pedagogik faoliyatida boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining o‘quv materialini
sifatli o‘zlashtirishi uchun zarur bo‘lgan turli sxema, jadval, chizma, xaritalardan foydalanishi
bugungi kunda hamma o‘rganib qolgan holatdir. O‘qituvchining kabinetida har qanday mavzuni
o‘rganish uchun mo‘ljallangan ko‘rgazmali qurollar mavjudligi ajablanarli emas. Endi hech kimni
tovushlar va harflar lentasi yoki xattaxta tepasida joylashgan ko‘paytirish jadvali ajablantirmaydi.
Ammo texnologik taraqqiyot ta’lim faoliyatini modernizatsiya qilish uchun zamonaviy
yechimlarni talab qiladi. An’anaviy vizualizatsiya o‘rnini multimedia, materialni o‘rganish va
namoyish qilish uchun yangi vositalar egallaydi. Rus olimi A.V.Fedorov ta’kidlaganidek,
"multimedia — bu foydalanuvchiga kompyuter bilan turli xil ommaviy axborot vositalaridan:
grafika, gipermatn, ovoz, animatsiya, videodan foydalangan holda muloqot qilish imkonini
beradigan apparat va dasturiy ta’minot to‘plami". Ular bilimlarni o‘zlashtirish, to‘plash, saqlash
va ko‘paytirishni ta’minlaydigan kognitiv jarayonlarning rivojlanishiga yordam beradi,
shuningdek, o‘quvchilarni mediasavodxonlik asoslari bilan tanishishiga yordam beradi.
E-learning
E-learning
, inglizcha qisqartma .
Electronic Learning
) — axborot —
kommunikasion texnalogiyalardan foydalanib elektron taʼlim tizimini tashkil qilib, bunda „Aqilli
auditoriya“dan foydalanish koʻzda tutiladi. Elektron taʼlim elektron darsliklar, taʼlim xizmatlari
va texnologiyalarini oʻz ichiga oladi. Darhaqiqat, elektron taʼlim taʼlimda kompyuterlardan
foydalanish bilan boshlangan. Dastlab, kompyuter yordamida oʻqitish anʼanaviy keyin esa klassik
amaliy mashgʻulotlar bilan almashilindi.
263
Dasturiy taʼminot
yoki
Software
bu Komputerda maʼlum bir turdagi vazifani bajarish uchun
ishlab chiqilgan vositadir.
Aynan shu dasturiy taʼminotgina kompyuter — „quruq temir“ degan atamani yoʻqqa chiqargan.
Dasturiy vositalar Komputer tomonidan qoʻllaniladigan barcha dasturlar toʻplamidir. Ingiliz tilida
bu atama
software
yaʼni „soft“ — yumshoq, „ware“ — „mahsulot“ degan maʼnoni bildiradi.
Dasturiy ta'minot tizim Bu tizimning to'g'ri ishlashi uchun zarur bo'lgan barcha dasturlarning
bajarilishi uchun mas'ul bo'lgan dastur. U tez-tez operatsion tizim bilan aralashib ketadi, ammo
boshqa tarkibiy qismlar qatorida optimallash vositalari, qurilmalar drayverlari va serverlarini ham
o'z ichiga olganligi sababli yanada rivojlanadi.
Elektron taʼlim quyidagilarni oʻz ichiga oladi:
boshqa
elektron
materiallardan foydalangan holda elektron materiallar bilan mustaqil ishlash;
masofaviy (hududiy) ekspertdan (oʻqituvchidan) maslahat, maslahat, baho olish,
masofaviy oʻzaro aloqa qilish imkoniyati;
umumiy virtual oʻquv faoliyatiga rahbarlik qiluvchi foydalanuvchilar (ijtimoiy tarmoqlar)
taqsimlangan hamjamiyatini yaratish;
elektron oʻquv materiallarini oʻz vaqtida kechayu kunduz yetkazib berish;elektron oʻquv
materiallari va texnologiyalari, masofaviy oʻqitish vositalari uchun standartlar va texnik shartlar;
guruh tarkibidagi barcha korxona va bo‘linma rahbarlari o‘rtasida axborot madaniyatini
shakllantirish va takomillashtirish hamda ularning zamonaviy axborot texnologiyalarini egallashi,
ularning oddiy faoliyati samaradorligini oshirish;
innovatsion pedagogik texnologiyalarni ishlab chiqish va ommalashtirish, ularni
o‘qituvchilarga o‘tkazish;
taʼlim veb-resurslarini ishlab chiqish qobiliyati;
istalgan vaqtda va istalgan joyda dunyoning istalgan nuqtasida joylashgan zamonaviy
bilimlarni olish imkoniyati;
psixofizik rivojlanishning alohida ehtiyojlari boʻlgan shaxslar uchun oliy maʼlumot olish
imkoniyati.
Elektron taʼlim anʼanaviy taʼlimga nisbatan bir qator afzalliklarga ega:
1.
Kirish erkinligi
— talaba deyarli hamma joyda oʻqishi mumkin. Elektron
taʼlimning barcha funktsiyalari Internet orqali amalga oshirilmaydi. Voyaga yetgan talaba asosiy
ishdan toʻxtovsiz oʻqishi mumkin.
264
2.
Taʼlim xarajatlarini kamaytirish
— talaba axborot tashuvchisi xarajatlarini oʻz
zimmasiga oladi, lekin uslubiy adabiyotlar narxini oʻz zimmasiga olmaydi. Bundan tashqari,
oʻqituvchilarga toʻlanishi kerak boʻlmagan ish haqi, taʼlim muassasalarini saqlash va hokazolar
tufayli jamgʻarmalar oʻsib bormoqda. Elektron oʻquv materiallarini ishlab chiqarish oʻrmonlarni
kesishni nazarda tutmaydi.
3.
Taʼlimning moslashuvchanligi
— talabaning oʻzi tanlagan, butun oʻquv jarayonini
uning qobiliyati va ehtiyojlariga toʻliq moslashtirgan holda oʻrganishning davomiyligi va ketma-
ketligi.
4.
Zamon
bilan
rivojlanish
imkoniyati
—
elektron
o‘quv
kurslaridan
foydalanuvchilar: o‘qituvchilar ham, talabalar ham eng so‘nggi zamonaviy texnologiyalar va
standartlarga muvofiq o‘z malaka va bilimlarini rivojlantirmoqda. Elektron o‘quv kurslari o‘quv
materiallarini o‘z vaqtida va samarali yangilash imkonini ham beradi.
5.
Potentsial teng taʼlim imkoniyatlari
— taʼlim maʼlum bir taʼlim muassasasida
oʻqitish sifatiga bogʻliq emas.
6.
Bilimni baholash mezonlarini belgilash qobiliyati
— elektron taʼlimda
oʻquvchining oʻquv jarayonida olgan bilimi baholanadigan aniq mezonlarni belgilash mumkin .
Elektron taʼlim nisbatan yangi hodisa, shuning uchun u rivojlanishda nafaqat texnik qismda,
balki qonunchilik bazasi, standartlashtirish va boshqalar tomonida ham bir qator muammolarga
duch kelmoqda. Elektron taʼlimni rivojlantirishning asosiy muammolarini oʻz ichiga oladi :
— elektron oʻquv materiallari sifati mezonlari va umumiy standartlari yoʻqligi,
maʼlumotlarni Internet orqali uzatish imkoniyatlari etarli darajada ochib berilmagan: asosan matn
va oddiy grafika kabi shakllardan foydalaniladi;
— ham elektron taʼlimni huquqiy taʼminlash, ham mualliflik huquqi bilan bogʻliq huquqiy
muammolar ;
— moliyalashtirish masalalari (ishlab chiqish, maʼlumotlarni saqlash, veb-resurslarni yaratish,
ularning faoliyatini qoʻllab-quvvatlash va yangilash xarajatlari);
— kadrlar bilan bogʻliq muammolar (malakali kadrlarning etishmasligi, uni tayyorlashning
murakkabligi, chunki bir vaqtning oʻzida mavzuni, IT texnologiyalaridan foydalanishni va
materiallarni bezashni qamrab olish kerak.
Boshlang‘ich sinflarni o‘qitishda multimedia vositalaridan foydalanish o‘quvchilarning
o‘zining texnologik bilimlari va jihatlarini rivojlantirishda yetakchi tadbirlardan biri hisoblanadi.
Multimedia vositalari o‘quvchilar uchun shunchaki matematika, ona tili va o‘qish savodxonligi,
ingliz tili va yoki boshqa fanlarning bir qatorini ko‘rsatadigan audio va video darsliklarning
265
didaktik o‘yinlar, interaktiv mashg‘ulotlar va boshqa turlarda bilim oluvchi interaktiv materiallari
qamrab olar ekan, bu bilan boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida kichik maktab yoshidan kompyuter
texnologiyalari xususida, raqamli savodxonlik haqidagi bilimlarini oshirib borishda xizmat qiladi.
REFERENCES
1.
O‘zbekiston Respublikasi “Ta'lim to‘g‘risida”gi Qonuni 2020 yil 23 sentyabr, O‘RQ-637-
2.
O‘zbekiston Respublikasi yanada rivojlantirish bo‘yicha xarakatlar strategiyasi
to‘g‘risida. – T.: Adolat, 2017. -111 b.
3.
Dilshoda Jalilova Ural qizi. Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarida axborot
kompetentligini rivojlantirish masalasining ahamiyati. Raqamli texnologiyalar davrida
tillarni intensiv oʻqitishning psixologik- pedagogik jihatlari respublika ilmiy-amaliy
anjumani. 2023-yil 2-iyun (https://doi.org/10.5281/zenodo.7993607)
4.
Satunina A. E. Elektron taʼlim: ijobiy va salbiy tomonlari[1] // Fan va taʼlimning
zamonaviy muammolari: jurnal. — 2006. −1-son. -S. 89-90.
5.
↑Bolkunov I. A. Elektron taʼlim: muammolar, istiqbollar, vazifalar [2] // Tavricheskiy
ilmiy kuzatuvchi. — 2016. — Nashr. 11-1 (16) .
6.
↑Satunina A. E. Elektron taʼlim: ortiqcha va kamchiliklari // Fan va taʼlimning zamonaviy
muammolari. — 2006. — 1-son .
