ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 9 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
362
DENE TÁRBIYASI HÁM SPORT BILIMLENDIRIWI QÁNIYGELERIN
PEDAGOGIKALIQ XIZMETIN INNOVACION RAWAJLANDIRIW
Erejepov Dawitbay Tortkulbaevich
Ózbekistan Respublikası IIM nıń Qaraqalpaq akademiyalıq litseyı
dene-tárbiya oqıtıwshısı.
https://doi.org/10.5281/zenodo.13836793
Anotatsiya. Bul maqalada dene tárbiyası hám sport bilimlendiriwi qániygelerin
pedagogikaliq xizmetin innovacion rawajlandiriw haqında sóz etilgen.
Gilt sózler: dene tárbiyası, sport, bilimlendiriw, pedagogikalıq xizmet.
INNOVATION DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL SERVICES FOR PHYSICAL
EDUCATION AND SPORTS EDUCATIONAL REQUIREMENTS
Abstract. This article talks about the innovative development of pedagogical services
in physical education and sports education.
Key words: physical education, sport, educational, pedagogical service.
ИННОВАЦИОННОЕ РАЗВИТИЕ ПЕДАГОГИЧЕСКИХ УСЛУГ ДЛЯ
ФИЗИЧЕСКОГО ВОСПИТАНИЯ И СПОРТИВНЫХ ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ
ПОТРЕБНОСТЕЙ
Аннотация. В данной статье говорится об инновационном развитии
педагогической услуги в сфере физического воспитания и спортивного воспитания.
Ключевые слова: физическое воспитание, спорт, образовательная, педагогическая
служба.
Ózbekstan Respublikasınıń 1997 jıl qabıl etken «Tálim haqqında»ǵı nızamında tómendegi
sózler jazılǵan. «Pedagoglardıń ádep-ikram qaǵıydalarına súyeniwi, balalardıń jeke basınıń qádir
qımbatın húrmetlewleri. Olardı miynet, nızamlar, ata-analar, hayal-qızlarǵa ruwxıy, tariyxıy,
mádeniy-milliy hám ulıwma xalıqlıq úrp-ádetlerge húrmet ruwxında, dógerek ortalıqqa ǵamqorlıq
qatnasta bolıwdı tárbiyalawları shárt».
Bul oqıtıwshılardın óz kásiplerın ıyelewinde júdá úlken tayarlıqtan ótiwlerin talap etedı.
Ózbekstan Respublikasınıń Ministrler Kabinetiniń 4-iyul kúngi 355-sanlı “Dene tárbiya
hám sport boyınsha qánigelerdi qayta tayarlaw hám tájiriybesin asırıw sistemasın jánede
jetilistiriw is-ilájları haqqında”ǵı qararı qabıl etildi. Usı qarar tiykarında dene tárbiya hám sport
bilimlendiriwi qánigeleriniń áhmiyetli máseleler qaralǵan hám waziypalar tapsırılǵan.
Házirgi waqıtta joqarǵı oqıw orınları dáwir talabına juwap beretuǵın qániygelerdi tek
teoriyalıq bilimlerdi tereń úyretken jaǵdayda tayarlamaqta, oqıw rejelerinde hám kásiplik
pánlerde oqıtıwǵa úlken itıbar bermekte. Lekin mekteptegi tek tereń bilimli, anıq bır pán
qániygeligin iyelegen muǵallımler ǵana emes, sonıń menen qatar ullı adamgershilik qásiyetlerge
iye bolǵan balalar hám úlkenler menen qıynalmastan baylanısa alatuǵın, olardıń psixologiyasın
túsıne alatuǵın haqıyqat sheber pedagog ustazlar kerek.
Bunday qániyge pedagog-psıxolog-tájiriybeli oqıtıwshı joqarı pedagogikalıq sheberlik
hám texnika kónlikpeleri menen qurallanǵan adam bolıwı kerek.
Bolajaq oqıtıwshı qániygeligi boyınsha bilimlerdi iyelew dawamında óziniń ádep-
ikramlılıq ruwxıy dárejesin keńeytiredi, óz kásibi dógereginde ádep-ikram normalarına súyeniw
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 9 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
363
ózgesheliklerin, onıń mazmunın ózlestiredi, muǵallim ádepliliginiń balanıń jeke basına tásirin
ańlaw. Túrli jaǵdaylarda óz minez qulqın basqara alıw zárúrligin túsinip jetedi. Bir sóz benen
aytqanda, pedagogikalıq sheberlikti oqıp hám kónlikpelerdi. Pedagogikalıq texnika elementlerin
ózlestirip iyelep aladı.
Ózbekstan ǵárezsizlikke erisken kúnnen baslap-aq ótken qısqa waqıt ishinde Ózbek,
Qaraqalpaq xalqı siyasiy ekonomikalıq hám mádeniy tarawlarda úlken jetiskenliklerge eristi. Óz
tariyxında jańasha oylaw tiykarında erısken ata-babalar qaldırǵan bay mádeniy ruwxıy miyrastı
úyreniwge miyassar boldı, milliy mádeniyatımız qayta tiklendi, Respublikamızda ilim, pán,
solardan pedagogika páni jańa rawajlanıwǵa kóterildi hám basqa da isler ámelge asırılmaqta.
Ózbekstan Republikasi bilimlendiriw tarawındaǵı tálim-tárbiya sistemasına interaktiv
usıllar innovatsiyalıq áhmiyetli pedagogikalıq texnologiya sıpatında qollanıladı.
Interaktiv usıl bul oqıwshı shaxsınıń biliw iskerligin shólkemlestiriwdıń arnawlı forması
bolıp tabıladı. Oqıw processinde barlıq oqıwshılardıń dıqqatı bilim alıwǵa qaratıladı.
Interaktiv usılında sabaqlardaǵı iskerlik tómendegi bes elementke baǵdarlanadı.
1. Óz-ara baylanislılıq
2. Jeke juwapkershilik
3. Awizbirishilikte islerdi orınlaw
4. Birliktegi háreket
5. Toparlarda islew.
Mámleketimizde usı kúnge deyin qáliplesken dastúriy oqıw modelin jetilistiriw oǵan jańa
pedagogikalıq texnologiyalardı engiziw islerin qizǵın ámelge asırıldı. Burınnan kiyatirǵan oqıw
sistemasına jańa ideyalar hám innovatsion texnologiyalardan paydalanılmaqta.
Ózbekstannıń siyasiy- ekonomikalıq tarawındaǵı ózgerisler tálim processi menen tıǵız
baylanıslı. «Tálim haqqında»ǵi Nizam hám «Kadrlar tayarlawdıń Milliy baǵdarlaması» na
tiykarlanıp, jańa túrdegi tálim tárbiya túri orta arnawlı, kásip-óner tálimi payda boldı.
Aldımızda jańa túrdegi oqıw orınlarında akademik licey hám kásip-óner kollejlerinde
ilimiy jaqtan tiykarlanǵan, házirgi zamanǵa muwapıq qánigelerdi tayarlaw jumısların ámelge
asırıwǵa tayarlıq kórilmekte. Usınıń menen birge oqıw orınlarında joqarı tájriybeli, arnawlı,
bilimge iye bolgan qániygelerdi tayarlaw dástúri mámleketimizde ámelge asırılmaqta. Soǵan
baylanislı tálimniń modelleri hám sıpatı jaǵınan ózgeriwi kerek.
Zamanagóy usıllar, qurallar, tálimniń túrleri hám usılları tálim alıwshılarda tómendegilerdi
támiyinlewge qaratılǵan.
-xabarlardi jeke ráwishte paydalanıw qábileti,
-máseleni sheshiwde ilimiy jandasıw
Bolajaq qánigelerdi akademik-licey hám kásip-óner kollejlerde tayarlaw dáwirinde siyasiy
jaqtan áhmiyetke iye bolgan bilim hám maǵliwmatlardi beriw hám rawajlandırıwdı ámelge asırıw
múmkin. Ásirese tálim alıwshılardıń pikirlew qábiletin tereńlestiriw metodların hám
texnologiyalıq usılların tańlaw eń tiykarǵı másele bolǵan hám usınday bolıp qaladı.
Máseleniń negizin anıqlawǵa háreket etip kóreyik. Bunıń ushın tómendegi pedagogikalıq
processtiń sxemasına itibarińizdi qaratamiz.
«Texnologiya» grekshe sóz bolıp, «techne»- sheberlik, sanaat hámde, «logos»- túsinik,
tálimat sózleriniń birikpesinen payda bolǵan. «Tálim texnologiyası» túsinigi bolsa sózlik jaqtan
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 9 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
364
(inglizshe «an educational texnology») tálim (oqıtıw) processin joqarı sheberlik, sanaat
dárejesinde shólkemlestiriw barısında maǵlıwmatlar beriwshi pán (yaki táliymat) mánisin ańlatadı.
Óz aldına sonı da aytip ótiw kerek, házirgi waqıtta tálim texnologiyası túsinigin logikalıq
jaqtan kórsetiw barısında jalǵız pikir bolǵan emes.
Joqarıda aytip ótilgenindey, pedagogikalıq texnologiya teoriyası ótken asirdiń ekinshi
yarımınan baslap tiykarlanıp kiyatırǵan bolsa-da, usı «pedagogikalıq texnologiya» túsinigine
qaraǵanda túrlishe jandasıwlar bar. Ásirese, pedagog alım V.P.Bespal`ko pedagogik texnologiyanı
«ámeliyatqa eńgiziw pedogogikalıq sistemanıń dúziliwi» dep táripleydi hámde tiykarǵı dıqqattı
oqıw –pedagogikalıq processti aldınnan dúziliwge qaratıladı.
PROGRESS-(latınsha Progress sózinen alınǵan) aldınga háreket, ózgeriw degen mánisti
ańlatadı.
PEDAGOGIKALIQ PROCESS – tálim beriwshi menen bilim alıwshı ortasındaǵı
belgilengen maqsetke erisiwge qaratılǵan hám nátiyje beriwshi óz-ara tásir procesi.
-Tálim beriwshi menen tálim alıwshınıń óz-ara qatnası.
-Tálim texnologiyası.
Házirgi kúnde tálim processinde interaktiv metodlar, innovatsion texnologiyalar,
pedagogikaliq hám axborot texnologiyalarin oqiw processinde qolloawǵa bolǵan qiziǵiw, itibar
kúnnen kúnge kúsheyip barmaqta, bunday boliwdińsabaqlarinińbiri, usı waqitqa shekem dástúrli
tálimde oqiwshi – talabalrdi tek tayar bilimlerdi iyelewge úyretilgen bolsa, zamanogóy
texnologiyalar olardi iyelep atirǵan bilimlerin ózleri qidirip tabiwlarina, mustaqil úyrenip, analiz
qiliwlarina, hátte nátiyjelerdi de ózleri keltirip shiǵariwlarina úyretedi. Oqitiwshi bul protseste
shaxstiń rawajlaniwi, qáliplesiwi, bilim aliwi hám tárbiyalaniwina sharayat jaratadi hám
sonińmenen bir qatarda basqariwshiliq, baǵdarlawshiliq funktsiyasin orinlaydi.
REFERENCES
1.
Ózbekiston Respublikasi “ Tálim haqıdagi qonuni”. T-1992 y
2.
Rubinskiy.V. Tárbiyaviy ish metodikasi. T-1991y
3.
R.J. Ishmuhámedov «Innovatsion texnologiya yordamida tálim samaradorligini oshirish
yóllari» Toshkent 2004 y
4.
U. Tolipov, M.Usmonboeva «Pedagogik texnologiyaning tadbiqiy asoslari» Toshkent
2006
5.
N.Gaybullaev., R.Yodgorov., R.Mamatkulova. Pedagogika T- 2005
6.
O.Xasanbeva va boshqalar Oila pedagogikasi T 2007 6
7.
X.Ibragimov Pedagogika T 2007 6
8.
U.Asqarova va boshqalar Pedagogika T 2008 6
9.
Q.Qosnazarov., A.Pazılov., A.Tilegenov Pedagogika «Bilim» Nókis 2009 j
10.
O.Xasanbeva va boshqalar Oila pedagogikasi T 2007 6
11.
X.Ibragimov Pedagogika T 2007 6
12.
U.Asqarova va boshqalar Pedagogika T 2008 6
13.
Q.Qosnazarov., A.Pazılov., A.Tilegenov Pedagogika «Bilim» Nókis 2009 j
