ОИЛА АЖРАЛИШЛАРИНИНГ ОЛДИНИ ОЛИШДА МОЛИЯВИЙ БАРҚАРОРЛИК ВА ИЖТИМОИЙ ҚЎЛЛАБ-ҚУВВАТЛАШНИНГ АҲАМИЯТИ

31-oktabr, 2024-Yil

51

ОИЛА АЖРАЛИШЛАРИНИНГ ОЛДИНИ ОЛИШДА МОЛИЯВИЙ

БАРҚАРОРЛИК ВА ИЖТИМОИЙ ҚЎЛЛАБ-ҚУВВАТЛАШНИНГ АҲАМИЯТИ

Сахибов Ойбек Куйлиевич

“Оила ва гендер” илмий-тадқиқот институти лойиҳа катта илмий ходими.

https://doi.org/10.5281/zenodo.13895744

Аннотация. Оила ажралишларининг асосий сабабларидан бири молиявий

қийинчиликлардир. Ишсизлик, кам даромадлилик ва иқтисодий барқарорликнинг йўқлиги

оилавий муносабатларда низоларни кучайтиради. Молиявий босим ота-она ўртасидаги

муносабатларга салбий таъсир кўрсатиб, низоларнинг ажралишга олиб келиши мумкин.

Шунинг учун давлат томонидан оилаларга кўрсатиладиган моддий ёрдамлар ва

ижтимоий қўллаб-қувватлаш дастурлари оилалардаги молиявий қийинчиликларни енгиб

ўтишга ёрдам бериб, оилавий мустаҳкамликни таъминлашга хизмат қилади.

Таянч сўзлар: молиявий қийинчиликлар, ажралишлар, ижтимоий қўллаб-

қувватлаш, ишсизлик, кам даромадлилик, моддий ёрдам, психологик ёрдам, оилавий

мустаҳкамлик, давлат дастурлари, субсидиялар.

THE IMPORTANCE OF FINANCIAL STABILITY AND SOCIAL SUPPORT IN

PREVENTING FAMILY DIVORCE

Abstract. One of the main reasons for divorce is financial difficulties. Unemployment, low

income and lack of economic stability increase conflicts in family relationships. Financial

pressure can have a negative impact on the relationship between parents, leading to conflict and

divorce. Therefore, financial aid and social support programs provided by the state to families

help families overcome financial difficulties and ensure family stability.

Key words: financial difficulties, divorces, social support, unemployment, low income,

material support, psychological support, family strength, government programs, subsidies.

ЗНАЧЕНИЕ ФИНАНСОВОЙ СТАБИЛЬНОСТИ И СОЦИАЛЬНОЙ ПОДДЕРЖКИ

В ПРЕДОТВРАЩЕНИИ СЕМЕЙНЫХ РАЗВОДОВ

Аннотация.

Одна из главных причин развода – финансовые трудности.

Безработица, низкие доходы и отсутствие экономической стабильности

усиливают конфликты в семейных отношениях. Финансовое давление может оказать

негативное влияние на отношения между родителями, что приведет к конфликтам и

разводам. Таким образом, программы финансовой помощи и социальной поддержки,

предоставляемые государством семьям, помогают семьям преодолеть финансовые

трудности и обеспечить семейную стабильность.

31-oktabr, 2024-Yil

52

Ключевые слова: финансовые трудности, разводы, социальная поддержка,

безработица, низкий доход, материальная поддержка, психологическая поддержка,

прочность семьи, государственные программы, субсидии.

Кириш

Оила ҳар бир жамиятнинг асосий ижтимоий институти сифатида муҳим аҳамият

касб этади. Оиланинг мустаҳкамлиги жамиятнинг барқарорлигига ва ижтимоий

ривожланишига бевосита таъсир кўрсатади. Бироқ, замонавий жамиятларда, жумладан

Ўзбекистонда ҳам, оила ажралишлари сони ортиб бормоқда. Ажралишларнинг сабаблари

оилаларнинг иқтисодий ҳолати, шахсий муносабатлар ва ижтимоий қийматлар билан

боғлиқдир. Молиявий қийинчиликлар кўпинча оила ажралишларининг асосий

сабабларидан бири сифатида намоён бўлади, чунки иқтисодий барқарорликсизлик оиладаги

зиддиятларни кучайтиради.

Ажралишларни камайтириш ва оилаларни сақлаб қолиш учун молиявий

барқарорлик ва ижтимоий қўллаб-қувватлаш механизмлари муҳим ўрин тутади. Жаҳон

тажрибасига кўра, оилаларга моддий ёрдам кўрсатиш ва психологик маслаҳат хизматлари

ажралишлар сонини камайтиришда самарали бўлиб келмоқда. Ўзбекистонда ҳам оилаларга

ёрдам кўрсатишга қаратилган давлат дастурлари мавжуд, бироқ бу дастурларни янада

кенгайтириш ва такомиллаштириш зарурлиги аён. Мазкур мақолада оила

ажралишларининг олдини олишда молиявий барқарорлик ва ижтимоий қўллаб-

қувватлашнинг аҳамияти чуқурроқ таҳлил қилинади.

Мақсад ва уни асослаш.

Мазкур мақоланинг асосий мақсади оила ажралишларининг олдини олишда

молиявий барқарорлик ва ижтимоий қўллаб-қувватлашнинг аҳамиятини чуқурроқ

ёритишдан иборат. Оила ажралишлари нафақат шахсий муносабатлардаги муаммолар

билан боғлиқ, балки иқтисодий ҳолат ҳам ажралишларга катта таъсир кўрсатади. Оиланинг

мустаҳкамлиги учун молиявий барқарорлик асосий омиллардан бири бўлиб, унинг йўқлиги

кўпинча низолар, турмуш қийинчиликлари ва, оқибатда, ажралишлар билан якунланади.

Оилавий муносабатлардаги барқарорлик турли омилларга боғлиқ. Ажралишларнинг

сабаблари оилаларнинг иқтисодий вазияти билан бевосита боғлиқ бўлиши мумкин.

Молиявий қийинчиликлар, ишсизлик, даромаднинг етарли эмаслиги каби омиллар

оила аъзолари ўртасидаги низоларни кучайтириши ва бу низолар ажралишга олиб келиши

мумкин.

31-oktabr, 2024-Yil

53

Молиявий жиҳатдан барқарор бўлмаган оилалар кўпинча моддий таъминотга боғлиқ

муаммоларга дуч келади ва бунинг оқибатида эр-хотин ўртасидаги муносабатлар

заифлашади.

Мазкур мақоланинг мақсади шуни кўрсатишдан иборатки, давлат ва жамият

томонидан кўрсатиладиган молиявий ёрдам, ижтимоий қўллаб-қувватлаш ва психологик

маслаҳат хизматлари орқали ажралишлар сонини камайтириш мумкин. Молиявий

барқарорлик нафақат оилаларнинг моддий ҳолатини яхшилайди, балки оилавий

муносабатлардаги зиддиятларни ҳам бартараф этади. Молиявий ёрдам оилавий

муносабатларда эр-хотин ўртасидаги ҳамжиҳатликни сақлашда муҳим роль ўйнайди.

Масалан, оилаларга кўрсатиладиган субсидиялар, ишсизлик нафақаси, болалар

нафақаси каби моддий ёрдамлар оилавий молиявий барқарорликни таъминлаб, уларнинг

низоларини камайтиради.

Шунингдек, ижтимоий қўллаб-қувватлаш дастурлари оилаларга нафақат моддий

ёрдам, балки психологик ёрдам ҳам кўрсатади. Бу дастурлар оилаларнинг руҳий ҳолатини

яхшилаш, шахсий муносабатлардаги зиддиятларни бартараф қилишда муҳим восита бўлиб

хизмат қилади. Оилавий психологлар ва маслаҳат хизматлари орқали оилаларнинг шахсий

муаммолари ва зиддиятларига ечим топиш мумкин. Бу нафақат оилаларни сақлаш, балки

уларни мустаҳкамлашга ёрдам беради.

Молиявий ва ижтимоий қўллаб-қувватлаш дастурлари турли механизмлар орқали

амалга оширилиши мумкин. Давлат томонидан ишлаб чиқилган ёрдам дастурлари

оилаларнинг молиявий барқарорлигини таъминлашда муҳим аҳамиятга эга. Масалан,

моддий таъминот етишмовчилиги ва молиявий босим оила аъзолари ўртасида стресс ва

руҳий босимларни кучайтиради. Бу жараёнда давлат томонидан берилган субсидиялар,

кредитлар ва ишсизлик нафақаси каби ёрдам воситалари оилаларнинг барқарорлигини

сақлаб қолишда муҳим аҳамият касб этади.

Шу тариқа, мақсад нафақат ажралишлар сонини камайтириш, балки оилаларда

молиявий барқарорлик ва ижтимоий қўллаб-қувватлаш орқали уларнинг мустаҳкамлигини

таъминлашга қаратилган чора-тадбирларни ёритишдан иборат. Жаҳон тажрибаси шуни

кўрсатадики, молиявий ва ижтимоий ёрдам оилаларнинг ажралишлардан қочишида

самарали восита бўлиши мумкин.

Илмий муаммонинг тавсифи ва ечими

1. Молиявий қийинчиликлар ва ажралишлар.

Ажралишларнинг асосий

сабабларидан бири – молиявий қийинчиликлардир. Иқтисодий барқарорлик оилавий

31-oktabr, 2024-Yil

54

муносабатларнинг мустаҳкамлигини таъминловчи асосий омиллардан бири бўлиб, унинг

етишмаслиги кўпинча оилавий зиддиятларга олиб келади. Молиявий барқарорликсизлик,

ишсизлик, кам даромадлилик ва иқтисодий муаммолар оиладаги муносабатларга жиддий

таъсир кўрсатади. Оилаларда иқтисодий босим ота-она ўртасидаги низоларни кучайтириб,

уларнинг ажралиш билан якунланишига сабаб бўлади.

Иқтисодий жиҳатдан заиф бўлган оилаларда стресс ва босим юқори бўлади, бу эса

оила аъзолари ўртасидаги муносабатларнинг бузилишига олиб келади. Жамиятдаги

иқтисодий муаммолар, айниқса, иқтисодий барқарорликка эришмаган оилаларга кучли

таъсир қилади. Молиявий барқарорликнинг етишмаслиги, айниқса, кам даромадли

оилаларда низоларни келтириб чиқаради, бу эса эр-хотин ўртасидаги муносабатларнинг

заифлашишига олиб келади.

Кўпгина тадқиқотлар шуни кўрсатадики, молиявий қийинчиликлар оилалардаги

ажралишларнинг асосий омилларидан бири сифатида қайд этилади. Ўзбекистонда ва бошқа

ривожланаётган мамлакатларда молиявий қийинчиликлар кўпинча ажралишларга олиб

келади. Ишсизлик, кам даромадлилик ва уй-жойнинг етишмаслиги каби омиллар

оилалардаги можароларнинг келиб чиқишига сабаб бўлади. Бундай ҳолатларда оилавий

муносабатлар ёмонлашади, бу эса оила ажралишлари билан якунланиши мумкин.

2.

Молиявий

барқарорликнинг

аҳамияти.

Оилавий

мустаҳкамликни

таъминлашда молиявий барқарорлик муҳим аҳамият касб этади. Молиявий барқарорликка

эришиш нафақат оилавий муносабатларни мустаҳкамлашга ёрдам беради, балки оилавий

зиддиятларни ҳам камайтиради. Давлат томонидан оилаларга кўрсатиладиган молиявий

ёрдам дастурлари, масалан, ишсизлик нафақаси, болалар нафақалари ва ижтимоий

субсидиялар оилаларнинг молиявий қийинчиликларини енгиб ўтишга катта ёрдам беради.

Бундай дастурлар оилаларнинг молиявий ҳолатини яхшилашга қаратилган бўлиб,

улар ажралишлар сонини камайтиришга кўмак беради.

Ривожланган мамлакатларда оилаларга кўрсатиладиган молиявий ёрдам дастурлари

ажралишларни камайтиришда самарали бўлган. Масалан, Европа давлатларида, айниқса,

Швеция, Германия ва Францияда оилалар учун ишлаб чиқилган моддий ёрдам ва ижтимоий

қўллаб-қувватлаш дастурлари оилалардаги молиявий барқарорликни таъминлашга

қаратилган. Шунингдек, оилаларга давлат томонидан ажратиладиган молиявий

субсидиялар оилавий муносабатларни сақлаб қолишга ва ажралишларни камайтиришга

хизмат қилади.

31-oktabr, 2024-Yil

55

Оилаларда иқтисодий қийинчиликлар мавжуд бўлганда, давлат томонидан

кўрсатиладиган молиявий ёрдам дастурлари оилаларни моддий қийинчиликлардан

қутқариш ва уларни мустаҳкамлашда муҳим аҳамиятга эга. Масалан, кам таъминланган

оилалар учун давлат томонидан ажратилган ёрдамлар, шу жумладан ишсизлик нафақаси,

ижтимоий субсидиялар ва болалар нафақалари оилалардаги молиявий қийинчиликларни

енгиб ўтишда катта роль ўйнайди. Бундай дастурлар оилаларнинг моддий жиҳатдан

барқарор бўлишига ёрдам бериб, низоларнинг олдини олади.

3. Ижтимоий қўллаб-қувватлашнинг роли.

Молиявий ёрдамдан ташқари

ижтимоий қўллаб-қувватлаш дастурлари ҳам оилаларнинг мустаҳкамлигини таъминлашда

муҳим аҳамиятга эга. Ижтимоий қўллаб-қувватлаш дастурлари оилаларга нафақат моддий

ёрдам кўрсатади, балки уларга психологик ёрдам ва маслаҳат хизматлари орқали шахсий

муносабатлардаги зиддиятларни ҳал қилишга ёрдам беради. Оилаларда шахсий

муносабатларнинг заифлашиши кўпинча ажралишларга олиб келади, шу боис оилавий

маслаҳатлар ва психологик ёрдам хизматлари оилалардаги зиддиятларни камайтириш ва

уларни мустаҳкамлаш учун самарали воситалардан бири ҳисобланади.

Психологик ёрдам хизматлари оилалардаги руҳий босимларни енгиб ўтиш ва

шахсий муносабатларни яхшилашда катта аҳамиятга эга. Масалан, ажралиш хавфи остида

бўлган оилалар психологик маслаҳат хизматлари орқали ўзаро тушунмовчиликларни

бартараф этиб, оилавий муносабатларни сақлаб қолишга муваффақ бўлишлари мумкин.

Психологик ёрдам оилалардаги шахсий низоларни бартараф этишда ва ажралишлар

сонини камайтиришда муҳим аҳамиятга эга бўлган воситалардан бири ҳисобланади.

Ижтимоий қўллаб-қувватлаш дастурлари нафақат ота-онага, балки болаларга ҳам

психологик ёрдам кўрсатишни ўз ичига олади. Болалар ажралиш жараёнида кўпинча

психологик қийинчиликларга дуч келадилар, шу боис уларга кўрсатиладиган руҳий ёрдам

оила ажралишларининг болаларга етказадиган салбий таъсирини камайтиришга ёрдам

беради. Ижтимоий қўллаб-қувватлаш ва психологик ёрдам дастурлари оилаларнинг

мустаҳкамлигини таъминлашда кенг кўламли чора-тадбирлардан бири ҳисобланади.

4. Ўзбекистон тажрибаси

Ўзбекистонда оилаларни қўллаб-қувватлаш ва молиявий ёрдам кўрсатишга

қаратилган қатор давлат дастурлари мавжуд. Бу дастурлар оилаларни молиявий жиҳатдан

қўллаб-қувватлашга ва оилавий мустаҳкамликни таъминлашга қаратилган. Масалан, кам

таъминланган оилалар учун болалар нафақаси, ишсизлик нафақаси, ижтимоий ёрдамлар ва

субсидиялар орқали оилаларга ёрдам кўрсатилмоқда. Бу дастурлар оилаларни моддий

31-oktabr, 2024-Yil

56

қийинчиликлардан қутқаришга қаратилган бўлиб, ажралишларни камайтиришда самарали

восита бўлиб хизмат қилмоқда.

Шунингдек, Ўзбекистонда оилаларни маънавий ва психологик қўллаб-қувватлашга

қаратилган давлат ва нодавлат ташкилотлари фаолият олиб боради. Оила марказлари ва

психологик маслаҳат хизматлари орқали оилаларга психологик ёрдам кўрсатилади. Бу

хизматлар оилаларнинг шахсий муносабатларидаги низоларни ҳал қилишга қаратилган

бўлиб, оилавий зиддиятларнинг олдини олиш ва ажралишларни камайтиришга хизмат

қилади.

Якуний қисм

Оила ажралишларининг олдини олиш учун молиявий барқарорлик ва ижтимоий

қўллаб-қувватлаш муҳим аҳамият касб этади. Давлат томонидан оилаларга кўрсатиладиган

молиявий ёрдам дастурлари, ижтимоий қўллаб-қувватлаш ва психологик маслаҳат

хизматлари ажралишларни камайтиришга катта ҳисса қўшади. Ўзбекистон ва жаҳон

тажрибаси шуни кўрсатадики, молиявий барқарорликка эришиш ва ижтимоий ёрдам

кўрсатиш дастурларини кенгайтириш орқали оилалардаги низоларни камайтириш ва

оилавий муносабатларни мустаҳкамлаш мумкин. Келажакда оилани сақлашга қаратилган

молиявий ва ижтимоий ёрдам дастурларининг такомиллаштирилиши оила ажралишларини

камайтиришда муҳим аҳамият касб этади.

REFERENCES

1.

Giddens, A. (2020).

Sociology

. 8th Edition. Polity Press.

2.

Becker, G. S. (2021).

A Treatise on the Family

. Harvard University Press.

3.

UNICEF (2022).

Global Study on Child Well-being and Family Structures

. New York:

UNICEF.

4.

Eurostat (2023).

Family and Divorce Statistics in Europe

. [Online] Available at:

www.eurostat.eu/family-divorce.

5.

O‘zbekiston Respublikasi Statistika Qo‘mitasi (2023).

O‘zbekistonda oilaviy

munosabatlar va ajrimlar haqida hisobot

.

6.

Cherlin, A. J. (2019).

The Marriage-Go-Round: The State of Marriage and the Family in

America Today

. Vintage Books.

7.

Turkmen, H. (2021). Divorce and Social Change: Turkey's Experience. Istanbul: Anadolu

University Press.

31-oktabr, 2024-Yil

57

8.

World Bank (2023). Women, Business and the Law 2023: Enhancing Equality in Family

Law. Washington, DC: World Bank Group.

9.

Rustamov J. I. VOYAGA YETMAGANLAR O ‘RTASIDA ERTA NIKOHLARNING

OLDINI OLISH BO ‘YICHA XORIJ TAJRIBALARI //Current approaches and new

research in modern sciences. – 2024. – Т. 3. – №. 3. – С. 18-26.

10.

Jakhongir R. CAUSES OF EARLY MARRIAGES AND EARLY BIRTHS AND THEIR

CONSEQUENCES //Open Access Repository. – 2023. – Т. 4. – №. 03. – С. 99-104.

11.

Xudaybergenovich A. X., Ikrom o‘g‘li R. J. OLIY O ‘QUV YURTI TALABALARIDA

NIKOHGACHA BO ‘LGAN XULQ-ATVOR VA OILA QURISHNING O ‘ZIGA

XOSLIGI//TA'LIM VA RIVOJLANISH TAHLILI ONLAYN ILMIY JURNALI. – 2024.

– Т. 4. – №. 5. – С. 170-176.

12.

Abduramanov, X. X., & Bakieva, I. A. (2018). Peculiarities of Employment of Population

in Ferghana Region. Economics and Innovative Technologies, 2018(3), 8. 33.

Abduramonov X. Ўзбекистон Республикасида янги демографик вазиятнинг

шаклланиш хусусиятлари //Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar. – 2013. – №. 3. –

С. 22-31.

13.

Abduramonov, X. (2012). Аҳоли кексайиш даражасининг шаклланиш механизмлари

ва кўрсаткичлари. Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar, (2), 299-310.

14.

Абдураманов Х. Ўзбекистон Республикасида демографик ривожланишнинг кўп

омилли таҳлили ва истиқбол кўрсаткичлари //Экономика И Образование. – 2020. –

Т. 1. – №. 2. – С. 137-142.

15.

Абдураманов

Х.Х.

Демографик

жараёнлар

хавфсизлиги

концепцияси.

“Иқтисодиётни модернизациялаш ва диверсификациялаш жараёнида ишлаб

чиқариш харажатларини камайтиришнинг методологик асослари”. Республика

илмий-амалий анжумани материаллари. – Тошкент, 2018. – 248-250.

16.

Абдураманов Х.Х. Демографик жараёнларни давлат томонидан тартибга солиш

механизмини шакллантириш. «Инновацион ва рақамли иқтисодиёт шароитида

хизмат кўрсатиш соҳасини ривожлантириш муаммолари» мавзусидаги халқаро

илмий-амалий анжуман материаллари тўплами. – Самарқанд, 2020. – 8-11-б.

17.

Абдураманов Х.Х. Демографик хавфсизликни таъминлашнинг ташкилий

механизмлари. “Фаол инвестициялар ва ижтимоий ривожлантиришнинг долзарб

масалалари” мавзусидаги халқаро илмий-амалий конференция илмий мақолалар ва

31-oktabr, 2024-Yil

58

материаллари тўплами. – Андижон, 2019. – 21-25 б. Available from:

https://www.researchgate.net

18.

Абдураманов Х.Х. Демография соҳасида миллий манфаатларни ҳимоя қилишнинг

устувор йўналишлари. “Тизимли тадқиқотлар” илмий-таҳлилий журнал. №1. –

Тошкент, 2020. – 101-111 б. Available from: https://www.researchgate.net

19.

Абдураманов Х.Х. Классификация угроз экономической безопасности связанных с

демографическими проблемами. Proceedings of the 4th International Scientific and

Practical Conference «Scientific Research in XXI Century». Ottawa. 2020. - Р.21-26.

20.

Абдураманов Х.Х. Қишлоқ жойларида норасмий иш билан бандликни тартибга

солиш. Ўзбекистон Республикаси ҳаракатлар стратегияси: макроиқтисодий

барқарорлик, инвестицион фаоллик ва инновацион ривожланиш истиқболлари.

Илмии маъруза ва мақолалар тўплами. – Тошкент, 2019. – 48-55.

21.

Абдураманов Х.Х. Социальная защита престарелых: на примере Республики

Узбекистан. Проблемы современной экономики. №2 (58), 2016. Available from:

http://m-economy.ru./art.php?nArtId=5802

22.

Абдураманов Х.Х. Яшил иш ўринларини ташкил этиш йўналишлари. «Минтака

аҳолисининг бандлигини таъминлаш ва фаровонлигини яхшилаш: ҳозирги аҳволи,

муаммолари ва тараққиет стратегияси». Республика илмий-амалий конференцияси

материаллари. Нукус, 2018. – 264-265 б.

23.

Khudaybergenovich, A. H. (2018). Demographic Development Tendencies of the Family

in Uzbekistan.

24.

Abduramanov K. K. Ways Of Improving Social Support Of The Aged Population In The

Conditions Of Senility Tendency Deepening //European Journal of Business and

Economics. – 2010. – Т. 1. DOI: https://doi.org/10.12955/ejbe.v1i0.80

25.

Abduramanov K. K., Ibragimov L. Z. Regional characteristics of demographic

development in the republic of uzbekistan //SEA: Practical Application of Science. – 2015.

– Т. 3. – №. 1.

26.

Абдураманов Х. Ўзбекистон Республикасида демографик ривожланишнинг кўп

омилли таҳлили ва истиқбол кўрсаткичлари //Экономика И Образование. – 2020. –

Т. 1. – №. 2. – С. 137-142.

27.

Abduramonov X. Аҳоли кексайиш даражасининг шаклланиш механизмлари ва

кўрсаткичлари //Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar. – 2012. – №. 2. – С. 299-310.

31-oktabr, 2024-Yil

59

28.

Абдураманов Х. Классификация угроз экономической безопасности связанных с

демографическими проблемами //InterConf. – 2020.

29.

Abduramanov K., Dekhkanov S. Experience of foreign countries in the prevention of early

marriage and early childbirth //InterConf. – 2021.