ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
443
EL XOTIRASIDAGI INSON.
Ibragimova Dilafruz
Hamid Olimjon va
Zulfiya nomidagi ijod maktabi tarbiyachisi.
Jizzax shahri.
https://doi.org/10.5281/zenodo.13941774
Annotatsiya.
Ushbu maqola boshlang’ich sinf o`quvchisining yodlagan she‘ri bilan
boshlanadi. Atoqli davlat arbobining mamlakatimiz uchun qilgan ishlari xalq yodida va xotirasida
qolganligi, ulkan vazifalarning amalga oshirishi esa inson ko`z o‘ngida, umr yo‘lida bajarilishi,
sobiq tuzum davri bo‘lsada, ikkilanmay qilingan harakatlar davr mo`jizasi deya tilga olingan.
Lekin “paxta ishi”, “o‘zbeklar ishi” deya o‘zbek xalqi ustidan qilingan ayblovlar, Sharof
Rashidovni nomini ham qora qilgan jarayonlar, mustaqillikka erishish arafasida qayta ko‘rib
chiqlish va oqlaninishi haqida ham so‘z borgan. Sharof Rashidovning ijodiga keladigan bo‘lsak
o‘z ijodida hurlikni madh etganligi, Vatanga muhabbat va Xursanoy onaga bo‘lgan hurmat va
sevgisi madh etilgani haqida aytilgan. Maqola so‘ngi xalq hurmat bilan yakunlangan
Kalit so‘zlar:
She‘r, jasorat, lider, xotira, hur ijod, notinch, ziynat, plan.
A PERSON IN THE MEMORY OF THE COUNTRY.
Abstract.
This article begins with a poem memorized by an elementary school student. The
actions of a statesman famous for our country remain in the people’s memory, and the
implementation of great tasks is accomplished before the eyes of a person, throughout his entire
life. But there was also talk about accusations against the Uzbek people, called the “cotton case”,
“the Uzbek case”, processes that denigrated the name of Sharof Rashidov. As for the work of
Sharaf Rashidov, they say that in his work he praised honor, love for the Motherland, respect and
love for his wife Khursana. The article ends with respect to the people.
Keywords:
Poetry, courage, leader, memory, free creativity, restless, ornament, plan.
ЧЕЛОВЕК В ПАМЯТИ СТРАНЫ.
Аннотация.
Эта статья начинается со стихотворения, выученного наизусть
учеником начальной школы. Деяния известного для нашей страны государственного
деятеля остаются в народной памяти, а реализация великих задач совершается на глазах
человека, на протяжении всей жизни. Но были разговоры и об обвинениях в адрес
узбекского народа, названных «хлопковым делом», «делом узбеков», процессах, очернивших
имя Шарофа Рашидова. Что касается творчества Шарафа Рашидова, то говорят, что в
своем творчестве он восхвалял честь, любовь к Родине, уважение и любовь к супруге
Хурсаной. Статья заканчивается с уважением народа.
Ключевые слова:
Поэзия, смелость, лидер, память, свободное творчество,
неугомонный, орнамент, план.
Inson tajribasi inson bilan birga olamdan o
‘
tadi,inson tafakkuri inson bilan birga zavol
topadi. Zero umr bebaqodir. Zakovatning ibtidosi – xalq dilida, el xotirasidadir
Sharof Rashidov
Eslayman yosh o
‘
quvchi edim ustozimiz shoir Muhammad Yusufning -
ruhi notinch zot
so
‘
zlari bilan bitilgan
(Bag
‘
ishlov deb nomlangan)
she
‘
rini bir nechta o
‘
quvchilarga yodlash
uchun berdi. Albatta men ham to
‘
rt qatorini aytish uchun tanlandim, hali O
‘
zbekistonimiz
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
444
mustaqillikka erishmagan
(mustaqil O
‘
zbekistonning birinchi prezidenti I.Karimovning
O
‘
zbekiston kompartiyasining birinchi sekretarligiga endi tayinlangan paytlarida Sharof
Rashidov nomini oqlagan va paxta ishini qayta ko
‘
rib chiqqan
–“
O’zbekiston mustaqillika
erishish ostonasida”
)
davrlari edi. Biz she
‘
r yodlovchi o
‘
quvchilar qandaydir tadbirga
tayyorgarlik ko
‘
rayotgan edik. Chamamda men uchinchi sinfda o
‘
qirdim shuning uchun hozir
o
‘
sha kungi tadbirni nima haqida ekanligini eslolmayman. Bu she
‘
r yillar o
‘
tib shahrimizdagi
Sharof Rashidov muzeyiga kirganimda 1959-1983-yillar
Oʻzbekiston Kompartiyasi Markaziy
Komitetining birinchi kotibi lavozimida faoliyat yuritgan
Jizzax shahrining ijodkor va siyosatchi
o
‘
g’loni Sharof Rashidov haqida ekan. She‘r satrlaridagi og’ir va o
‘
kinchli so
‘
zlar u insonning
o‘limidan so
‘
ng qilingan bo
‘
xtonlar, tuhmat-u malomatlar sababi ekan. Sharof Rashidovni bilgan
kishi jasoratli inson edi deya oladi. Uning mamlakatimiz uchun qilgan ishlari, yurt istiqboliga
mo‘ljallangan keng ko‘lamli iqtisodiy siyosat namunasi bo
‘
lgan.
Jasorat insonning kundalik
hayotida doim ham ko
‘
rsatiladigan jarayon emas, lekin Sharof Rashidov yashagan davrlar inson
irodasi sinovda va bu sinovlardan har kim ham o
‘
tishga o
‘
zida shijoat topa olmagan davrlar edi.
Russiya tunidek qorong’i qafas.
Unda payxon umr, bo‘lmas hur nafas.
Qafasda yotardi erk istar ko‘ngil,
Ming alam o‘tida yonar edi dil..
deya o‘z ijodida keltirgan misralar garchi N.G.Chernishevskiyga
bag’ishlangan
bo‘lsada, haqiqat ahyonda yuz ko‘rsatib o‘tadi. Sharof Rashidov Sovet ittifoqining eng turg’un
davridagi uyg’oq siyosatchisi, xalqiga suyangan, sevgan hamda ardoqlagan rahbari bo‘lib, xalq
hayotini yaxshilash, turmushini farovonligi birday o
‘
ylab yashash uning rejalaridagi ustuvor
yo‘nalishlar edi, garchi Sovet tuzumida inson qadr-qimmati qonunlarida ko
‘
ringani bilan amalda
boshqa bo
‘
lganligi, markazga bo
‘
ysingan ittifoqchi davlat ekanlimizdan yaqqol bilinardi. Sobiq
tuzumning paxta yetishtirish bo
‘
yicha “plani” bor ediki, bunda yurtimizning paxta ekinlari
plantatsiyasiga aylanib borishi, borgan sari yurt rahbarini ham og’ir majburiyatlar bosimiga oldi.
Tarix bo‘yicha falsafa doktori Feruza Izzatning “Qurultoy” loyihasidagi
“
1974-yilda O‘zbekiston 5 million tonna paxta topshirib, “plan”ni ortig’i bilan bajaradi.
1976-yilda Toshkentda kompartiya syezdi bo‘lgan va o‘sha yerda Rashidov: “Bundan
buyog’iga har yili 5 million tonna paxta beramiz, 1983-yilga chiqib, 5,5 million tonnaga
chiqaramiz”, degan paytda Brejnev ham majlisda bo‘lgan va Rashidovga “Undan ham
ko‘paytirishning iloji yo‘qmi? 6 million tonna qila olmaysizlarmi?”, deb so‘ragan. Sharof
otaning “harakat qilamiz”
deb aytgan,
bu davrlarda yo
‘
q deb aytib ham bo`lmas edi. Hamma
narsani boshlab bergan paxta yetishtirishdagi mehnatga tuhmat balosini ortirilishi kimning ham
tushiga kiribdi. Xalq ardog’idagi insonning tuhmatlar girdobida qolishi esa markazdagi hukumat
boshliqlarining fitnasi bo‘ldi
Bu shunday bevafo dunyo, bu hayot,
Tunda tug‘ishganing tongda yetti yot.
Balki taqdir shudir, balki shu qismat,
Bizdan rozi bo‘ling ruhi notinch zot. (M.Yusuf)
Tadbirimizga qaytadigan bo
‘
lsak biz bu she`rni jarangdor ovozimiz bilan aytib
tomoshabinlarni gulduros qarsaklari ila sahnadan chiqdik, bu gulduros qarsaklar xalqning she
‘
r
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
445
egasiga bag
’
ishlangan hurmati va e
‘
tibori edi. Sharof Rashidovning oqlanishi va o
‘
zbeklar ishi
bo‘yicha qamoqqa olingan boshqa insonlarning O‘zbekistonga qaytarilish jarayoni bo‘lgan ekan
o
‘
sha paytlar.
Sizni alqaganlar bir xalq, bir dengiz
Sizni qarg‘aganlar jo‘ralaringiz.
Sizni ado qildi to‘ralaringiz,
Bizdan rozi bo‘ling ruhi notinch zot. (M.Yusuf)
Sharof Rashidovning umr yo
‘
llarini kuzatar va o
‘
rganar ekanmiz tinchlikni sevishini
1960
yildagi Hindiston–Pokiston o‘rtasidagi “
Toshkent diklaratsiyasi”da, do
‘
stlikni ulug’lashini esa
1962- yil Karib orollari inqirozi paytida Fidel Kastro bilan olib borgan muzokaralarida ko‘ramiz.
San‘atni sevishini dunyo kinofetevallarini tashkil etilishida, tabiatni sevishi esa Zomin
sanatoriyasini qurilishi-yu, Namangandagi gullar bayramidagi noyob did va nafosat egasi
ekanligini bilamiz. Inson umri barakasi shudirki, shaharlar barpo etilishi, metropolitenlarni qurilib
ishga tushishidagi bunyodkorlik, cho
‘
llarni o‘zlashtirishdagi iqtidori bilan paxta maydonlari va
aholi yashash punktlarining kengayishi va zavod fabrikalar, kosmos stansiyalarning barpo etilishi,
bir kishi umri davomidagi kashfiyot yoki mo`jiza deyish mumkin. Markaziy Osiyodagi hududlar
ichida faqatgina Toshkent shahridagina metropoliten Yerosti transporti mavjud. Buning
islohotchisi Sharof Rashidovdir, 12,2 kilometr bo
‘
ylab to
‘
qqizta bekatdan tashkil etilishida o
‘
zi
bosh qosh bo
‘
ldiki, vaqtlar o
‘
tib biror bekatda u insonning nomi bilan atalgan bekat yo
‘
qligi andak
xafa ham qiladi kishini.
Inson iqtidorli va tadbirkor bo
‘
lsa harakatlari zoye ketmas ekan. Albata bu ishlar zamirida
xalq xizmati va mehnati yotadi, adolatli lider bu mehnatlarning qadriga yetadi, Butun O`zbekiston
xalqini o`z og’a-inisidek, opa-singlisidek ko‘rgan davlat boshlig’i hech bir davr xalqining yodidan
chiqmaydi.
Sharof Rashidovning adabiyotga bo‘lgan mehri beqiyosligini qalamiga mansub she‘ridam
misra keltirganimizdan bilsa bo‘ladi.
Urush yillaridagi she‘rlarida charos ko‘z, shirin so‘z,
hayot ziynati, aziz dildorasi kuylanardi. Bu haroratli satrlar sevgilisi dilbari- onamiz
Xursanoyga bag’ishlanadi.
Muhabbat va yorga bo‘lgan hijron insonni og’ir paytlarada ham
yashashga umid bag’ishlaydi. Shoirqalb insonning urush va diydor o‘rtasidagi she‘rlarida
muhabbatga ilhaq, ayriliqdan qo’rquvi sezilib turadi. Ikkinchi jahon urushi ishtirokchisi bo‘lgan
bu ijodkor ehtimol dushmanga nafrat va g’alabadan umid tuyg’ulari birlashib ijod mahsullarini
“Qahrim”,
“G’oliblar”, “Bo`rondan kuchli”,
“Qudratli to‘lqin”
deb nomlangandir. Haqiqat
shuki, urushni ko‘rgan, dunyoqarashi yanada teranlashgan yosh ijodkor Vatan va xalq oldida
yanada shijoat bilan mehnat qiladi. Samarqand viloyati partiya tashkilotining kotibi faoliyatidan
boshlab to
1959 yil 15-mart kuni O‘zbekiston Kommunistik partiyasining Markaziy Qo‘mitasining
birinchi kotibi lavozimiga saylanguniga qadar va davlat rahbari bo‘lib ham ijodini to‘xtatmadi.
Xalqimizning biror kishisi yo
‘
qki, Sharof Rashidov haqida eshitganda yuziga iliqlik
yugurmasa, Sharof otani tanimasa, bilmasa, kim?- deya savol beradigan kishining o
‘
zi yo
‘
q!
Barchaga birdek tanilgan va unitilmagan inson u. Viloyatimizda uning nomida tuman, shoh
ko‘cha, sanatoriya, eski shahar markazida qad ko
‘
targan muazzam haykali va u insonni yodga
soluvhi muzeylar mavjud. Meni esa doim o‘sha boshlang’ich sinf o
‘
quvchisi ekanligimdagi
she‘rim yodimga tushaveradi.
Bizdan rozi bo`ling ruhi notinch zot..
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
446
Endi ruhingizga bering halovat
Siz ahir bir yurtga bo‘ldingiz davlat,
Ortingizdan duolar etay tilovat
Xotirangiz mangu qalblarda abad (muallifdan)
Xotira – zakovat tamali, uning negizidir.
Sh. Rashidov
REFERENCES
1.
I.Karimov. Yuksak ma‘naviyat yengimas kuch. Maʼnaviyat nashriyoti. 2008-yil
2.
I.Karimov. O’zbekiston mustaqillika erishish ostonasida. Toshkent. “O`zbekiston” 2011
3.
Rashidov Sh. Erk istar ko‘ngil Toshkent. G’.G’ulom nomidagi nashriyot-matbaa
birlashmasi. 1992. – 8-bet
4.
Sevgi bilan g’olibman har on. Toshkent. “Sharof Rashidov nomidagi xalqaro jamoat
fondi”. “Niso poligraf”. 2020.-17-bet
5.
“Sharof Rashidov hayoti xuddi Sovet Ittifoqining tug‘ilishi, oyoqqa turishi va cho‘kishiga
o‘xshaydi” — tarixchi O‘zbekistonni 24 yil boshqargan rahbar haqida.Tarix bo‘yicha
falsafa doktori Feruza Izzat YouTube”dagi “Qurultoy” loyihasidan
6.
Yusupov
Muhammad
“Bag’ishlov”
she‘ri.
Telegram
kanali
https://uz.tgstat.com/channel/@muhammad_yusuf_hayoti_va_ijodi
