Oktabr, 2024-Yil
445
TIJORAT BANKLARI FAOLIYATINI PUL-KREDIT VOSITALARI ORQALI
TARTIBGA SOLISH JARAYONINI TAKOMILLASHTIRISH
Ganieva Gulchexra Ashurovna
https://doi.org/10.5281/zenodo.13958111
Annotatsiya. Pul-kredit siyosati vositalaridan foydalanish amaliyoti tijorat banklari
faoliyatini tartibga solishda muhim o‘rin tutadi. Markaziy bank tomonidan cheklovchi pul-kredit
siyosatini amalga oshirish tijorat banklarining likvidligiga kuchli salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
Maqolada O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki tomonidan amalga oshirilayotgan
pul-kredit siyosati vositalari orqali tijorat banklari faoliyatini tartibga solish amaliyotini
takomillashtirish bilan bog‘liq dolzarb masalalar belgilab berilgan va ularni hal etish bo‘yicha
ilmiy takliflar ishlab chiqilgan.
Kalit so'zlar: Tijorat banki, Markaziy bank, pul-kredit siyosati, pul-kredit vositalari,
likvidlik, kredit, qayta moliyalash stavkasi, majburiy zahiralar, ochiq bozor faoliyati.
IMPROVING THE PROCESS OF REGULATING THE ACTIVITIES OF
COMMERCIAL BANKS THROUGH MONEY-CREDIT INSTRUMENTS
Abstract. The practice of using monetary policy instruments plays an important role in
regulating the activities of commercial banks. The implementation of a restrictive monetary policy
by the central bank could have a strong negative impact on the liquidity of commercial banks.
The article identifies current issues related to improving the practice of regulating the
activities of commercial banks through the instruments of monetary policy pursued by the Central
Bank of the Republic of Uzbekistan and develops scientific proposals to address them.
Keywords: Commercial Bank, Central Bank, Monetary Policy, Monetary Instruments,
Liquidity, Credit, Refinancing Rate, Required Reserve Requirement, Open Market Operation.
СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ ПРОЦЕССА РЕГУЛИРОВАНИЯ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ
КОММЕРЧЕСКИХ БАНКОВ ПОСРЕДСТВОМ ДЕНЕЖНО-КРЕДИТНЫХ
ИНСТРУМЕНТОВ
Аннотация. Практика использования инструментов денежно-кредитной
политики играет важную роль в регулировании деятельности коммерческих банков.
Реализация ограничительной денежно-кредитной политики Центральным банком может
оказать сильное негативное влияние на ликвидность коммерческих банков.
В статье определены актуальные вопросы, связанные с совершенствованием
практики регулирования деятельности коммерческих банков средствами денежно-
Oktabr, 2024-Yil
446
кредитной политики, реализуемой Центральным банком Республики Узбекистан, и
разработаны научные предложения по их решению.
Ключевые слова: Коммерческий банк, Центральный банк, денежно-кредитная
политика, монетарные инструменты, ликвидность, кредит, ставка рефинансирования,
обязательные резервы, деятельность на открытом рынке.
Kirish.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi PF-60-son qarori
bilan tasdiqlangan 2022-2026-yillarda Yangi O‘zbekistonni rivojlantirish strategiyasida 2026-yil
oxirigacha davlat ulushi bo‘lgan tijorat banklarini 60 foizga o‘tkazish belgilangan. ; Moliyaviy
barqarorlikni mustahkamlash milliy iqtisodiyotni jadal rivojlantirish va yuqori o‘sish sur’atlarini
ta’minlashning zarur shartlaridan biri sifatida e’tirof etilgan [1].
Bu esa, o‘z navbatida, tijorat banklari faoliyatini rivojlantirish uchun zarur moliyaviy
shart-sharoitlarni yaratish zaruriyatini keltirib chiqaradi. Banklar rivojlanishining zarur moliyaviy
shartlaridan biri ularning faoliyatini tartibga solish amaliyotini takomillashtirishdir.
Asosiy qism: Hozirgi vaqtda O'zbekiston Respublikasi Markaziy banki tijorat banklari
faoliyatini tartibga solishda pul-kredit siyosatining quyidagi ikkita vositasidan faol
foydalanmoqda:
- majburiy zaxira siyosati;
- qayta moliyalash siyosati.
2018-yilning 1-iyunidan boshlab tijorat banklari tomonidan majburiy zaxiralarni
shakllantirish valyuta turiga qarab milliy va xorijiy valyutada amalga oshiriladi, majburiy zaxira
tarkibiga jismoniy shaxslar depozitlari va majburiy zaxiralarning o‘rtacha nisbati kiradi. . 2018-
yil 1-oktabrdan boshlab majburiy zaxiralarni faqat milliy valyutada shakllantirish tartibi joriy
etildi, yuridik va jismoniy shaxslarning depozitlari bo‘yicha majburiy zaxiralar unifikatsiya qilindi
[2].
Inflyatsiyaning pasayish tendentsiyasi va uning prognoz dinamikasi, shuningdek,
makroiqtisodiy sharoitlardan kelib chiqib, narxlar barqarorligining maqsadli ko‘rsatkichlari
doirasida iqtisodiy faollikni qo‘llab-quvvatlash maqsadida Markaziy bankning asosiy stavkasi
2020-yil 15-apreldan boshlab yillik 16 foizdan 15 foizga tushirildi. [3].
Ta’kidlash joizki, O‘zbekiston Respublikasining 2020-yildan boshlab inflyatsion
targetlash rejimiga bosqichma-bosqich o‘tishi kelajakda inflyatsiya darajasini pasaytirish imkonini
berishi kerak. Bu, o'z navbatida, Markaziy bankka qayta moliyalash stavkasini pasaytirish
imkonini beradi.
Oktabr, 2024-Yil
447
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 18-noyabrdagi “Inflyatsion targetlash
rejimiga bosqichma-bosqich o‘tish orqali pul-kredit siyosatini takomillashtirish to‘g‘risida”gi PF-
5877-sonli farmoniga muvofiq, pul-kredit siyosatining mexanizmlarini inflyatsiyani targetlash
rejimiga bosqichma-bosqich o‘tishni ta’minlash vazifasi qo‘yildi. 2020-yil 1-yanvardan maqsadni
belgilash orqali rejim [4]
Shuni ta'kidlash kerakki, Respublika Markaziy bankining ochiq bozor operatsiyalari
hajmining kichikligi tijorat banklarining ushbu vosita orqali likvidligiga ta'sir qilish
imkoniyatlarini kengaytirishga to'sqinlik qilmoqda. O'z navbatida, Markaziy bankning ochiq
bozor operatsiyalari hajmining kichikligi tijorat banklarining qimmatli qog'ozlarga qo'ygan
mablag'larining kichik hajmi bilan izohlanadi. 2022-yil 1-yanvar holatiga ko‘ra, respublika tijorat
banklarining jami aktivlarida qimmatli qog‘ozlarga yo‘naltirilgan investitsiyalar ulushi bor-yo‘g‘i
4,4 foizni tashkil etdi [4]. Mamlakatda milliy valyutaning nominal kursining yuqori darajada
o‘zgaruvchanligi, ya’ni milliy valyutaning qadrsizlanish darajasining yuqoriligi Markaziy
bankning pul-kredit siyosatini takomillashtirish muammosi mavjudligidan dalolat beradi.
Xulosa va takliflar
Tadqiqot davomida biz quyidagi xulosalar chiqardik:
-tijorat banklari faoliyatini tartibga solishda qayta moliyalash siyosati va majburiy zaxira
siyosatidan faol foydalanish;
-2018-yil 1-oktabrdan boshlab yuridik va jismoniy shaxslarning depozitlari bo‘yicha
majburiy zaxiralarni faqat milliy valyutada shakllantirish tartibi joriy etildi;
-2020 yildan boshlab mamlakatda inflyatsion targetlash tizimiga bosqichma-bosqich
o‘tishning boshlanishi kelajakda inflyatsiya darajasini pasaytirishi mumkin;
-yillik inflyatsiyaning pasayish tendentsiyasi tufayli O‘zbekiston Respublikasi Markaziy
bankining qayta moliyalash stavkasi 2020-yilda 2019-yilga nisbatan 2,0 foiz punktga pasayganligi,
2021-yilda esa 14 foiz darajasida o‘zgarmaganligi;
-2019-2021 yillarda mamlakatimiz tijorat banklarining milliy valyutadagi kreditlari
bo‘yicha o‘rtacha yillik foiz stavkasining pasayish tendentsiyasi ushbu davrda Markaziy bankning
qayta moliyalash stavkasining pasayishi bilan izohlanadi;
-Respublika Markaziy bankining ochiq bozor operatsiyalari hajmining kichikligi tijorat
banklarining qimmatli qog’ozlarga qo’ygan mablag’lari hajmining kichikligi bilan izohlanadi.
Bizning fikrimizcha, mamlakatimizda tijorat banklari faoliyatini pul-kredit siyosati
vositalari orqali tartibga solish amaliyotini takomillashtirish maqsadida quyidagi chora-tadbirlarni
amalga oshirish maqsad Markaziy bankning qayta moliyalash siyosatining tijorat banklari
Oktabr, 2024-Yil
448
faoliyatini tartibga solishdagi rolini oshirish maqsadida, birinchi navbatda, Markaziy bankning
“ikki imzo shartlari” asosida diskont kreditlari berish amaliyotini yo‘lga qo‘yish zarur;
ikkinchidan, tijorat banklariga likvidlik va to‘lov qobiliyatining zarur darajasini ta’minlovchi
garovsiz markazlashtirilgan kreditlar hajmini oshirish zarur; uchinchidan, muvozanatsiz likvidlik
muammosini hal qilish uchun bir ish kuni ichida tijorat banklariga foizsiz kreditlar berishni joriy
etish zarur; to‘rtinchidan, ijobiy inflyatsiya va devalvatsiya kutilmalarini ta’minlash orqali
kreditlar bo‘yicha nominal va real foiz stavkalari o‘rtasidagi farq barqarorligini ta’minlash zarur.
REFERENCES
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi PF-60-son qarori. 2022-
2026-yillarda Yangi O‘zbekistonni rivojlantirish strategiyasi to‘g‘risida // Qonun hujjatlari
ma’lumotlari milliy bazasi, 29.01.2022 y., 22.06.60/ 0082,18.03.2022, 22/06/89/022
2.
O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining 2018 yildagi faoliyati to‘g‘risidagi hisobot
(60-bet) // www. cbu. uz.
3.
O‘zbekiston Respublikasi Markaziy bankining 2020 yildagi faoliyati to‘g‘risidagi hisobot
(89-b) // www . cbu. uz .
4.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 18-noyabrdagi PF-5877-son “Inflyatsion
targetlash rejimiga bosqichma-bosqich o‘tish orqali pul-kredit siyosatini takomillashtirish
to‘g‘risida”gi farmoni. Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 19.11.2019 y.,
No06/19/5877/4036.ga muvofiqdir:
