XX ASRNING 40-50 YILLARIDA BUXORO SAN`AT MAKTABI
FAOLIYATI
Sharipov Rustam To`rayevich
Buxoro ixtisoslashtirilgan San`at maktabi o`qituvchisi.
II jahon urushining boshlanishin va mamlakatdagi og`ir siyosiy vaziyat sababli
1941 yil O`zbekiston SSR Ministrlar Soveti huzuridagi Sa`at Ishlari Boshqarmasining
buyrug`iga ko`ra Buxoro musiqa bilim yurti faoliyati to`xtatilib, uning asosida
faqatgina Bolalar musiqa maktabi faoliyati yo`lga qo`yiladi. Musiqa bilim yurtining
binosi va cholg`u asboblari musiqa maktabiga o`tqazilgan.
XX asrning 40-yillarda tajribali musiqachi, muassasa direktori Ahmad
Ixtiyorov rahbarligida o`quv-pedagogik, targ`ibot va konsert faoliyatlari yuqori
mavqega ko`tarilib, katta yutuqlar qo`lga kiritiladi. Bu davrda simfonik cholg`u
orkestri, torli cholg`ular ansambli va bir nechta yangi bo`limlar tashkil etiladi.
Maktabning o`quv-moliyaviy smetasi 1945 yilda 213526 rublni tashkil etgan bo`lsa,
1946 yida esa 222000 rubl miqdorida hisoblanganligi hujjtlarda ko`rsatilgan. 1946
yilda musiqa maktabi Buxoro shahar Staxanov ko`chasidagi 4 uyda joylashgan bo`lib,
muassasani Kosmakov boshqargan.
O`zSSR Oliy Sovetining 1946 yil oktabrida “O`z SSR Maorif Ministrligi
maktablari, temir yo`l maktablari o`qituvchilariga va muzika bilim yurtlari hamda
texnikumlarining o`qituvchilariga “O`zbekiston SSRning xizmat ko`rsatgan
o`qituvchisi” degan faxriy yorlig`i bilan mukofotlash” to`g`risidagi farmonida
bolalarni maktablarda o`qitish va tarbiyalash hamda yoshlarni muzika bilim yurtlari
va texnikumlarda o`qitish yuzasidan qilgan ko`p yillik samarali xizmatlari uchun
Buxoro viloyatidan 3 nafar pedagog taqdirlanadi. “Oktyabr” maktabining direktori va
o`qituvchisi Ilya Maynayev, Buxoro muzika bilim yurtining milliy muzika
o`qituvchilari Najmiddin Nasriddinov va Ma`ruf Toshpo`latovlar nomi ko`rsatilgan.
1949 yil 17 sentyabrida O`zSSR Ministrlar Soveti huzuridagi Sa`at Ishlari
Boshqarmasi rahbari Donskaya tomonidan Buxoro muzika maktabi direktori
Ixtiyorovga yuborilgan № 13/2026 xatda musiqa maktabiga tez vaqt oralig`ida
o`zbek millatiga mansub bolalarni o`qishga olish bo`yicha ko`rsatma beriladi va
topshiriq bajarilganligi haqidagi hisobotni tezda markazga yetqazish vazifasi
topshiriladi. 1949 yil 26 iyulda O`zSSR Ministrlar Soveti huzuridagi Sa`at Ishlari
Boshqarmasi tomonidan yuborilgan № 14/1557 xatda 7-yillik musiqa maktablarida
o`quv puli bir yil uchun 480 rublni tashkil etgan bo`lib, to`lovdan faqatgina umumiy
kontingentning 25 % na ozod etilgan. To`lovsiz ta`lim oluvchilarga quyidagilar
kirgan: Nogironligi bor nafaqaxo`rlarning bolalari, qarilik nafaqasi oluvchilar va
ularning farzandlari, harbiy xizmatchilarning bolalari, ikkinchi jahon urushida
ishtirok etgan nogironofitserlar, vafot etganlar, bedarak yo`qolganlar va yaralanib
vafot etgan hamda front maydonidan turli darajadagi kasalliklarni olib qaytgan
shaxslarning bolalariga shunday huquq berilgan.
1949
yil 17 avgustdagi Buxoro viloyat San`at ishlari bo`limining buyrug`idan
olingan ko`chirmada ko`rsatilishicha, viloyat ijroiya qo`mitasining 1949 yil 15
iyundagi qaroriga asosan Musiqa maktabi direktori Ixtiyorovga ta`lim muassasida
belgilangan vaqt oralig`ida tezda ta`mirlash ishlarini olib borish zarurligi aytilgan
1389
.
1950
yilda ham viloyatda yagona hisoblangan Buxoro musiqa maktabida 180
nafar bola o`qitilgan. Biroq, bu davrda viloyatda musiqa va san`atga qobiliyati yuqori
bo`lgan ko`plab o`smir-yoshlar borligi va ular o`z faoliyatlarini davom ettirish uchun
bilim yurti zarur edi. 1949-50 yillarda musiqa maktabida fortepiano, skripka,
viloncheli, xalq cholg`u bo`limlari faoliyat yuritganligi direktor A.M. Ixtiyorovning
hisobotida qayd etib o`tilgan. 1950 yil 14 iyuldagi Respublika Sa`at Ishlari
Boshqarmasining № 442 buyrug`ida Andijon, Buxoro, Samarqand, Qo`qon,
Namangan, Farg`ona musiqa maktablari faoliyatiga bo`yicha yutuq va kamchiliklar,
hamda qilinishi kerak bo`lgan vazifalar ko`rsatiladi. Buxoro musiqa maktabining
faoliyati bir muncha ijobiy baholanib, faqatgina ushbu muassasada xalq cholg`u
asboblari bo`yicha instrumentalniy master borligi qayd etilgan. 1950-51 o`quv yilida
respublika musiqa maktablarining qabulini 70-80 % ga mahalliy o`zbek bolalari bilan
ta`minlash vazifasi qo`yiladi. 1950 yil 8 iyulda 1950-1951 o`quv yilida o`rta maxsus
ta`lim muassasalarini tugatgan yoshlarni Toshkent Davlat Konservatoriyasiga
o`qishga qabul qilishda yaqindan yordam berishlarini so`rab muassasa direktori,
professor Muxtor Ashrafiyning murojaati ham hujjatlarda aks etgan.
Ta`lim muassasi bituruvchilari Respublikaning taniqli san`at arboblari va
musiqa san`ati ustalari sifatida nafaqat O`zbekiston madaniyati va san`ati, balki
qo`shni respublikalarma`naviyati rivojiga munosib hissa qo`shib, o`zlaridan o`chmas
iz qoldirganlar. O`zbekiston madhiyasi muallifi, bastakor Mutavakkil Burxanov,
O`zbekiston san`at va madaniyat darg`alari O`zbekiston madhiyasi muallifi, bastakor
Mutavakkil Burxanov Tavur Jumayev, O`zbek not orkestri bosh dirijori Said Aliyev,
mahoratli bastakor Xayri Izamov, Tamaraxonim musiqa ansambli solistlari Ayub
Qodirov, Ergash Shukurullayev, Safo Bakayev, Tojikiston Davlat filarmoniyasi
kompozitori Soxibov, Stalinobod radiokomiteti badiiy rahbari Shaxobov, salist
musiqachilar Xabibov, Najmetdinovlar ham Buxoro Sharq musiqa texnikumi
bitiruvchilaridirlar. Bundan tashqari O`z SSRning faxriy o`qituvchilari Nasretdinov
Najmetdin, Buxoro viloyat musiqali dramma teatri orkestri artistlari Axmed
Mirfayzov, xalq ashulachisi Mushe Babaxanov, Namangan musiqa bilim yurti rahbari
Xusaynovlar ham shu ta`lim muassasi bitiruvchilari hisoblanishadi.
O`tgan davr mobaynida o`quvchi yoshlar o`z iqtidorlari bilan kollejdagi tahsili
va oliy ta`limdagi faoliyati davomida yuzdan ortiq respublika va ellikdan ortiq
xalqaro miqyosdagi ko`rik-tanlovlarda ishtirok etib, yuqori o`rinlarni egallab
kelishgan. O`zbekiston respublikasi san`at arboblari Mustafo Bafoyev, Otanazar
Matyoqubov, Jo`ra Shukurov, O`zbekiston Xalq artisti O`lmas Rasulov, O`zbekiston
Xalq xofizi Soyibjon Niyozov, O`zbekistonda Xizmat ko`rsatgan madaniyat xodimi
Salomat Raxmonova, “Do`stlik” ko`krak nishoni sovrindori, maqomdon ustoz Ari
Boboxonov, O`zbekistonda Xizmat ko`rsatgan artistlar-Yunus To`rayev, Orif
Atoyev, Rustam Abdullayev, Yulduz Turdiyeva, O`zbekistonda Xizmat ko`rsatgan
Yoshlar murabbiysi Raxmatulla Inoyatov, “Zulfiya”, “Nihol” mukofoti sovrindorlari
Gulzoda Xudoynazarova, Mohichehra Shomurodova, Jo`raboy Hafizov, Ilyos
Arabov, Sayyod Jo`rayev, Gulchiroy Baxshullayeva, Dilfuza va Marjona Qobilovalar
bilim maskanining faxri sifatida Oz`bekiston san`ati va madaniyati dovrug`ini
jahonga taratib kelmoqdalar.
2018 yildan e`tiboran san`at kolleji Buxoro ixtisoslashtirilgan san`at maktabiga
aylantirilib, O`zbekiston Respublikasi Madaniyat Vazirligi tasarrufiga o`tqaziladi.
Hozirgi kunda maktabda 200 ga yaqin tajribali o`qituvchilar faoliyat yuritadi.
Muassasada 14 ta fortepiano, xor direjorligi, xalq cholg`u asboblari, musiqa
nazariyasi, damli, torli, an`anaviy cholg`u, an`anaviy xonandalik, akademik vokal,
xalq raqsi, tasviriy san`at, aktyorlik bo`limlari mavjud bo`lib, 500 nafar o`quvchi
yoshlar ta`lim olmoqdalar.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Темиров, Ф., & Халикова, Н. (2021). Бухоро амирлигида ташқи сиёсат ва дипломатиянинг
ривожланиши тарихидан.
Scientific progress
,
2
(1), 1276-1282.
2.
Темиров, Ф., & Умаров, Б. (2021). Бухоро амирликда оила, никоҳ ва мерос ҳуқуқининг
амалда қўлланиши.
Scientific progress
,
2
(1), 1201-1207.
3.
Temirov,
F.
(2023).
SADRIDDIN
AYNIY
IJODIDA
TURKISTON
TARIXI
MASALALARI.
Farg'ona davlat universiteti
, (1), 70-70.
4.
Temirov, F. Of the journalistie work of Sadriddin Ayni Concerning Issues of Bukhara
history.
Irish Interdisciplinary of Science & Research (IIJSR) Vol
,
6
, 12-17.
5.
Темиров, Ф. У. (2023). Жизнь И Научно-Творческая Деятельность Садриддина Айни В
Трудах Его Современников.
Central Asian Journal of Social Sciences and History
,
4
(2), 128-134.
6.
Темиров, Ф. У. (2022). Мустақил ўзбекистонда инсон ҳуқуқлари ва қадрини улуғлаш–энг
олий немат.
Academic research in educational sciences
, (1), 184-188.
7.
Umarov B.B. & Temirov, F. (2023). Sources of information on the socio-economic life of the
Somanian dynasty.
International Journal of Intellectual Cultural Heritage
,
3
(3), 35-41.
8.
Темиров, Ф., & Исломов, Д. (2021). САДРИДДИН АЙНИЙ–ЗАМОНДОШИ ФИТРАТ
ҲАҚИДА.
Scientific progress
,
2
(1), 1349-1354.
9.
RAJABOV, O. (2022). " TARIKHI MULLOZODA" IS AN IMPORTANT SOURCE ON THE
HISTORY OF THE SACRED PLACES AND SHRINES OF BUKHARA.
International Journal
of Intellectual Cultural Heritage
,
2
(2), 89-93.
10.
Rajabov, O. (2021). “Тарихи Муллозода” асари–Бухоро муқаддас қадамжолари ва
зиёратгоҳлари тарихи бўйича муҳим манба.
Центр научных публикаций (buxdu. uz)
,
8
(8).
11.
Rajabov, O. (2021). Chor Bakr tarixiy me’moriy majmuasi xususida.
Центр научных
публикаций (buxdu. uz)
,
8
(8).
12.
Rajabov, O. I. (2022). History of fortress of Makhmud Torobi.
International Journal of
Intellectual Cultural Heritage
,
2
(6), 50-54.
13.
Temirov, F., & Umarov, B. (2021). Practical application of family, marriage and inheritance
rights in bukhara emirates.
Scientific progress
,
2
(1), 1201-1207.
14.
Rajabov, O. I. (2021). Buxorodagi ayrim muqaddas qadamjo-qal’alar xususida.
Scientific
progress
,
1
(6), 1162-1168.
15.
Iskandarovich, R. O. (2022). Historical Architectural Complex of the Chor (Pers. Four) Bakr
Ensemble.
Telematique
, 6886-6890.
16.
Rajabov, O. I. (2022). History of fortress of Makhmud Torobi.
International Journal of
Intellectual Cultural Heritage
,
2
(6), 50-54.
17.
Болтаев, А. Ҳ. (2018). Бухоро шаҳри 11 дарвозасининг тарихи ва тақдири (ўлкашунос
ТФ Гелах тадқиқотларида). Тюркоязычные страны. Республиканский научно-методический
и познавательный журнал.
Алмати
,
2
, 6-8.
18.
Болтаев, А. Ҳ. (2018). Бухоро ўлкашунослиги тарихини ўрганишда СН Юренев
ёзишмаларининг ўрни.
Тошкент: Ўзбекистон Миллий университети хабарлари
, (1), 5-9.
19.
BAXTISHOD, U., & ULUG‘BEK, Q. Y. (2022). MS ANDREEV-THE GREAT EASTERN
SCIENTIST.
International Journal of Philosophical Studies and Social Sciences
,
2
(3), 120-123.
20.
Болтаев, А. Х. (2019). Исследование С. Юренева в мечети Калян.
Вестник археологии,
антропологии и этнографии
, (1 (44)), 45-53.
21.
Болтаев, А. Ҳ. (2018). Бухоро ўлкашунослиги тарихини ўрганишда СН Юренев
ёзишмаларининг ўрни.
Тошкент: Ўзбекистон Миллий университети хабарлари
, (1), 5-9.
22.
Болтаев, А. Х. (2019). Бухарские коллекционеры. In
Россия-Узбекистан.
Международные образовательные и социально-культурные технологии: векторы
развития
(pp. 142-143).
23.
Болтаев, А. (2020). Бухородаги биринчи музей.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ
(buxdu. uz)
,
1
(1).
24.
Naimov, I., & Toshpo‘latova, S. (2023). MARRIAGE CEREMONY OF TAJIKS IN THE
WORK OF MIKHAIL STEPANOVICH ANDREYEV “TADJIKI DOLINI KHUF”.
International
Journal of Intellectual Cultural Heritage
,
3
(1), 12-16.
25.
Umarov, B. (2021). OLIY TA’LIMDA TALABALAR O ‘QUV-BILUV
FAOLIYATINING PSIXODIDAKTIK ASOSLARI.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ
(buxdu. uz)
,
8
(8).
26.
Umarov, B. B. (2021). FAMILY AND MARRIAGE RELATIONS IN NA KISLYAKOV'S
RESEARCH.
Journal of Central Asian Social Studies
,
2
(02), 127-135.
27.
Naimov, I. N. (2021). A coverage of the activities of the Mangitic Emirs in the works of
Ahmad Donish.
International Journal on Integrated Education
,
4
(5), 36-45.
28.
Naimov, I. (2023). AHMAD DONISH ILMIY MEROSIDA ISLOM HUQUQI
MASALALARI.
Scientific journal of the Fergana State University
, (1), 71-71.
29.
Ismat, N. (2021). “MEYORU-Т-TADOYYUN” AS RELIGIOUS AND MORAL
SOURCE.
The Light of Islam
,
2021
(2), 46-54.
30.
Klichev, O. (2020). Scholarships of Emirs of Bukhara.
Oriente moderno
,
100
(1), 57-74.
31.
Кличев, О. А. (2020). Особенности приема посольств Российской Империи в
Бухарском Эмирате во второй половине XIX в.
Россия и мусульманский мир
, (1 (315)), 99-
113.
32.
Klichev, O. A. (2016). Discourse to the history of political аgency in the emirate of
Bukhara.
Europaische Fachhochschule
, (8), 14-15.
33.
Umarov, B. (2020). БУЮК ОЛИМ НА КИСЛЯКОВНИНГ ПЕДАГОГЛИК
ФАОЛИЯТИГА НАЗАР.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)
,
1
(1).
34.
Abdurasulovich, K. O. (2023). ACTIVITY OF EDITORS OF" BUKHORONOMA"
NEWSPAPER.
Open Access Repository
,
4
(3), 1385-1388.
35.
Кличев, О. (2020). БУХОРО АМИРЛИГИ ВА РОССИЯ ИМПЕРИЯСИ
ЎРТАСИДАГИ
ДИПЛОМАТИК
МУНОСАБАТЛАРДА
СОВҒА
АЛМАШИНУВ
ТАРТИБЛАРИ.
Farg'ona davlat universiteti
, (4), 71-74.
36.
Beshimov, M. (2022). Abdulvahid Munzim-enlightened poet, state and public
figure.
International Journal of Philosophical Studies and Social Sciences
,
2
(6), 52-56.
37.
BESHIMOV, M. (2022). Amir Said Alimkhan and Young Bukhara residents.
International
Journal of Intellectual Cultural Heritage
,
2
(2), 78-83.
38.
Beshimov, M. (2023). ISSUES OF AGGRESSION OF THE RUSSIAN EMPIRE IN THE
WORKS OF MIRZO SOMI.
Modern Science and Research
,
2
(7), 316-321.
39.
Beshimov, M. (2021). Mang'itlar davrida Buxoroda madaniy hayot.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ
ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)
,
7
(7).
40.
UMAROV, B. (2022). ARCHITECTURE OF BUKHARA IN THE ASHTARKHANID
PERIOD.
International Journal of Intellectual Cultural Heritage
,
2
(2), 94-100.
41.
Beshimov, M. (2023). THE HISTORY OF BUKHARA OF THE DOCUMENTS OF THE
QUSHBEGI ARCHIVE IMPORTANCE IN LEARNING.
Modern Science and Research
,
2
(7),
305-309.
42.
SHAROPOV, D. (2022). ПРАВИТЕЛЬ МАНГЫТОВ ЭМИР ХАЙДАР.
International
Journal of Intellectual Cultural Heritage
,
2
(2), 101-104.
43.
Ravshanovich, S. D. (2022). CURRENTLY, THE PLACE OF AFGHANISTAN IN THE
COMMUNICATION OF CENTRAL AND SOUTH ASIA.
International Journal of Intellectual
Cultural Heritage
,
2
(6), 55-59.
44.
Sharopov, D. (2021). ABDURAZZOQ SAMARQANDIYNING “MATLAI SA'DAYN VA
MAJMAI BAHRAYN” ASARINING O'RGANILISH TARIXI.
Scientific progress
,
2
(1), 358-361.
45.
Nosirov, S. (2022). Sadriddin Ayniy asarlari buxoro inqilobini tarixini o ‘rganuvchi manba
sifatida.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)
,
26
(26).
46.
Sherzod, N. (2023). HISTORIAN SCIENTIST POLAT SOLIYEV IS A RESEARCHER
OF THE HISTORY OF BUKHARA.
International Journal of Philosophical Studies and Social
Sciences
,
3
(3), 32-38.
47.
Bakhtishod, U. (2024). CONSTRUCTIVE ACTIVITIES TO THE SAMANID
RULERS.
Western European Journal of Historical Events and Social Science
,
2
(5), 169-172.
48.
Sherzod O‘ktam o‘g, N., & Komilovich, B. M. (2023). Illumination of socio-economic
issues in Turkestan in the works of Professor Polat Soliyev.
Telematique
,
22
(01), 1278-1282.
49.
Nosirov, S. (2023). TARIXCHI OLIM PO ‘LAT SOLIEV IJODIDA TURKISTON TARIXI
MASALALARINING YORITILISHI.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)
,
29
(29).
50.
Umarov, B. (2023). ARAB MANBALARIDA BUXORO SHAHRI TAVSIFI (“KITOB AL-
MASOLIK VAL MAMALIK” MISOLIDA).
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu.
uz)
,
38
(38).
51.
Umarov B. NA KISLYAKOV TADQIQOTLARIDA BUXORO AMIRLIGIDAGI
FEODAL VA QISHLOQ XO‘JALIGI MUNOSABATLARINING YORITILIShI //ЦЕНТР
НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz). – 2021. – Т. 6. – №. 6.
