ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
136
PSIXOLOGIK DIAGNOSTIKA
Turdimuratova.S.B.
Berdaq nomidagi QDU talabasi
Sagindikova.N.J.
Ilimiy rahbar QDU docenti
https://doi.org/10.5281/zenodo.12707223
Annotatsiya.
Psixodiagnostika - bu maxsus bilimlar sohasi bolib, individ guruhning
psixologik taraqqiyot ko'rsatkichlarini, holat va xususiyatlarin baholash uchun metodika va
metodologiyalar nazariyasin ishlab chiqish bilan bog'liqdir.
Kalit so'zlar:
Psixodiagnostika, diagnoz, tashxis, simptomatik diagnoz.
PSYCHOLOGICAL DIAGNOSTICS
Abstract.
Psychodiagnostics is a special field of knowledge, which is related to the
development of the theory of methods and methodologies for assessing the psychological
development indicators, conditions and characteristics of an individual group.
Key words:
Psychodiagnostics, diagnosis, diagnosis, symptomatic diagnosis.
ПСИХОЛОГИЧЕСКАЯ ДИАГНОСТИКА
Аннотация.
Психодиагностика – область специальных знаний, которая связана с
разработкой теории методов и методик оценки показателей психологического развития,
состояния и особенностей отдельной группы.
Ключевые слова:
Психодиагностика, диагностика, диагноз, симптоматический
диагноз.
Kirish
«Psixodiagnostika» atamasi psixologik tashxis qo‘yish degan ma'noni anglatib, shaxsning
ruhiy holatida to‘liq biror-bir alohida xususiyati haqida xulosa chiqarishdir, bunda «tashxis»
shaxsning taraqqiyot ko‘rsatkichi va tavsifnomalarni birgalikda tahlil qilish asosida sinaluvchining
holat va xususiyatlari haqidagi xulosalardan iborat. «Psixodiagnostika» atamasi ilk bor
Rorshaxning «Psixodiagnostika» asari chop etilishidan so'ng psixiatriyada qollanilgan bo'lib, u tez
orada tibbiyotdan tashqarida ham keng miqyosda ommalasha boshladi. «Diagnoz», ya’ni «tashxis»
esa shaxs rivojlanishidagi har qanday og‘ishlarni, hattoki uning holat va xususiyatlarining konkret
taraqqiyot darajasini aniqlash demakdir. Psixodiagnostika - bu maxsus bilimlar sohasi bolib,
individ guruhning psixologik taraqqiyot ko'rsatkichlarini, holat va xususiyatlarim baholash uchun
metodika va metodologiyalar nazariyasi ishlab chiqish bilan bogiiqdir. Psixologiya fani
o’rganayotgan har qanday jarayon psixodiagnostikaning bahoíash ob'ekti bo'lishi mumkin.
Masalan: o‘zaro hamkorlik qilayotgan shaxslarning xatti-harakatlari va muloqotida yuzaga
keladigan, alohida bir odam sezgisidan boshlab, murakkab ijtimoiy- psixologik jarayongacha.
Psixodiagnostika fanining nazariy vazifalari quyidagilardan iborat: psixik ko'rinishlar tabiati va
ulami ilmiy jihatdan printsipial baholashning imkon darajasini aniqlashtirish; hozirgi paytda
psixologik korinishlaming miqdorini baholash va uning ilmiy asoslanganlik holatini o'rganish;
psixodiagnostik usul va uslublaming asosiy metodologik talablari nimalardan iborat;
psixodiagnostik tadqiqotning shart-sharoitlari, natijalarni qayta ishlash hamda ulami
interpretatsiya qilish usullarining ishonchliligi nimalarga asoslangan; test va psixodiagnostik
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
137
metodtaming tuzilishi hamda ilmiyligini tekshirishning asosiy muolajalari nimalardan iborat.
Psixodiagnostika fanining amaliy vazifalari psixolog faoliyatining maxsus sohasiga taalluqli
bo'lib, amaliy psixologik tashxis qo‘yish bilan bogiiqdir. Bunda masala nafaqat nazariy, balki
psixodiagnostik tadqiqotni tashkil qilish va o*tkazíshning amaliy jabhalarini qamrab oladi hamda
quyidagi vazifalardan iboratdir: psixodiagnostga mutaxassis sifatida qo‘yiladigan kasbiy talabiami
aniqlashtirish;psixolog haqiqatdan ham u yoki bu psixodiagnostik metodlarni mutaxassis sifatida
muvaffaqiyatli o‘zlashtirib olgani haqida minimal amaliy shartlar, ya'ni kafolat sifatida;
psixodiagnostika sohasida o‘z ishini muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun psixolog o ‘zida
mujassamlashtirishi shart boMgan bilim, ko‘nikma va malakalar; psixologning psixodiagnostika
sohasida malakali mutaxassis ekanligini hamda amaliy jihatdan tayyorgarligini baholash
mezonlarini hamda dasturlarini ishlab chiqish. Bu vazifalar majmuasi, ya'ni psixodiagnostika
fanining nazariy va amaliy vazifalari bir-biri bilan bog‘liqdir. Ushbu sohada etuk mutaxassis bo‘lib
etishish uchun, psixolog nazariyani va amaliy psixodiagnostikaning asoslarini yuqori darajada o
‘zlashtirib oigan boMishi shart. Amaliyotda individ, guruhning psixik taraqqiyot darajasi
o'rganiladi hamda quyidagi vazifalardan biri amalga oshiriladi: biror-bir xususiyatga xos
taraqqiyot holatini aniqlash; taraqqiyot dinamikasini va qandaydir vaqt davri mobaynida qayta
tarbiyalash imkonini aniqlash; ta'lim-tarbiya natijasida. oúkazilgan pedagogik eksperiment
natijasida individ guruh xulqi va ruhiyatidagi real o’zgarishlarni kuzatib borish; shaxs sifatlarining
oldingi taraqqiyot dinamikasi va qonuniyatlari tahlili asosida kelajakdagi taraqqiyotini aniqlab
olish$ sinaluvchi kishilar guruhlarni taraqqiyot darajasi natijasiga asoslanib kelajakdagi ishlar
uchun toifalarga ajratish; u yoki bu topshiriqlarni bajara olishiga qarab individ guruhlarning
yaroqliligini aniqlash, masalan o‘z xizmat vazifasini bajara olishda kasbiy tayyorgarligini
tekshirish; psixokorrektsion ishlar olib borish maqsadida individ guruhning ijtimoiy me'yorga mos
yoki mos emasligini aniqlash; individ yoki guruhning kelajak hayot yoMiga yordam berish
maqsadida tavsiyalar ishlab chiqish. Yuqorida sanab o‘tilgan vazifalar psixodiagnostika fani
uchun umumiy hisoblanadi. Bu vazifalardan aksariyati maktabgacha tarbiya muassasalarida va
maktab ta'limlarida har xil yoshdagi bolalarga mos ravishda olib boriladigan ish jarayonlarida u
bu darajada hal qilinadi. Psixodiagnostika xususiy jihatdan quyidagi vazifalami amalga oshiradi:
bola tugMlgandan boshlab maktab ta'lim jarayoniga tayyorgarligi, yosh davrlarining psixologik
taraqqiyot dinamikasini okrganadi (bilish jarayonlari, intellektual qobiliyatlari, shaxs sifatlari
hamda shaxslararo munosabatlarini). Bunda har bir bolaga maxsus psixodiagnostik kartochka
to‘ldiriladi va uning rivojlanish ko'rsatkichlari har oyda yoki yilda qayd qilinib boriladi; har bir
bolaning psixik va xulqiy rivojlanishidagi individual qobiliyatlarini tekshirish, uning o ‘rtacha
standart me'yorlardan chetlashishlari, ya'ni ijobiy (rivojlanishda oldindami) salbiy (rivojlanishdagi
qoloqligi) tomonlarini aniqlash; bolaning ta'lim va tarbiya jarayonidagi yutuqlarini aniqlash
maqsadida psixologik xizmat ko‘rsatish va uning natijasida amaliy tavsiyalar ishlab chiqish; bolani
yanada rivojlantirish maqsadida uning iqtidori, layoqati va individual qobiliyatlarini hamda
qiziqishlarini tashxislash hamda ilmiy asoslangan psixologik maslahat va kasbga yo‘naltiriIish
ishlarini olib borish; bolaning psixologik holati haqida ota-onalarga, o‘qituvchilarga zarur bo‘lgan
har tomonlama ma'lumotlar to‘planib, bolaga mos ravishda ta’lim va tarbiya metodlarini tanlash.
Psixodiagnostika fani psixologiya tarmoqlaridan biri bo‘lib, shaxsning individual-psixologik
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
138
xususiyatlarini, aqliy taraqqiyotini aniqlab olchash, ya’ni hisoblab chiqaruvchi metodlarini
o'rgatuvchi fandir.
Xulosa
Psixodiagnostika - shaxsning individual-psixologik xususiyatlari farqlarini (aniqlab
o‘lchashda) har xil metodlar bilan aniqlab o‘Ichasa-da, keyinchalik proektiv metodlar,
so'rovnomalar paydo bo‘lishi jarayoniga asos bo‘lib xizmat qildi. Shu bilan birga
psixodiagnostikaning rivojlanishida nazariy jihatdan metodikalarning kamligi ko‘rinib qoldi.
Psixodiagnostikaga matematik-statistik metodlar va korrelyatsiya hamda tahlil qilish, faktorli
analiz paydo bolishi va takomillashuvi, psixometrik tadqiq qilish amaliy jihatdan juda katta samara
berdi. Fan va texnikada diagnostikaning juda kop turlari bor. Masalan: tibbiyot diagnostikasi
kasalning kelib chiqishini o'rganadi va aniqlaydi; texnik diagnostika - har xil texnika sistemalari.
elektron hisoblash mashinalari, kompyuterlarning salbiy xususiyatlarini aniqlab, ularni bartaraf
qilishni o ‘rgatadi; sport diagnostikasi - jismoniy jarayonlarning o'zgarish holatlarini o‘rganadi va
aniqlaydi; psixologik diagnostika - shaxs guruhlarning psixik xususiyatlari, holatlari va taraqqiyot
ko‘rsatkichlarini aniqlab sifatli va miqdoriy jihatdan o ‘lchab beradi.
REFERENCES
1.
Ухтомский A.A. Собрание сочинений: В 4 т. Л., 1952. С. 115. Т.
2.
Выготский Л.С. Указ. соч. С. 268.
3.
ЛаакЯ. тер. Психодиагностика: проблемы содержания и методов. М.; Воронеж, 1996.
С. 59.
4.
Сагиндикова,
Наргиза.
"РАЗРАБОТКА
СТРУКТУРНОЙ
СТРУКТУРЫ
ГЕНДЕРНОЙ ОТВЕТСТВЕННОСТИ ЛИЧНОСТИ ПЕДАГОГА." Академические
исследования в современной науке 2.24 (2023): 169-174.
5.
Сагиндикова, Н. Ж. "К вопросу об ответственности студентов в учебной
деятельности." Казанский педагогический журнал 5 (106) (2014): 155-162.
6.
Nargiza, Sagindikova. "STUDENTS’SELF-CONFIDENCE AND MOTIVATION
FEATURES IN THE EDUCATIONAL ACTIVITY." European Journal of Research and
Reflection in Educational Sciences 2016 (2016).
7.
Сагиндикова, Н. Ж. "Психологияда ижтимоий масъулиятнинг ўрганилиши."
Современное образование (Узбекистан) 2 (2017): 41-46.
8.
Сагиндикова, Н. Д. Ж. "ОСОБЕННОСТИ САМОУВЕРЕННОСТИ СТУДЕНТОВ."
PSIXOLOGIYA Учредители: Бухарский государственный университет 2: 100-102.
9.
Daribaev, Atabay, and Nazrgiza Sagindikova. "HISTORY OF PSYCHOLOGY." Modern
Science and Research 3.1 (2024): 1162-1166.
10.
Sagindikova, N. J. "THEORETICAL ANALYSIS OF THE CONCEPT OF GENDER
RESPONSIBILITY." International Scientific and Current Research Conferences. 2023.
11.
Sagindikov, J. N. "TAKE RESPONSIBILITY IN STUDENT LIFE." Modern Science and
Research 3.1 (2024): 1038-1042.
12.
Nawirzovich, Sagindikov DJubatxan. "YOSH AVLODNI TARBIYALSHDA RUHIY VA
MA’NAVIY ONGNI RIVOJLANTIRISHNING ASOSIY MOHIYATLARI." TA'LIM
VA RIVOJLANISH TAHLILI ONLAYN ILMIY JURNALI 4.2 (2024): 469-473.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 7 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
139
13.
Nawirzovich, Sagindikov DJubatxan. "The Essence of Spirituality in Strengthening
Democratic and Strategic Reforms in the Republic of Uzbekistan." Information Horizons:
American Journal of Library and Information Science Innovation (2993-2777) 2.2 (2024):
19-23.
14.
Nawirzovich, Sagindikov DJubatxan. "O ‘ZBEKISTON RESPUBLIKASIDA
DEMOKRATIK VA STRATEGIK ISLOHOTLARNI MUSTAHKAMLASHDA
MA’NAVIYATNING MAZMUN-MOHIYATI." TA'LIM VA RIVOJLANISH TAHLILI
ONLAYN ILMIY JURNALI 4.2 (2024): 462-466.
15.
Nawrizovich, Sagindikov Jubatkhan. "The Main Essences of the Development of Spiritual
and Spiritual Consciousness in the Upbringing of the Young Generation." American
Journal of Science on Integration and Human Development (2993-2750) 2 (2024): 188-
192.
16.
Jubatqan, Sagindikov. "QUESTIONS OF SPIRITUAL COMMUNICATION OF RURAL
WORKERS." Specialusis Ugdymas 2.43 (2022): 2741-2748.
17.
Nawirzovich, Sagindikov DJubatxan. "The importance of spirituality in the
implementation of democratic reforms in new Uzbekistan." Journal of Pedagogical
Inventions and Practices 32 (2024): 21-24.
18.
Nаwirzоvich, Sаgindikоv DJubаtxаn. "O'ZBEKISTONDA YOSH AVLODNING
TARBIYASIDA RUXIY VA MA'NAVIY TARBIYANING AHAMIYATI." IJTIMOIY
FANLARDA INNOVASIYA ONLAYN ILMIY JURNALI 4.5 (2024): 49-53.
19.
Nаwirzоvich,
Sаgindikоv
DJubаtxаn.
"О'ZBEKISTОNDА
DEMОKRАTIK
REFОRMАLАRNI ОLIB BОRISHDА YОSH АVLОD MА'NАVIYАTINING О'RNI."
BARQARORLIK VA YETAKCHI TADQIQOTLAR ONLAYN ILMIY JURNALI 4.5
(2024): 70-74.
