ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 8 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
177
YOSHLAR O'RTASIDA JINOYATCHILIKNING OLDINI OLISH VA UNGA QARSHI
KURASHISH
Raxmatxodjayeva Zamiraxon Irkinovna
Bektemir tumani “Majnuntol” mahallasi yoshlar yetakchisi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.13363393
Annotatsiya.
Maqolada yoshlar o‘rtasidagi jinoyatchilikning oldini olish va unga qarshi
kurashish chora-tadbirlari tahlil etilgan. Yoshlar jinoyatchiligining xususiyati aniqlanadi, uning
sabablari ochib beriladi, unga ta’sir etuvchi misollar keltiriladi. Yoshlar o‘rtasida
huquqbuzarliklarning oldini olish yo‘nalishlariga alohida to‘xtalib o‘tildi. Yoshlar
jinoyatchiligiga qarshi kurashishning dolzarb muammolari ochib berildi.
Kalit
so'zlar:
voyaga
etmaganlar,
yoshlar
jinoyati,
profilaktika
choralari,
huquqbuzarliklar profilaktikasi, umumiy profilaktika, maxsus tadbirlar, pedagogik tadbirlar.
PREVENTING AND COMBATING YOUTH CRIME
Abstract.
The article analyzes measures to prevent and combat crime among young people.
The nature of youth crime is determined, its causes are revealed, examples affecting it are
given. Special attention was paid to the prevention of offenses among young people. Actual
problems of combating youth crime were revealed.
Key words:
minors, youth crime, preventive measures, crime prevention, general
prevention, special measures, pedagogical events.
ПРЕДУПРЕЖДЕНИЕ И БОРЬБА С МОЛОДЕЖНОЙ ПРЕСТУПНОСТЬЮ
Аннотация.
В статье анализируются меры профилактики и борьбы с
преступностью среди молодежи. Определена природа молодежной преступности,
выявлены ее причины, приведены примеры, влияющие на нее. Особое внимание было уделено
профилактике правонарушений среди молодежи. Выявлены актуальные проблемы борьбы
с молодежной преступностью.
Ключевые слова:
несовершеннолетние, молодежная преступность, меры
профилактики, профилактика преступности, общая профилактика, специальные меры,
педагогические события.
Yoshlar o‘rtasidagi o‘rtasidagi jinoyatchilikning oldini olish va unga qarshi
kurashishning asosiy chorasi oilani mustahkamlash, uning ma’naviy-ruhiy muhitini
yaxshilashdan iboratdir, chunki bolalar oiladagi psixo-travmatik sharoitlardan, oilaviy
nizolardan, ota-onalarning mehrsizligi va tushunmovchiligidan, ularning shafqatsizligi yoki
loqaydligidan qochishadi.
Ijtimoiy-pedagogik chora-tadbirlar uysizlik sabablarini oldini olishga yordam beradigan
sabablar va sharoitlarni aniqlash va oldini olishga qaratilgan uysizlikning oldini olishni o'z
ichiga oladi.
Yoshlar o‘rtasidagi jinoyatchilar toifasiga kelsak, u jinoyatchilikka qarshi kurashish
chora-tadbirlarini belgilashda ham muhim ahamiyatga ega va quyidagi guruhlardan iborat:
-
jtimoiy-iqtisodiy ahvoli past, intellektual darajasi yetarli bo‘lmagan, jamiyatning
ijtimoiy va madaniy asoslarini buzuvchi xulq-atvorga moyil bo‘lgan, disfunksional, ijtimoiy
jihatdan nojo‘ya oilalardan chiqqan voyaga yetmaganlar;
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 8 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
178
-
badavlat oilalardan bo'lgan voyaga etmaganlar, jazosiz qolish va yo'l qo'yishga moyil
bo'lganlar;
-
tajovuzkor voyaga etmaganlar muammo va nizolarni kuch bilan hal qilish usuliga
murojaat qiladilar;
-
yoshlar harakati vakillari, jamiyatning ijtimoiy va madaniy asoslari muxoliflari;
-
vagratsiyaga (sargardonlikka) moyil bo'lgan voyaga etmaganlar.
Hozirgi vaqtda ko'proq bolalar kompyuterlarga, zamonaviy bolalar uchun juda ko'p vaqt
talab qiladigan turli xil tarmoq o'yinlariga qiziqishmoqda, ular madaniyatga qiziqishni
to'xtatadilar. Aytish mumkinki, voyaga etmaganlarning xatti-harakati tobora ko'proq haqoratli,
tajovuzkorlik va shafqatsizlik bilan tavsiflanadi. U yoki bu ijtimoiy tarmoqdan foydalangan
holda, voyaga yetmagan shaxs muloqot qilish va ular bilan ma'lum bilim, ko'nikma va tajriba
almashish uchun o'xshash odamlarni topishi mumkin, shuning uchun muammo paydo bo'lishi
mumkin.
Jinoyatlar soniga munosabat sifatida qonun chiqaruvchi O‘zbekiston Respublikasi
Jinoyat kodeksini to‘ldiradi, uning dispozitsiyasi voyaga yetmaganlarni voyaga
yetmaganlarning hayoti uchun xavfli qilmishlarni sodir etishga jalb qilganlik uchun
javobgarlikni nazarda tutadi.
Aybdor shaxsning qilmishida o‘z joniga qasd qilishga moyillik belgilarining yo‘qligi
(O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksi), voyaga yetmaganning jinoyat sodir etishga jalb
etilishi (O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksi) jinoiy javobgarlikning zaruriy shartidir yoki
g‘ayriijtimoiy harakatlar sodir etishda (O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksi).
Ta'lim muassasasini hisobga oladigan bo'lsak, u voyaga etmaganlarning shaxsini
shakllantirishga ta'sir qiluvchi ijtimoiy muassasa ekanligini ta'kidlash kerak. Hozirgi vaqtda
universitetlarda imtihonlarni muvaffaqiyatli topshirish uchun o'qituvchilar ushbu fanlarni faol
qo'llab-quvvatlamoqda. Imtihonlarni muvaffaqiyatli topshirishga undaydigan o'qituvchi ko'plab
nizolarga olib kelishi mumkin: o'smir va o'qituvchilar o'rtasida, o'smir va sinf o'rtasida, o'smir
va ota-onalar o'rtasida. Agar nizolar o'z vaqtida hal etilmasa, voyaga etmaganlar asosiy ijtimoiy
guruhlardan uzoqlashishni boshlashlari mumkin.
Shuningdek, voyaga etmaganlarning guruhlarga bo'linishi, oilalarning moddiy
ta'minotidagi sezilarli bo'shliq bilan bog'liq bo'lishi mumkin. Bu farqni faqatgina o'smirlar his
qilishi mumkin, chunki ular ijtimoiy hayotga yaqindirlar.
Umuman olganda, voyaga yetmaganlar o‘rtasida huquqbuzarliklarning oldini olishni
ikki katta guruhga bo‘lish mumkin:
-
umumiy - sub'ektlarning cheksiz doirasiga yo'naltirilgan;
-
individual - huquqbuzarning o'ziga xos shaxsiga qaratilgan.
Huquqbuzarliklarning umumiy profilaktikasi huquqbuzarliklarning oldini olish
ob'ektlariga ta'sir ko'rsatish shaklidir. Huquqbuzarliklarning individual profilaktikasi - voyaga
etmaganning g'ayriijtimoiy yo'nalishini va ijtimoiy xavfli xatti-harakatlarini shakllantirishga
olib kelishi mumkin bo'lgan salbiy oqibatlarni bartaraf etishga, shuningdek uni ijtimoiy-
pedagogik reabilitatsiya qilish va (yoki) jinoyatlar va g'ayriijtimoiy harakatlar sodir etganligini
oldini olishga qaratilgan muayyan voyaga etmagan shaxsga individual ta'sir ko'rsatish shaklidir.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 8 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
179
Bolani tarbiyalash jarayonida ota-onalarning qattiq va yumshoq choralarni teng ravishda
to'g'ri qo'llash qobiliyati ham muhimdir.
Yoshlar o'rtasida jinoyatchilikining oldini olishning asosiy yo'nalishlari quyidagilardan
iborat:
-
oilaviy nizolarni o'z vaqtida hal qilish;
-
mastlik va giyohvandlikning oldini olish;
-
jamoat tartibini muhofaza qilishni ta'minlash, tungi vaqtlarda to'g'ri yoritishni ya’ni
chiroqlarni ko’paytirish ta'minlash;
-
ruhiy kasalliklar va buzilishlar bilan og'rigan shaxslarni aniqlash;
-
aholini huquqiy ta'lim va tarbiyalashni tashkil etish. Maxsus choralar - bu voyaga etmagan
huquqbuzarning shaxsiga, shuningdek, jinoyatni yuzaga keltiruvchi omillarga ta'sir ko'rsatishga
qaratilgan choralar.
Ushbu chora-tadbirlardan ko‘zlangan asosiy maqsad yoshlarda aybdorlik tuyg‘usini
shakllantirishdan iborat, chunki bu nafaqat kelajakda jinoyatchilikka bo‘lgan munosabatga
salbiy ta’sir ko‘rsatishi, balki uning takrorlanishining oldini olishi ham mumkin.
Birinchi
maxsus guruh chora-tadbirlari tarbiyaviy va majburlovdir.
Ikkinchi
maxsus chora-tadbirlar guruhi og'ir hayotiy vaziyatga tushib qolgan
o'spirinlarga, ular jinoiy tamoyillarni ko'rsatadigan xatti-harakatlar qilishni boshlaganlarida
yordam berishga qaratilgan.
Bunday harakatlarga quyidagilar kiradi: uydan chiqib ketish, sarsonlik, mayda o'g'irlik,
tovlamachilik, firibgarlik va boshqalar.
Uchinchi
maxsus guruh chora-tadbirlari - voyaga yetmagan jinoyat sodir etgan
shaxslarni fosh etish va ularni jinoiy javobgarlikka tortish, shuningdek, ozodlikdan mahrum
qilish jazosiga hukm qilinmagan shaxslarni axloq tuzatish va qayta tarbiyalash choralari.
To'rtinchi
maxsus guruh chora-tadbirlari tarbiya koloniyalarida jazoni o'tayotgan
o'smirlarga nisbatan qo'llaniladigan tarbiyaviy va jazo choralaridan iborat. Bu chora- tadbirlar,
birinchi navbatda, alohida rejim, axloq tuzatish mehnati va tarbiyaviy ta'sir usullarini
o'rnatishdan iborat. Bu choralar, asosan, jinoyat takrorlanishining oldini olish maqsadida
qo‘llaniladi [2, 4].
Beshinchi
maxsus guruh chora-tadbirlari avvalgi ijtimoiy muhitga qaytgandan keyin
normal hayot sharoitlariga moslashishga qaratilgan chora-tadbirlardir.
Agar statistik ma'lumotlarni hisobga oladigan bo'lsak, voyaga yetmaganning jinoyatchi
shaxsini shakllantirishning boshlang'ich nuqtasi bo'lgan juda ko'p oilaviy sabablar mavjudligi
va natijada u tomonidan jinoyat sodir etilishi aniqlanishi mumkin [5].
Shunday qilib, bugungi kunda voyaga yetmaganlar o‘rtasida jinoyatchilikning oldini
olishga qaratilgan qator chora-tadbirlar orqali amalga oshirilmoqda. Jinoyatchilikka qarshi
kurash bo‘yicha ko‘rilayotgan chora-tadbirlar va kelgusidagi konsepsiyalarning ishlab chiqilishi
nafaqat davlat, balki jamiyat manfaatdorligini ko‘rsatadi. Statistik tadqiqotlar natijalariga ko‘ra
jinoyatchilik darajasining kamaygani ham amalga oshirilgan ishlar samaradorligini tasdiqlaydi.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 8 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
180
REFERENCES
1.
O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksi
2.
Толипов Н.М., Рустамбекова Н.Н. Общественная опасность и криминологическая
детерминация насильственной преступности несовершеннолетних // Научно-
образовательный потенциал молодежи в решении актуальных проблем XXI века.
2021. № 6.
3.
Voyaga yetmaganlar o‘rtasida huquqbuzarliklarning oldini olish bo‘yicha ishlarni davom
ettirish kerak, deb hisoblaydi ijtimoiy faollarhttps://iiv.uz/ru/news
4.
Шарипов С.Т., Турсунова М.М. (2022). Меры профилактики и борьбы с
насильственной молодежной преступностью. Вестник науки и образования, (12- 7),
79-84.
5.
Khatamov B.K. (2022). Personality of a juvenile delinquent. Innovative science. No.2.
рр. 31.
