РОССИЯ ИМПЕРИЯСИНИНГ ЎРТА ОСИЁДА ЮРИТГАН БОШҚАРУВ ТИЗИМИ ВА КЎЧИРИШ СИЁСАТИДА

1

РОССИЯ ИМПЕРИЯСИНИНГ ЎРТА ОСИЁДА ЮРИТГАН

БОШҚАРУВ ТИЗИМИ ВА КЎЧИРИШ СИЁСАТИДА

Олимова Шахноза Жураевна

Навоий шаҳар 22 мактаб

Тарих фани ўқитувчиси.

o.j.shaxnoza1991@gmail.com

ХIХ асрнинг иккинчи ярмида Россия империяси томонидан босиб

олинган Ўрта Осиё ҳудудларида яшовчи халқларнинг сиёсий-иқтисодий,

ижтимоий, маданий ҳаётидаги кескин трансформацион ўзгаришлар юз берди.

Бу даврда подшо Россиясининг империалистик сиёсати ўлка ҳудудини босиб

олиш учун ўз мустамлакасига айлантириши билан бирга маҳаллий аҳолининг

маданияти ва маънавиятига ҳам катта зарар етказди.

Россия империясининг Ўрта Осиёда олиб борган босқинчилик сиёсати

давом эттирилиши натижасида мустамлакага айлантирилган ҳудудлар

кенгайиб борди. Босиб олинган ҳудудларда империя ҳукмронлигини

ўрнатиш, бошқариш, уларни қўлдан чиқармаслик учун энг аввало

мустамлакачиларнинг манфаатини ҳимоя қиладиган мустаҳкам бошқарув

тартибларини жорий қилиш зарур бўлган. Бошқарув тизими подшоҳ

ҳукумати учун жуда муҳим ва мустамлакачилик сиёсатини асосий таянч

ҳисобланган. Шунинг учун ушбу ҳудудларда бошқариш тартибларининг

қандай бўлиши масаласи жуда кўп ҳамда узоқ вақт империя ҳукмрон

доираларида турли соҳа вакиллари иштирокида муҳокама қилинган. Ушбу

масалани ҳар қилишда эҳтиёткорлик билан узоқни ўйлаб иш кўриш, ҳеч

нимада таваккал қилмаслик томойилига таянган ҳолда иш олиб борилган.

Туркистон

генерал-губернатори

C.М.

Духовский

таъкидлаганидек:

“Туркистон ўлкаси бошқа ўлкаларга нисбатан тарихий ўтмиши, этнографик

хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда алоҳида эътибор берилишини талаб

қилади”.

1

Чунки “Рус ислоҳотчилари ёввойи ўлкани эмас, балки кўҳна ва бой

1

Духовский С.М. Всеподданнейшей доклад Туркестанского генерал-губернатора генерала от

инфантерин Духовского //Ислам в Туркестана. Т. : 1899. – С.9.

2

тарихга эга дунё, ажойиб маърифатпарвар, файласуф, олимларни, шоиру

адибларни берган табиий жуғрофик жиҳатдан ҳам Аллоҳнинг марҳамати

ёғилиб мархамати ёғилиб турадиган мамлакатни босиб олган эдилар”.

Россия империяси томонидан 1865-йилда Тошкент шаҳар босиб

олингандан

кейин,

Оренбург

генерал-губернаторлиги

таркибида

ҳарбийлаштирилган маъмурий бошқарув тартибларига асосланган Туркистон

вилояти ташкил қилинади. 1865-йил 2 мартда Россия Сенати қарори билан

Туркистон вилоятига ҳарбий қўшин қўмондони, генерал-майор М.Г. Черняев

(1828-1898) губернатор қилиб тайинланди.

1865-йил 6 августда қабул қилинган Туркистон вилоятини бошқариш

тўғрисида муваққат низомга мувофиқ ҳарбий ва фуқаролик ҳокимияти

ҳарбий губернатор қўлида мужассамлаштирилди. Мазкур Муваққат низом

асосида Туркистон вилоятида “Ҳарбий-халқ” номида бошқарув тартиблари

ўрнатилади. Вилоят бўлимларга бўлиниб, уларни бўлим бошлиқлари

бошқаради. Бўлим бошлиғи бир вақтнинг ўзида бўлим ҳарбий камендати ҳам

ҳисобланган. Бўлим бошлиқларига ерлик аҳоли устидан назорат қилувчи рус

амалдорларидан тайинланадиган бошқарувчилар бўйсунган. Мустамлака

даврининг дастлабки даврида ўлкада энг кичик аҳамиятига эга бўлган

бошқарув ҳам ҳарбий бошлиқлар қўлида бўлган.

2

Туркистон вилоятида

вақтинча жорий қилинган бошқарув тартиблари Россия империясининг Ўрта

Осиёдаги навбатдаги ҳарбий истилочилик режаларини амалга оширишдан

келиб чиққан ҳолда ишлаб чиқилган бўлиб, у туман “Харбий-халқ”

бошқаруви бўлган.

3

1865-йилги “Муваққат Низом” га мувофиқ Туркистон вилояти

губернатори, “бий, маноп, оқсоқол, раис ва қози лавозимидаги туб жой

2

Отчет состоянии Туркестанского края, составленный сенатором, тайным советником Гирсом,

командированным для ревизии края по высочайшему повеленнию. В 2-х частек. Ч.1.
Администранная. Управление краем: Ч.2. – Суд. Финансы. -СПБ.: Б.4, 1888. -С.2.

3

ЎзР МА.И-1 жамғарма, 25-рўйхат, 26-иш, 2-варақ.

3

аҳолиси вакилларини эгаллаб турган лавозимига тасдиқлаш, бўшатиш,

алмаштириш ваколатига эга бўлган”.

4

“Туркистон вилоятини бошқариш тўгрисидаги “Муваққат Низом” га

ўтроқ аҳоли учун қозилик судлари кўчманчи аҳоли учун эса бийлик судлари

сақланиб қолинган. Қозикалон лавозими тугатилиб, қозиларнинг ваколатлари

қисқартирилди. Уларнинг асосий ваколатлари мустамлакачи суд идораси

ҳисобланган рус судларига олиб борилган. Бу ҳол ерли аҳолининг анъанавий

шаклланган ҳаёт тарзи билан мустамлака маъмурияти томонидан жорий

этилган бошқарув тизими ўртасидаги кескин зиддиятларни келтириб

чиқарган.

1866-йилда М.Г.Черняев Туркистондан Петербургга чақириб олиниб,

1866-йил 25-мартдан 1866-йил декабргача Туркистонни Д.И. Романовский

бошқаради.

5

Туркистон вилоятининг Оренбург генерал-губернаторлик таркибида

бўлиши вақт ўтиши билан турли муаммоларни келтириб чиқарди. Унинг

узоқда жойлашганлиги, вилоят маъмурияти вакиллари сонининг камлиги

генерал-губернаторлик билан боғланишга, унинг кўрсатмаларини ўз вақтида

бажаришга салбий таъсир кўрсатаётганлиги учун империя ҳукмрон

доиралари

ўртасида

Туркистон

вилояти

Оренбург

генерал-

губернаторлигидан алоҳида ажратиш масаласини ҳал қилиш кун тартибидаги

асосий масалага айланди.

Ўрта Осиё ҳудудларидаги ҳарбий истилочилик режаларини амалга

ошириш билан биргаликда доимий бошқарув тизими тартиблари ишлаб

чиқилиб, улар амалга жорий қилиб борилган. Ўлка бошқаруви соҳасида олиб

борилган

сиёсатнинг

моҳиятини

Туркистон

генерал-губернатори

C.М. Духовский “Бир оз вақт ўтгандан сўнг маҳаллий бошқарувга фақат рус

4

Польное собранные законов Российской империи. 1865. СПб. 1867. – С. 880.

5

Бартольд В.В. История культурной жизни Туркестана. /Соч. В. 9 томах. М.: Наука 1963. I.II Ч.1. –

С. 353.

4

тилини биладиган шахслар қўйилиши, таржимонлар эса имкон борича фақат

рус миллатига мансуб кишилардан бўлиши керак”

6

деб ифодаланган.

1867-йили Петербургда Туркистон бошқаруви бўйича тайёрланган

“Низом” лойиҳаси махсус комиссия томонидан муҳокама қилиниб, унда

В. Романовский, Н. А. Крижановский, М.Г. Черняевлар ҳам иштирок этади.

Ушбу мухокамада Оренбург генерал-губернаторлигидан алоҳида бўлган

Туркистон генерал-губернаторлигини ташкил қилиш тўғрисида қарор қабул

қилинади. Фақат Оренбург генерал-губернатори Н.А. Крижановский (1818-

1888) қарши чиқади.

7

1867-йил 11-апрелда Александр II томонидан комиссия

таклифи маъқулланади. 1867-йил 11-июлда жанубий Қозоғистон ва Ўрта

Осиёнинг босиб олинган ҳудудларида Туркистон генерал-губернаторлигини

ташкил қилиш тўғрисида фармон эълон қилинади К.П.

Кауфман (1818-1882) Туркистоннинг биринчи генерал-губернатои этиб

тайинланади.

8

К. П. Кауфман 13 йил Кавказдаги ҳарбий ҳаракатларда иштирок етиб,

маъмурий бошқарув соҳасида фақат 1865-1866 йилларда шимоли-ҳарбий

ўлкани бошқарган холос. 1867 йил 7-ноябрда К.П. Кауфман Тошкентга

Оренбург, Еттисув орқали тантанали равишда кириб келади.

9

Туркистонда 1867-йилдан 1917 йилгача 15 та генерал-губернатор

ҳукмронлик қилган: К.П. Кауфман (1867-1882), М. Г. Черняев (1882-1884),

Н. О. Розенбах(1884-1888), А.Б. Вревский (1889-1898), C. М. Духовский

(1898-1901), Н.А. Иванов (1901-1904), П.Н. Тевяшов (1904-1905),

Д.И. Суботич (1906), Н.И. Гродеков (1907-1908), П.И. Мишенко (1909), А. Б.

Самсанов (1909-1913), Флуг, Мартсон ва Ерофеевлар (1913-1916), А.Н.

Куропоткин (1916-1917 йил 31-март).

6

Духовский С.М. Всеподданнейшей доклад Туркестанского генерал-губернатора генерала от

инфантерин Духовского //Ислам в Туркестана. Т. : 1899. – С.16.

7

Бартольд В.В. История культурной жизни Туркестана. /Соч. В. 9 томах. М.: Наука 1963. I.II Ч.1. –

С. 357.

8

ЎзР МА.И-1 жамғарма, 7-рўйхат, 16-иш, 34-варақ.

9

Бартольд В.В. История культурной жизни Туркестана. /Соч. В. 9 томах. М.: Наука 1963. I.II Ч.1. –

С. 357.

5

Туркистон

генерал-губернаторлиги

Туркистон

вилоят

ва

Семипалатинск вилоятининг жанубий қисмини ўз ичига олган. Бунда Россия

империясининг бошқа губерния бошлиқларидан фарқли равишда Туркистон

генерал-губернаторига жуда катта ҳуқуқлар берилади. Туркистон генерал-

губернатори “Низом” лойиҳасида кўрсатилган ҳуқуқлардан ташқари “ўлкани

бошқариш учун керакли ва зарур деб ҳисобланган барча тадбирларни

маҳаллий шароитлардан келиб чиққан ҳолда мустақил равишда амалга

ошириш ҳуқуқи” га эга бўлган.

1867- йилги “Низом” лойиҳаси Министрлар Кенгаши томонидан 3 йил

муддатга синов тариқасида вақтинча жорий қилиш кўрсатилади.

10

Ушбу

“Низом” лойиҳасида Туркистон ўлкасининг Россия харбий вазирлиги

таркибида бўлиши, ўлка ҳарбий ҳокимият орқали бошқарилиши, генерал-

губернатор ўлкада жойлашган қўмондонлик қилиши, бошқарувнинг қуйи

йиғилишига ерлик аҳоли вакиллари сайлов орқали сайланиши ўлка

бошқарувини

Россия империясидаги

мавжуд

бошқарув

тизимига

яқинлаштириб, кейинчалик ўлкани империясининг бир қисмига айлантириш

ўлканинг маъмурий-ҳудудий бўлинишида эса империянинг сиёсий,

иқтисодий ва стратегик мақсадларидан келиб чиқилиши кўрсатиб ўтилган.

Дастлаб Туркистон генерал-губернаторлиги маъмурий жиҳатидан икки

вилоят: Сирдарё (маркази-Тошкент) ва Еттисув (маркази-Верный)

11

вилоятларига бўлинган.

12

Сирдарё вилоятининг тегишли ҳудуд ва Қўқон

хонлигининг босиб олинган шимолий ҳудудлари кирган. Еттисув вилояти эса

Семипалатинск вилоятининг Сергиополъ, Капалъ ва Олотавск округи ерлари

ва собиқ Туркистон вилоятининг бир қисмидан иборат ҳолда ташкил

қилинади.

10

ЎзР МА.И-1 жамғарма, 7-рўйхат, 16-иш, 23-варақ.

11

1882 йилда Еттисув вилояти янги ташкил қилинган Дашт генерал-губернаторлигига ўтказилади.

1899 йилда Туркистон генерал-губернаторлигига қайта қўшилади.

12

Положение об управлении Семиреченской и Сырдарьинской области. 11 июль 1867 СПб, 1867.-

С.1.

6

Вилоят маъмурий жиҳатдан Казалинск, Перовск, Туркистон, Чимкент

Авлиёота, Тошкент, Хўжанд, Жиззах уездларига бўлинган. Еттисув вилояти

эса Сергиополъ, Капалъ, Верный, Иссиқкул, Тўқмоқ уездларига бўлинган.

13

Кейинчалик босиб олинган ҳудудлар ҳисобига қўшилган тарзда

қуйидаги маъмурий-ҳудудий бирликлар вужудга келган. 1868 йилда Бухоро

амирлигига қарашли босиб олинган ерларда Зарафшон округи (маркази-

Самарқанд) 1874-йилда Амударё бўлими (маркази- Петро-Александровски

ҳозирги Тўрткул), 1876 йилда Фарғона вилояти (маркази- Янги Марғилон,

кейинчалик Скобелев, ҳозирги Фарғона шаҳри) ташкил қилинган.

Foydalanilgan adabiyotlar:

1.

Темиров, Ф., & Халикова, Н. (2021). Бухоро амирлигида ташқи сиёсат ва

дипломатиянинг ривожланиши тарихидан.

Scientific progress

,

2

(1), 1276-1282.

2.

Темиров, Ф., & Умаров, Б. (2021). Бухоро амирликда оила, никоҳ ва мерос ҳуқуқининг

амалда қўлланиши.

Scientific progress

,

2

(1), 1201-1207.

3.

Temirov,

F.

(2023).

SADRIDDIN

AYNIY

IJODIDA

TURKISTON

TARIXI

MASALALARI.

Farg'ona davlat universiteti

, (1), 70-70.

4.

Temirov, F. Of the journalistie work of Sadriddin Ayni Concerning Issues of Bukhara

history.

Irish Interdisciplinary of Science & Research (IIJSR) Vol

,

6

, 12-17.

5.

Темиров, Ф. У. (2023). Жизнь И Научно-Творческая Деятельность Садриддина Айни В

Трудах Его Современников.

Central Asian Journal of Social Sciences and History

,

4

(2), 128-

134.

6.

Темиров, Ф. У. (2022). Мустақил ўзбекистонда инсон ҳуқуқлари ва қадрини улуғлаш–

энг олий немат.

Academic research in educational sciences

, (1), 184-188.

7.

Umarov B.B. & Temirov, F. (2023). Sources of information on the socio-economic life of the

Somanian dynasty.

International Journal of Intellectual Cultural Heritage

,

3

(3), 35-41.

8.

Темиров, Ф., & Исломов, Д. (2021). САДРИДДИН АЙНИЙ–ЗАМОНДОШИ ФИТРАТ

ҲАҚИДА.

Scientific progress

,

2

(1), 1349-1354.

9.

RAJABOV, O. (2022). " TARIKHI MULLOZODA" IS AN IMPORTANT SOURCE ON

THE HISTORY OF THE SACRED PLACES AND SHRINES OF BUKHARA.

International

Journal of Intellectual Cultural Heritage

,

2

(2), 89-93.

10.

Rajabov, O. (2021). “Тарихи Муллозода” асари–Бухоро муқаддас қадамжолари ва

зиёратгоҳлари тарихи бўйича муҳим манба.

Центр научных публикаций (buxdu. uz)

,

8

(8).

11.

Rajabov, O. (2021). Chor Bakr tarixiy me’moriy majmuasi xususida.

Центр научных

публикаций (buxdu. uz)

,

8

(8).

12.

Rajabov, O. I. (2022). History of fortress of Makhmud Torobi.

International Journal of

Intellectual Cultural Heritage

,

2

(6), 50-54.

13.

Temirov, F., & Umarov, B. (2021). Practical application of family, marriage and

inheritance rights in bukhara emirates.

Scientific progress

,

2

(1), 1201-1207.

13

Положение об управлении Семиреченской и Сырдарьинской области. 11 июль 1867 СПб, 1867.-

С.2.

7

14.

Rajabov, O. I. (2021). Buxorodagi ayrim muqaddas qadamjo-qal’alar xususida.

Scientific

progress

,

1

(6), 1162-1168.

15.

Iskandarovich, R. O. (2022). Historical Architectural Complex of the Chor (Pers. Four)

Bakr Ensemble.

Telematique

, 6886-6890.

16.

Rajabov, O. I. (2022). History of fortress of Makhmud Torobi.

International Journal of

Intellectual Cultural Heritage

,

2

(6), 50-54.

17.

Болтаев, А. Ҳ. (2018). Бухоро шаҳри 11 дарвозасининг тарихи ва тақдири

(ўлкашунос ТФ Гелах тадқиқотларида). Тюркоязычные страны. Республиканский научно-
методический и познавательный журнал.

Алмати

,

2

, 6-8.

18.

Болтаев, А. Ҳ. (2018). Бухоро ўлкашунослиги тарихини ўрганишда СН Юренев

ёзишмаларининг ўрни.

Тошкент: Ўзбекистон Миллий университети хабарлари

, (1), 5-9.

19.

BAXTISHOD, U., & ULUG‘BEK, Q. Y. (2022). MS ANDREEV-THE GREAT

EASTERN SCIENTIST.

International Journal of Philosophical Studies and Social

Sciences

,

2

(3), 120-123.

20.

Болтаев, А. Х. (2019). Исследование С. Юренева в мечети Калян.

Вестник

археологии, антропологии и этнографии

, (1 (44)), 45-53.

21.

Болтаев, А. Ҳ. (2018). Бухоро ўлкашунослиги тарихини ўрганишда СН Юренев

ёзишмаларининг ўрни.

Тошкент: Ўзбекистон Миллий университети хабарлари

, (1), 5-9.

22.

Болтаев, А. Х. (2019). Бухарские коллекционеры. In

Россия-Узбекистан.

Международные образовательные и социально-культурные технологии: векторы
развития

(pp. 142-143).

23.

Болтаев, А. (2020). Бухородаги биринчи музей.

ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ

(buxdu. uz)

,

1

(1).

24.

Naimov, I., & Toshpo‘latova, S. (2023). MARRIAGE CEREMONY OF TAJIKS IN

THE WORK OF MIKHAIL STEPANOVICH ANDREYEV “TADJIKI DOLINI
KHUF”.

International Journal of Intellectual Cultural Heritage

,

3

(1), 12-16.

25.

Umarov,

B.

(2021).

OLIY

TA’LIMDA TALABALAR O ‘QUV-BILUV

FAOLIYATINING PSIXODIDAKTIK ASOSLARI.

ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ

(buxdu. uz)

,

8

(8).

26.

Umarov, B. B. (2021). FAMILY AND MARRIAGE RELATIONS IN NA

KISLYAKOV'S RESEARCH.

Journal of Central Asian Social Studies

,

2

(02), 127-135.

27.

Naimov, I. N. (2021). A coverage of the activities of the Mangitic Emirs in the works of

Ahmad Donish.

International Journal on Integrated Education

,

4

(5), 36-45.

28.

Naimov, I. (2023). AHMAD DONISH ILMIY MEROSIDA ISLOM HUQUQI

MASALALARI.

Scientific journal of the Fergana State University

, (1), 71-71.

29.

Ismat, N. (2021). “MEYORU-Т-TADOYYUN” AS RELIGIOUS AND MORAL

SOURCE.

The Light of Islam

,

2021

(2), 46-54.

30.

Klichev, O. (2020). Scholarships of Emirs of Bukhara.

Oriente moderno

,

100

(1), 57-74.

31.

Кличев, О. А. (2020). Особенности приема посольств Российской Империи в

Бухарском Эмирате во второй половине XIX в.

Россия и мусульманский мир

, (1 (315)), 99-

113.

32.

Klichev, O. A. (2016). Discourse to the history of political аgency in the emirate of

Bukhara.

Europaische Fachhochschule

, (8), 14-15.

33.

Umarov, B. (2020). БУЮК ОЛИМ НА КИСЛЯКОВНИНГ ПЕДАГОГЛИК

ФАОЛИЯТИГА НАЗАР.

ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)

,

1

(1).

34.

Abdurasulovich, K. O. (2023). ACTIVITY OF EDITORS OF" BUKHORONOMA"

NEWSPAPER.

Open Access Repository

,

4

(3), 1385-1388.

8

35.

Кличев, О. (2020). БУХОРО АМИРЛИГИ ВА РОССИЯ ИМПЕРИЯСИ

ЎРТАСИДАГИ ДИПЛОМАТИК МУНОСАБАТЛАРДА СОВҒА АЛМАШИНУВ
ТАРТИБЛАРИ.

Farg'ona davlat universiteti

, (4), 71-74.

36.

Beshimov, M. (2022). Abdulvahid Munzim-enlightened poet, state and public

figure.

International Journal of Philosophical Studies and Social Sciences

,

2

(6), 52-56.

37.

BESHIMOV,

M.

(2022).

Amir

Said

Alimkhan

and

Young

Bukhara

residents.

International Journal of Intellectual Cultural Heritage

,

2

(2), 78-83.

38.

Beshimov, M. (2023). ISSUES OF AGGRESSION OF THE RUSSIAN EMPIRE IN

THE WORKS OF MIRZO SOMI.

Modern Science and Research

,

2

(7), 316-321.

39.

Beshimov, M. (2021). Mang'itlar davrida Buxoroda madaniy hayot.

ЦЕНТР НАУЧНЫХ

ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)

,

7

(7).

40.

UMAROV, B. (2022). ARCHITECTURE OF BUKHARA IN THE ASHTARKHANID

PERIOD.

International Journal of Intellectual Cultural Heritage

,

2

(2), 94-100.

41.

Beshimov, M. (2023). THE HISTORY OF BUKHARA OF THE DOCUMENTS OF

THE QUSHBEGI ARCHIVE IMPORTANCE IN LEARNING.

Modern Science and

Research

,

2

(7), 305-309.

42.

SHAROPOV, D. (2022). ПРАВИТЕЛЬ МАНГЫТОВ ЭМИР ХАЙДАР.

International

Journal of Intellectual Cultural Heritage

,

2

(2), 101-104.

43.

Ravshanovich, S. D. (2022). CURRENTLY, THE PLACE OF AFGHANISTAN IN THE

COMMUNICATION OF CENTRAL AND SOUTH ASIA.

International Journal of Intellectual

Cultural Heritage

,

2

(6), 55-59.

44.

Sharopov, D. (2021). ABDURAZZOQ SAMARQANDIYNING “MATLAI SA'DAYN

VA MAJMAI BAHRAYN” ASARINING O'RGANILISH TARIXI.

Scientific progress

,

2

(1),

358-361.

45.

Nosirov, S. (2022). Sadriddin Ayniy asarlari buxoro inqilobini tarixini o ‘rganuvchi

manba sifatida.

ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)

,

26

(26).

46.

Sherzod, N. (2023). HISTORIAN SCIENTIST POLAT SOLIYEV IS A RESEARCHER

OF THE HISTORY OF BUKHARA.

International Journal of Philosophical Studies and Social

Sciences

,

3

(3), 32-38.

47.

Bakhtishod, U. (2024). CONSTRUCTIVE ACTIVITIES TO THE SAMANID

RULERS.

Western European Journal of Historical Events and Social Science

,

2

(5), 169-172.

48.

Sherzod O‘ktam o‘g, N., & Komilovich, B. M. (2023). Illumination of socio-economic

issues in Turkestan in the works of Professor Polat Soliyev.

Telematique

,

22

(01), 1278-1282.

49.

Nosirov, S. (2023). TARIXCHI OLIM PO ‘LAT SOLIEV IJODIDA TURKISTON

TARIXI MASALALARINING YORITILISHI.

ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu.

uz)

,

29

(29).

50.

Umarov, B. (2023). ARAB MANBALARIDA BUXORO SHAHRI TAVSIFI (“KITOB

AL-MASOLIK VAL MAMALIK” MISOLIDA).

ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu.

uz)

,

38

(38).

51.

Umarov B. NA KISLYAKOV TADQIQOTLARIDA BUXORO AMIRLIGIDAGI

FEODAL VA QISHLOQ XO‘JALIGI MUNOSABATLARINING YORITILIShI //ЦЕНТР
НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz). – 2021. – Т. 6. – №. 6.