2024
SEPTEMBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 7
70
Professor:
Jo‘rayev S.A. taqrizi asosida
O’ZBEKISTONNING VA TOJIKISTON O’RTASIDA SIYOSIY SOHADAGI
HAMKORLIK VA HAMFIKRLIK
Bektemir Qudratov
O‘zbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasi qoshidagi
“Eng yangi tarix markazi” tayanch doktoranti
E-mail:
qudratovbektemir12@gmail.com
Tel: 99-440 88 40
https://doi.org/10.5281/zenodo.13879952
Annotatsiya.
Ushbu maqola Tojikiston va O‘zbekiston munosabatlarini tushunishga
yordam beradi. Maqolada Markaziy Osiyo davlatlatlarining mustaqillikning dastlabki davrlarida
rivojlanishning o’ziga hos taraflari ular o‘rtasidagi siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy munosabatlarning
buguni va istiqbollari haqida fikr yuritiladi. Ushbu maqolada geosiyosiy jarayonlarning
Markaziy Osiyo, xususan O‘zbekiston manfaatlariga mutanosibligi tahlil qilingan. Maqolada
mustaqil O‘zbekistonning Markaziy Osiyo davlatlari bilan munosabatlari tarixiga nazar va
zamonaviy kontekst, globalizatsiya va mintaqaviy hamkorlik, muammolari havola etilgan.
Kalit so‘zlar:
Markaziy Osiyo, geosiyosat, iqtisodiy, ijtimoiy, siyosiy, harbiy, Shavkat
Mirziyoyev, Xalqaro tashkilotlar, tendensiya, fiscal, bank, import, exsport.
BETWEEN UZBEKISTAN AND TAJIKISTAN IN THE POLITICAL SPHERE
COOPERATION AND CONSENSUS
Abstract.
This article helps to understand the relations between Tajikistan and Uzbekistan.
The article discusses the specific aspects of the development of the Central Asian states in the
early periods of independence, the current and prospects of political, socio-economic relations
between them. This article analyzes the proportionality of geopolitical processes to the interests
of Central Asia, especially Uzbekistan. The article looks at the history of independent Uzbekistan's
relations with the Central Asian countries, as well as the modern context, globalization and
regional cooperation, and its problems.
Keywords:
Central Asia, geopolitics, economic, social, political, military, Shavkat
Mirziyoyev, international organizations, trend, fiscal, banking, import, export.
MЕЖДУ УЗБЕКИСТАНОМ И ТАДЖИКИСТАНОМ В ПОЛИТИЧЕСКОЙ СФЕРЕ
СОТРУДНИЧЕСТВО И КОНСЕНСУС
Аннотация.
Эта статья помогает понять отношения между Таджикистаном и
Узбекистаном. В статье рассматриваются конкретные аспекты развития государств
2024
SEPTEMBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 7
71
Центральной Азии в первые периоды независимости, состояние и перспективы
политических, социально-экономических отношений между ними. В данной статье
анализируется соразмерность геополитических процессов интересам Центральной Азии,
особенно Узбекистана. В статье рассматривается история отношений независимого
Узбекистана со странами Центральной Азии, а также современный контекст
глобализации и регионального сотрудничества, их проблемы.
Ключевые слова:
Центральная Азия, геополитика, экономическая, социальная,
политическая, военная, Шавкат Мирзиёев, международные организации, тренд,
фискальная, банковская деятельность, импорт, экспорт.
Kirish.
Tojikiston Respublikasi va Oʻzbekiston Respublikasi oʻrtasida diplomatik
munosabatlar 1992-yil 22-oktabrda oʻrnatilgan.Tojikiston Respublikasining Toshkentdagi
elchixonasi 1995-yildan buyon faoliyat yuritib kelmoqda.
1
Tojikiston Respublikasi oʻzining iqtisodiy taraqqiyoti, geografik va geosiyosiy joylashuvi,
shuningdek, ikki qoʻshni davlat oʻrtasidagi hamjamiyat ildizlari va tarixiy aloqalari tufayli
respublika bilan keng koʻlamli oʻzaro manfaatli hamkorlikni yanada rivojlantirish va
chuqurlashtirishga doimiy eʼtibor qaratib keladi.
Tomonlar ushbu hujjatlarda ikki tomonlama munosabatlarning asosiy tamoyillari –
mustaqillik va suverenitetni o‘zaro hurmat qilish, teng huquqlilik, bir-birining ichki ishlariga
aralashmaslik, ham davlat darajasida, ham o‘zaro manfaatli iqtisodiy sheriklik munosabatlarini
o‘rnatishga intilishlarini belgilab berdilar.
Songgi yillardagi munosabatlar ayniqsa ikki davlat fuqarolarinini juda xursand qildi.
Sababi bu munosabatlar mamlakatlar o’rtasida ittifoqchilik darajasigacha ko’tarildi.
Tadqiqot metodologiyasi (Research Methodology).
2001 yil oxirida Tojikiston
Prezidenti Imomali Rahmonning Toshkentga amaliy tashriflari bo'ldi. Tashrif yakunlari bo‘yicha
ma’qullangan Qo‘shma bayonotda Tojikiston-O‘zbekiston munosabatlaridagi barcha
muammolarni konstruktiv hal etish yo‘llari belgilab berildi.
2002 yil 23 avgust – Dushanbe shahrida Savdo-iqtisodiy hamkorlik boʻyicha Tojikiston-
Oʻzbekiston hukumatlararo komissiyasining birinchi majlisi boʻlib oʻtdi. Bu Tojikiston-
O‘zbekiston ikki tomonlama munosabatlarida muhim voqea bo‘ldi.
1
Wikipediya org
2024
SEPTEMBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 7
72
2009-yil 18-fevral – yetti yillik tanaffusdan so‘ng Dushanbe shahrida Savdo-iqtisodiy
hamkorlik va davlat chegarasini delimitatsiya qilish bo‘yicha hukumatlararo komissiyaning
navbatdagi majlislari bo‘lib o‘tdi.
Ikki tomonlama tojik-oʻzbek munosabatlarining huquqiy bazasi 1992-yildan hozirgi
kungacha boʻlgan davrda davlatlararo, hukumatlararo va idoralararo darajada imzolangan 111 ta
shartnoma va bitimlarni oʻz ichiga oladi. 1993-yil 4-yanvarda Toshkentda imzolangan Tojikiston
va Oʻzbekiston oʻrtasida Doʻstlik, yaxshi qoʻshnichilik va hamkorlik toʻgʻrisidagi shartnoma
hamda 2000-yil 15-iyunda imzolangan Tojikiston va Oʻzbekiston oʻrtasida Abadiy doʻstlik
toʻgʻrisidagi shartnoma haqli ravishda asosiy hujjatlar hisoblanadi Tojikiston va Oʻzbekiston
munosabatlarining asosiy yoʻnalishlari.
Ikki davlat oʻrtasidagi tasdiqlangan hujjatlar ikki davlat hamkorligining barcha muhim
yoʻnalishlarini qamrab olgan boʻlib, Tojikiston va Oʻzbekiston oʻrtasidagi siyosiy, iqtisodiy,
savdo va boshqa sohalardagi ikki tomonlama hamkorlikni yanada mustahkamlash uchun
mustahkam huquqiy asos boʻlib xizmat qiladi.
2010-yilda hukumatlararo bosqichdagi
uchrashuvlar muntazam tus oldi: 2010-yil 27-aprel kuni Toshkent shahrida Tojikiston
Respublikasi Bosh vaziri M.A.Alimardonning O‘zbekiston Respublikasi Bosh vazirining birinchi
o‘rinbosari R.Azimov bilan uchrashuvi bo‘lib o‘tdi. 2010-yil 22-may – Toshkent shahrida
Tojikiston Respublikasi Tashqi ishlar vaziri X.Zarifiyning O‘zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar
vaziri V.Norov bilan uchrashuvi bo‘lib o‘tdi. 2010-yil 11-iyun – Toshkent shahrida Tojikiston
Respublikasi Prezidenti Imomali Rahmon va O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimov
o‘rtasida ikki tomonlama muzokaralar bo‘lib o‘tdi. 2012-yil 5-yanvar – Toshkent shahrida
Tojikiston Respublikasi Bosh vaziri M.A.Alimardonning O‘zbekiston Respublikasi Bosh
vazirining birinchi o‘rinbosari R.Azimov bilan uchrashuvi bo‘lib o‘tdi. 2012-yil 17-18-fevral –
Tojikiston Respublikasi ta’lim vaziri N.Saidovning O‘zbekiston Respublikasi umumta’lim vaziri
Sh. Temirov va Oʻzbekiston Respublikasi Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vaziri B.Hodiyevlar ishtirok
etdi.
O’zbekiston va Tojikiston o’rtasida malum bir davrlar bo’ldi yani dushmanlik kayfiyati
chegara nazoratining kuchaytirilishi mamlakat rahbarlari o’rtasidagi tushunmovchiliklar. Lekin
2016 yildan boshlab yangi hukumat davridan qiyofa o’zgardi. Shavkat Mirziyoyev boshchiligida
ochiq keng pragmatik siyosat yaxshi qo’shnichilik an’analarini yo’lga qo’yilishi ikki birodar
davlat o’rtasida 2024 yil 18 aprel kuni ittifoqdoshlik rishtalarini bog’lanishi bilan yakunlandi.
2024
SEPTEMBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 7
73
Tahlil va natijalar (Analysis and results).
O‘zbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev
18 aprel kuni Dushanbe shahrida Tojikiston Prezidenti Emomali Rahmon bilan uchrashdi va ikki
davlat rahbarlari o‘zaro ittifoqchilik munosabatlari to‘g‘risidagi shartnomani imzoladilar.
Mirziyoyev Tojikistonni Oʻzbekistonning eng yaqin, ishonchli va vaqt sinovidan oʻtgan
strategik hamkori sifatida qayd etib, “Qardosh oʻzbek va tojik xalqlarini koʻp asrlik mustahkam
doʻstlik rishtalari chambarchas bogʻlab turadi. Bizni umumiy tarix, madaniy va ma’naviy
qadriyatlar, an’ana va urf-odatlar birlashtiradi”.
Shavkat Mirziyoyev Ittifoqchilik munosabatlari toʻgʻrisidagi shartnomaning ulkan
ahamiyatini taʼkidlab, “Bu qadam bilan biz Oʻzbekiston-Tojikiston koʻp qirrali strategik sheriklik
va ittifoqchilik munosabatlarini chuqurlashtirish yoʻlidagi qaytarib boʻlmaydigan yoʻnalishga
qatʼiy sodiqligimizni tasdiqladik.
2
Hech qanday mubolagʻasiz, ushbu muhim hujjat ikki
tomonlama munosabatlarda yangi tarixiy bosqich boʻladi”.
Shartnoma Tojikiston-Oʻzbekiston munosabatlarini sifat jihatidan yangi bosqichga
koʻtarayotganini qoʻshimcha qilib, Prezident Rahmon “Ushbu hujjat mintaqamiz – Markaziy
Osiyoda tinchlik va barqarorlikni mustahkamlashda ham muhim omil boʻladi”, dedi.
Mirziyoyevning tashrifi arafasida boʻlib oʻtgan Tojikiston-Oʻzbekiston biznes-forumi yakunlari
boʻyicha mashinasozlik, elektrotexnika, energetika, togʻ-kon sanoati, qishloq xoʻjaligi,
toʻqimachilik va farmatsevtika sanoatida hamkorlik boʻyicha yangi loyihalar va savdo
shartnomalarining mustahkam portfeli yaratildi.
Tojikiston-O‘zbekiston muzokaralarida so‘nggi yillarda o‘zaro tovar ayirboshlash hajmi
40 barobar, qo‘shma korxonalar soni esa 15 barobar oshgani ma’lum qilindi.
Tojikiston va O‘zbekiston hozirda tovar ayirboshlashni kengaytirish va transchegaraviy savdo
zonalarini ishga tushirish orqali tovar ayirboshlash hajmini 2 milliard dollarga yetkazishni maqsad
qilib qo‘ygan.
Xulosa va takliflar (Conclusion / Recommendations).
Shuni aytish kifoyaki, ulkan madaniy-gumanitar makon, umumiy chegaralar va
rivojlangan aloqa tizimiga ega bo‘lgan holda biz ikki mamlakatning ko‘plab tarmoqlarini yanada
samarali rivojlantirishga xizmat qiladigan odamlar, tovarlar va xizmatlarning erkin
harakatlanishini ta’minlashimiz kerak. va boshqa bozorlarga chiqish uchun bir-birining tranzit
salohiyatidan to‘liq foydalanish imkonini beradi.
Tarix, umumiy madaniy va ma’naviy qadriyatlar, shuningdek, ko‘p asrlik o‘zaro hurmat
va yaxshi qo‘shnichilik an’analari Tojikiston va O‘zbekiston o‘rtasidagi munosabatlarning
2
Sh.Mirziyoyev 2024 yil 18 aprel Tojikistonda jurnalistlar bilan uchrashuvdagi nutqidan.
2024
SEPTEMBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 7
74
mustahkam poydevori va asosiy tamoyillarini yaratdi. Bu tamoyillar mamlakatlarimiz zimmasiga
teng mas’uliyat yuklaydi va Ozbekiston o‘z tomonida hamisha o‘zining eng yaqin qo‘shnisi bilan
o‘zaro ishonch va sheriklik munosabatlarini keng ko‘lamda rivojlantirishga intiladi. Bu hozirgi
notinch zamonda Markaziy Osiyo uchun yaxshi signaldir. Sababi markaziy Osiyoni birlashuvi
uning taraqqiyotida yangi davrni boshlab bersa ajabmas.
REFERENCES
1.
Shavkat Mirziyoyev ishtirokida Termiz shahrida xalq deputatlari Surxondaryo viloyati
kengashi sessiyasida so’zlagan nutqidan: Xalq so‘zi gazetasi 14.03.23y
2.
Safoyev S -Markaziy Osiyodagi geosiyosat. - Toshkent-2005
3.
Jo‘rayev S-Xalqaro munosabatlar va xalqaro tashkilotlar.-Toshkent-2008
4.
M.Xayrullayev. O‘zbek diplomatiyasi tarixidan.-Toshkent-2003
5.
T.Tursunmuratov. Markaziy Osiyo mintaqaviy xavfsizlikni taminlashda ilmiy texnalogik
salohiyat omili. Toshkent-2016-yil
6.
X.T Odilqoriyev. Siyosatshunoslik. “O‘qituvchi” Toshkent 2008-yil
7.
M.Qirgizboyev. Siyosatshunoslik. “Yangi asr avlodi” Toshkent- 2013 yil
8.
R.Farmonov. O‘zbekiston geosiyosati. Toshkent – 2013
