ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 8 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
72
SHAYIR HÁM ÓMIR
Hamidullaeva Perizat
QMU magistranti.
Toqımbetova Gúlbahar
Ilimiy basshı: QMU PhD.
https://doi.org/10.5281/zenodo.13336595
Annotaciya.
Maqalada hár qanday poetikalıq dóretpe shayırdıń qurǵaq basınan
ótkergenleri emes, al ómirden tek túrtki alıp óz jeke labaratoryasında oǵan islew beriw arqalı
jaratılatuǵını aytıladı.Bul másele boyınsha shayır Saǵınbay Íbragimov qosıqları mısalında kórip
shıǵıwǵa háreket etildi.
Gilt sózler:
dóretiwshilik labaratorya, iskustvo wákilleri, shayır, tájiriybe, epizod, detal,
poetikalıq dóretpe.
POET AND LIFE
Abstract.
In the article, It is said that any poetic work is created not only by the poets work,
hwever by being inspired by life and working on it inhis personal creative laboratory.This issue
was highlighted in the example of poet Saginbay Ibragimovs work.
Key words:
creative laboratory, industry representatives,poet, experience, episode, detail,
poetic creation.
ПОЭТ И ЖИЗНЬ
Аннотация.
В статье говорится, что лювое поэтическое произведение создается
не только переживаниями поэта, но и вдохновением жизни и обработкой ее в личной
лаборатории.Била предпринята попытка решить данный вопрос на примере лирики поэта
Сагинбая Ибрагимова.
Ключевые слова:
творческая лаборатория, представители искусства, поэт, опыт,
эпизод, деталь, поэтическое творчество.
Shayır hám ómir
Kórkem realıqtıń tıykarı-ómir. Iskustvo wákili ol xudojnik, kompozitor, shayır yakı
jazıwshı bolsın kórgen-bilgenleri hám jeke keshirmeleri kórkem dóretpenıń payda bolıwına túrtki
boladı.
Bul tuwralı ózbek ádebiyatı wákili A.Qoxxor bılay deydi: «Kópshilik kibi men de,
jazıwshılıq ne ekenligin jeke tájiriybe, kónikpeler kórkem dóretpe ushın júda qımbatlı materiyal
bolıwın túsinip alaman degenshe, ádewir háleklendim. Bunı bilip alǵanımnan keyin balalıq
shaǵımda kórgenlerim, adamlar, jaslıǵımda júz bergen waqıya-hádiyseler basqasha bolıp kórindi.
Ótmish jer tólelerdegi sharap kibi basımızda tınıqlasadı, aradan qansha waqıt ótse de,
sharap sonsheli tınıq hám kúshli bolǵanınday, jaslıqta kórgen keshirmeler eń taza hám kúshli
keshirmeler bolıp, ómirbad yadımızdan shıqpaydı.Ótmishtegi áne usı tájiriybeler kiyinshelik
kóplegen gúrrińlerim ushın, iri shıǵarmalarıma epizodlar bolıp xizmet qıldı.
1
1
А.Қаҳҳор. Хаёт ҳодисасидан бадиий тўқимага. Адабиётимиз автобиографияси, Т., Г.Гулом номидаги
адабиёт ва санъат нашриёти, 1973-йил, 196-бет.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 8 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
73
Joqarıdaǵı pikirler kóplegen shayır jazıwshılardıń dóretpelerinde óz kórinisin tawıp joqarı
jetiskenlikke eriskenligin biz hárqanday xalıqtıń ádebiyatınan kóriwimizge boladı.
Degen menen, biz tek shayır yakı jazıwshınıń ómirde bolıp ótken barlıq hádiyselerdi,
waqıyalardı hám tájiriybelerdi kórkem shıǵarmalarda ushratsaq, onıń kórkemligi qayda qaldı, bul
tek avtobiografiyadan parqıqlanbay qaladıǵoy, bunıń nátiyjesinde oqıwshı dóretpeden jalıǵıp
ketedi.
Sonıń ushın real ómir menen poetikalıq dóretpenıń múnasebetler mashqalasın tekseriw
kórkem dóretpe processin tuwrı hám tıykarlı túsiniwge alıp kelgenindey, jazıwshı dóretiwsshilik
labaratoryasınıń bazı bir qırların analızlewge imkan beredi.
2
Biz kórkem shıǵarmanı oqıǵanımızda, dóretpe óz-ózinen usı halına kelip qalmaǵan. Ol
shayır temir ustaları nayza, qılıshlardı qansha mashaqat penen ot penen alısıp olardı tayarlaǵan
bolsa, bul kórkem dóretpeler de shayır labaratoryasında qanshadan-qansha islewlerden,
miynetlerden kelip shıqqan jemis. Biz onı ápiwayı qılıp ómirdegi kórgen bilgenlerin, basınan
keshırgenlerin jazǵan desek shayır miynetine adalatsızlıq etken bolamız.
Bul másele boyınsha I.Gocharov tómendegishe pikir bildiredi: «Alım hesh nárseni
jaratpaydı bálki tábiyattaǵı tayyar hám jasırın haqıyqattı ashadı, iskusstvo iyesi bolsa, haqıyqatqa
uqsaǵan nárseni jaratadı, yagniy ol guzetken haqıyqat fantaziyasında óz kórinisin tabadı hám bul
kórinisti óz shıǵarmasına alıp ótedi. Dóretıwshı tuwrıdan tuwrı tábiyat hám ómirden jazbaydı,
bálkim oǵan haqıyqattan uqsas qılıp jaratadı.
3
Biz bul pikirlerdiń dálili retinde qaraqalpaq ádebiyatında óz álemi, jolına iye izleniwsheń,
jańalıqqa qumar shayır S.Ibragimov qısıqları mısalında kórıwımizge boladı. Shayır qosıqları
kóbinese virlibr usılında, modernizm aǵımında jazılǵanlıǵı sebepli ápiwayı oqıwshı onıń
qosıqların túsinbewi anıq. Sebebi qosıqlarında tábiyat, biz kórip júrgen hádiyseler aytılǵanı menen,
túp maǵanası ózgeshe, bunı tek zeyinli oqıwshılar ǵana ańlay aladı.
Onıń tómendegi eki qatarlı qosıqlarına názer taslasqa:
Temir pánjesine ómirimdi alıp
Qanatı uw shashıp bir qus ushadı.
Men miywesin kútken baǵdı quwratıp,
Siltidey jis toǵay sheńgellerine.
Ol qus kórmes eki reńnen basqanı-
Aq hám qara qanatınıń astında.
Usı tártibine kóndirip meni,
Súymesimdi súydiriwge urındı.
Ol tınıq suwlarǵa shashqan záhárin
Men boyıma jiynap jasadım,
Ol urıǵın shashqan merez shóplerdi
Qol-tisim menen juldım hám qiydim.
4
2
Ҳотам Умуров. Бадиий ижод асослари. Тошкент, «Ўзбекистон»,2001, 63-бет.
3
И. А. Гончаров. Собр соч. в восьми томах, Т., М., «Художественная литература», 1980 г, стр 140-141.
4
С.Ибрагимов. Таңламалы қосықлар, Нөкис, «Билим»,2016.13-бет.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 8 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
74
Bul qosıqta «Qus», «uw», «baǵ», «sheńgel», «aq», «qara», «suw», «merez shóp» sózleri
bizge tábiyattıń bir elementlerin yadqa saladı, bıraq bul qus yakı qandaydur tábiyat haqqında emes,
ol ómir tuwralı.Biz razı bolsaqta bolmasaqta ómir bizge jazǵan táǵdirin qabıllawǵa
májbúrmiz.Qosıqtaǵı detal retinde alınǵan «qus» bul táǵdir, ol biz kútpegen nárselerdi bizge
duwsheker etedi, biz gozzal ómirge umtılsaq ol onıń kerisin de basımızǵa salıwı múmkin :
Temir pánjesinen ómirimdi alıp,
Qanatı uw shashıp bir qus ushadı.
Men miywesin kútken baǵdı qurıtıp,
Silteydi jis toǵay sheńgellerine.
Jáne:
Usı tártibine kóndirip meni
Súymesimdi súydiriwge urındı.
Táǵdir solay insan onıń qanday ekenin bile almaydı, aldınnan neler kútip turǵanın bilmeydi
lekin insan kúshli jaratılıs ol taǵdirdıń salǵan músiybetlerine iyilip búgilip qalmaydı. Ol sol
qıyınshılıqqa maslasadı hám dunyadan ózine jasaw ushın sharayat jaratadı, alǵa órlep, táǵdirdiń
jańa sınaqlarına tayyar tura aladı. Shayır bul túsiniklerin tómendegi qatarlar arqalı bermekshi
bolǵan:
Ol tınıq suwlarǵa shashqan záhárin,
Men boyıma jiynap jasadım.
Ol urıǵın shashqan merez shóplerdi
Qolı tisim menen juldım hám qıydım.
Juwmaqlap aytsaq, biz oqıǵan kórkem dóretpeni shayır basınan ótkergen hádiyseler dep
tikkeley bahalawǵa alıw natuwrı ol tábiyat hám ómirden túrtki alıp, onı óz ustaxanasında pisip
jetiliskenshe islew beredi hám tayyar ónimdi oqıwshıǵa usınadı.
REFERENCES
1.
А.Қаҳҳор. Хаёт ҳодисасидан бадиий тўқимага. Адабиётимиз автобиографияси, Т.,
Г.Гулом номидаги адабиёт ва санъат нашриёти, 1973-йил, 196-бет.
2.
Ҳотам Умуров. Бадиий ижод асослари. Тошкент, «Ўзбекистон»,2001, 63-бет.
3.
И. А. Гончаров. Собр соч. в восьми томах, Т., М., «Художественная литература»,
1980 г, стр 140-141.
4.
С.Ибрагимов. Таңламалы қосықлар, Нөкис, «Билим»,2016.13-бет.
