Oktabr, 2024-Yil
466
O‘QITUVCHI FAOLIYATIDA PEDAGOGIK MAHORATNING O`RNI VA AHAMIYATI
Hakimova Musharraf Fozilovna
Osiyo Xalqaro Universiteti Pedagogika yo`nalishi 1-kurs magistranti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.13988186
Annotatsiya.
Ushbu maqolada hozirgi globallashuv zamonida pedagoglar oldida turgan
muhim masalalardan biri bo`lmish, jamiyatimizning yetuk, barkamol va o`z ishining mutaxassisi
bo`lgan kadrlarni yetishib chiqishida pedagogik mahoratning roli, ahamiyati va o`rni talqin
qilinadi.
Kalit so`zlar:
pedagog, pedagogik mahorat, qobiliyat, yetuk shaxs, barkamol avlod, yetuk
kadr, ta`lim tarbiya jarayoni, faoliyat, texnika.
THE PLACE AND IMPORTANCE OF PEDAGOGICAL SKILLS IN TEACHER'S
ACTIVITY
Abstract.
In this article, one of the important issues facing pedagogues in the current era
of globalization, the role, importance and place of pedagogical skills in the development of mature,
competent and expert personnel of our society is interpreted.
Key words:
pedagogue, pedagogical skill, ability, mature person, mature generation,
mature staff, educational process, activity, technique.
МЕСТО И ЗНАЧЕНИЕ ПЕДАГОГИЧЕСКИХ НАВЫКОВ В ДЕЯТЕЛЬНОСТИ
УЧИТЕЛЯ
Аннотация.
В данной статье трактуется один из важных вопросов, стоящих
перед педагогами в современную эпоху глобализации, роль, значение и место
педагогического мастерства в развитии зрелых, компетентных и экспертных кадров
нашего общества.
Ключевые слова:
педагог, педагогическое мастерство, способности, зрелая
личность, зрелое поколение, зрелый коллектив, образовательный процесс, деятельность,
методика.
Oliy ta’lim tizimida pedagogik mahorat sirlari maxsus dastur asosida o‘rgatiladi. Oliy
ta’lim tizimida pedagogik mahorat sirlari quyidagi yo‘nalishlarda o‘rgatib boriladi:
1. pedagogika va psixologiya mashg‘ulotlarida;
2. pedagogik mahorat kursini o‘tish jarayonida;
3. o‘z ixtisosligini egallash jarayonida (pedagogik amaliyot davrida);
Oktabr, 2024-Yil
467
4. mustaqil tayyorgarlik davrida. Oliy ta’limdan keyingi davrda pedagogik mahorat sirlari
tayanch doktorant, doktorant hamda mustaqil ilmiy tadqiqotchilar tomonidan o‘z tanlagan
mavzularini ta’limning u yoki bu turida ommalashtirish jarayonida egallanib boriladi, bunda
ularning rahbar va maslahatchilari yetakchi rolni o‘ynaydi. Malaka oshirish va qayta tayyorlash
tizimining bu sohadagi ustunligi shunday iboratki, ta’lim tizimining mazkur turi bevosita
pedagogik mahorat sirlarini o‘rganish, targ‘ib qilish va ommalashtirish bilan shug‘ullanadi.
Pedagogik mahoratni oilada ommalashtirish nihoyatda mushkul vazifa bo‘lib, buning
sababi ota-onalarning yosh, tarbiyaviy tajriba, kasb-hunarlari orasida tafovut mavjudligi,
dunyoqarashlarining rangbarangligi bilan izohlanadi. Masalan, savdo xodimining bolani
tarbiyalashga bo‘lgan munosabati, ziyoli oilasining bolani tarbiyalashga bo‘lgan qarashidan
mutlaqo farq qiladi. Vrach, injener, mexanizator, agronom, suvchining munosabatlari ham bu
sohada har xil. Shuning uchun ham pedagogik mahoratni ota-onalar orasida ommalashtirish,
mahalla faollari ishtirokida va bevosita yordamida o‘tkazilsa, maqsadga muvofiq bo‘ladi. Buning
uchun mahalla faollarida kattagina imkoniyatlar mavjud.
Bular quyidagilar:
1.Mahalla oilaning barcha to‘y, janoza kabi marosimlarning tashkilotchisi;
2.Mahalla ommaviy tarbiyachi;
3.Mahalla kam ta’minlangan oilaning himoyachisi;
4.Mahalla oila va hokimiyatni bog‘lab turuvchi mexanizmlar.
Uning ana shu funksiyalari ta’lim – tarbiyaning og‘zaki, ko‘rgazmali, amaliy metodlari
bilan birgalikda oilada pedagogik mahorat sirlarini ommalashtirish imkonini berishi tabiiydir.
Pedagogik mahorat sirlarini jamoatchilik orasida yoyishning eng ta’sirchan vositasi bu
ommaviy axborot vositalaridan maqsadga muvofiq ravishda foydalanishdir. Pedagogik mahoratga
bag‘ishlangan ommabop 8 maqola, o‘quv-uslubiy tavsiyalarni vaqtli matbuot sahifalarida chop
etish, turli-tuman mavzularda pedagogik mahorat sirlarini omma orasiga yoyish, vaqtli
matbuotning kundalik rejasiga kiritilishi lozim va bu katta samara beradi. Pedagogik mahoratning
asosiy poydevorini kasbga doir bilimlar tashkil etadi. Bunday bilimlar mazmuni esa, o‘qitilayotgan
fan mazmuni metodikasi, pedagogikasi va psixologiyasiga doir bilimlarni o‘z ichiga oladi.
Shuning uchun ham O‘zbekiston Respublikasining “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonunida (44-
modda): “Tegishli ma’lumoti, kasbiy tayyorgarligi, boy va axloqiy fazilatlarga ega bo‘lgan
shaxslar pedagogik faoliyat bilan shug‘ullanish huquqiga ega”, deb ta’kidlangan. “Ta’lim
to‘g‘risida”gi Qonun talablarini bajarish pedagogik faoliyat samaradorligini oshirishdir. Demak,
bo‘lajak o‘qituvchilarda pedagogik mahoratni shakllantirishni zamon talab etadi. O‘qituvchilik
Oktabr, 2024-Yil
468
kasbi sharafli va o‘ziga xos murakkab bo‘lib, pedagogik mahoratni chuqur egallamasdan yaxshi
pedagog bo‘lish qiyin. Pedagogik mahorat fanini esa ilg‘or o‘qituvchilar va olimlarning amaliy va
nazariy bilimlarining yig‘indisi desak adashmaymiz. Sharq pedagogikasi va pedagogik mahorati
ming yillik tarixga ega bo‘lib, nazm mulkining sultoni A. Navoiy, A. Jomiy va boshqalarning
asarlarida nutq, notiqlik san’ati, madaniyati haqida, so‘z va uning inson ruhiyatiga ta’siri haqida
juda ko‘p qimmatli durdona fikrlari mavjud.
XV asrda Hirotda yashagan atoqli yozuvchi Husayn Voiz Koshifiyning “Futuvvatnomai
sultoniy” nomli risolasida va’z (ma’ruza) o‘qiladigan joyni “maraka joyi” deb nomlaydi va
“marakaning asosi nima?” – degan savolga “fayz berish va fayz olish” deb javob beradi. “Marakani
o‘tkazuvchi qanday xislatlarga ega bo‘lishi kerak?”- degan savolga: “Birinchidan, ochiq yuzli
bo‘lsin, tabassum qilib tursin, ikkinchidan, harakatlari yengil, yoqimli bo‘lsin, uchinchidan,
kinoyali, e’tirozli gaplar gapirmasin, hammaga dilu-jonidan duo aytib, hunarini ko‘rsatsin”
deganlar. Yana bir mashhur mutafakkirlardan biri Jaloliddin Rumiy bo‘lib, u kishining asli kelib
chiqishlari Xorazmlikdir. U kishining o‘qigan va’zlarini faqat madrasa o‘quvchilari emas, balki
podshohu-xonlar, boshqa davlatlardan olimlar kelib tinglaganlar. Aytishlaricha, “uning go‘zal
ovozi olamni tutgan, ruhlarga hayot baxsh etgan”- deb zamondoshlari shoirning notiqlik
qobiliyatini yuqori ta’riflaganlar. So‘nggi yillardagi qilinayotgan ayrim tadqiqotlarning
ko‘rsatishicha, Rumiy yetuk, tengi yo‘q ruhiyat bilimdoni ham bo‘lgan ekan.
“Pedagogik mahorat – pedagogik vaziyatni, faoliyatini mohirlik bilan boshqarishdir”.
Nizoli vaziyatlarni oldini olish mumkinmi? O‘qituvchi guruhda keyingi vaqtlarda nimadir
yuz berayotganligini sezib, o‘quvchilarni diqqat bilan kuzata boshladi. Kelishmovchiliklarning
sababi, guruhdagi o‘g‘il va qiz bolalar o‘rtasidagi munosabatlarning ancha murakkablashuvi
bo‘lib, natijada qizlar va o‘g‘il bolalar alohida guruhlarga ajralib, bir-birlarini haqorat qilishgan.
Ammo, ochiq janjallarga yetib borishmagan edilar. Guruhda o‘tkazilgan suhbat, uchrashuv
va bir necha tadbirlardan so‘ng vaziyat yaxshilanadi. Bu vaziyatda “Pedagogik mahorat –
vaziyatni oldindan ko‘ra bilish va shu vaziyatni tinchlantirish uchun eng samarador choralarni
tanlay olishdir”. Shuningdek, o‘quvchilarning shaxsiy xususiyatlarini, yosh bosqichlarini, oilaviy
sharoitlarini, intellektual qobiliyatlarini hisobga olgan holda, ularni har tomonlama yetuk,
barkamol shaxs sifatida rivojlanishlari o‘qituvchining pedagogik mahoratining ajralmas
qismlaridan birini tashkil etadi. Demak, “Pedagogik mahorat” - o‘quvchilarning shaxsiy, ijobiy
faoliyatlarini har tomonlama rivojlantirishga yo‘naltira olishdir. Pedagogik mahorat asosan,
o‘qituvchining faoliyatida namoyon bo‘ladi.
Oktabr, 2024-Yil
469
O‘qituvchi o‘z faoliyatida pedagogik mahoratga erishish uchun maxsus umumlashtira olish
qobiliyati, o‘zining va o‘quvchilarning faoliyatini boshqarish qobiliyati, yuqori bilim, yetarli
malaka va ko‘nikmalar bo‘lishi talab qilinadi. Respublikamiz mustaqillikka erishgach uning oldida
juda qisqa muddatda yangicha fikrlovchi respublika ravnaqi taraqqiyoti uchun ongli ravishda
kurashuvchi yetuk mutaxassis kadrlarni tayyorlash vazifasi ko‘ndalang turadi. Pedagogik mahorat
bu - fahm-farosat va bilimlarning chinakam ilmiy tarbiyadagi qiyinchiliklarni yengishga qodir
bo‘lgan obro‘li rahbarlikning o‘quvchilar qalbining qandayligini his qilish mahorati, ichki dunyosi
nozik va zaif bo‘lgan bola shaxsiga mohirona avaylab yondoshish donolik va ijodiy dalillik ilmiy
tahlil va fantaziyaga boy bo‘lgan qobiliyat majmuasidir.
Pedagogik mahoratning tuzilishi. Pedagogik mahorat quyidagi tarkibiy qismlarni o‘z
ichiga oladi:
-o‘qituvchi faoliyatida insonparvarlikning ustunligi;
-pedagogik iste’dod va qobiliyat;
-pedagogik texnika(san’at);
-o‘qituvchining shaxsiy intilishi.
Pedagogik mahorat nazariyasi va metodikasining ishlab chiqilmaganligi shunga olib
keladiki, pedagoglarning har biri o‘zicha paypaslab ijodiy izlanish olib boradi: bolalar bilan
pedagogik jamoa bilan qanday qilib yaqindan til topish mumkin? Qanday qilib qisqa muddat
ichida bolalar o‘rtasidagi munosabatlarning haqqoniy manzarasiga erishmoq mumkin? degan
savollarga javob izlaydi. Bu savollarga beriladigan javoblar har bir mohir pedagogning ishida zarur
bo‘lgan umumiy pedagogik malakalarni shakllantirish bilan bog‘liq bo‘lib, mazkur muammoni hal
qilish pedagogdan odatdan tashqari kuchg‘ayratni, qat’iyatni, tirishqoqlikni, ijodiylikni, o‘z
faoliyatini to‘g‘ri baholay bilish, shuningdek, bolalar tarbiyalanuvchilarga nisbatan
insonparvarona munosabatda bo‘la olishni talab etadi. Ibn Sino “Tadbiri manzil” asarida bola
uchun o‘qituvchi tanlayotganda uning to‘g‘riso‘z, 11 halol, toza, ozoda va bolalarni sevuvchi kishi
bo‘lishiga e’tibor berishni ta’kidlaganida o‘qituvchining insonparvarlik sifatini nazarda tutgan.
Har bir insonda u yoki bu kasbga qobiliyat mavjud bo‘ladi.
Ba’zi taniqli ruhshunoslarning fikricha, (F.Gonobolin, N.Kuzmina) pedagoglik kasbi
uchun quyidagi 6 xil qobiliyatlar muhim hisoblanadi:
- o‘rtaga tusha bilish;
- tashkilotchilik;
- o‘zini idora eta bilish;
- mo‘ljal chamalay bilish;
Oktabr, 2024-Yil
470
- kuchlilik, zehnlilik;
- faoliyatga ijodiy tomondan yondashish.
Bularning barchasi tarbiyaviy maqsad mavjud bo‘lgan insonparvarlik nuqtai nazardan turib
yondashilgan taqdirdagina pedagogik qobiliyat tarkibiga kirishi mumkin.
Pedagogik texnika – pedagogik mahoratning asosiy qismlaridan biri hisoblanib, u
o‘qituvchidan o‘quvchilar bilan muomala qilganda zarur so‘z, gap ohangi, qarash, imo-ishorani
tez va aniq topish, eng o‘tkir va kutilmagan pedagogik vaziyatlarga osoyishtalikni va aniq fikr
yuritish, tahlil qilish qobiliyatini saqlash imkonini beradi. Haqiqiy pedagogik ta’sir ko‘rsatishda
o‘qituvchining pedagogik texnika sohasidagi barcha malakalari bir paytda yaqqol ko‘rinadi. Nutq,
imo-ishora, mimika, harakat bilan birga bo‘ladi. Pedagogik texnika pedagogning individual
psixik-fiziologik xususiyatlari asosida tarkib topadi. Individual pedagogik texnika pedagogning
jinsi, yoshi, mijozi, fe’l-atvori, anatomik-psixologik xususiyatlariga ham bog‘liq bo‘ladi.
Pedagogik texnikada malakalarning shakllanish darajasi ma’lum darajada pedagogning umumiy
tayyorgarlik darajasini, ya’ni shaxsning pedagogik imkoniyatlarini aks ettiradi.
P e d a g o g ik m a ho ra t - bu o'qituvchi - tarbiyachining shunday shaxsiy (bolajonligi,
xayrihohligi, insonparvarligi, m ehribonligi va h.k.) va kasbiy (bilim donligi, zukkoligi, fidoyiligi,
ijodkorligi, eruditsiyasi va h.k.) fazilatlarini belgilaydigan xususiyatki, u o'z o'quv fanini chuqur
va alroflicha bilishida, pedagogik - psixologik va metodik tayyorgarligida, talaba - yoshlarni o
'qitish, tarbiyalash va rivojlantirishning optimal yo'llarini izlab topib, amaliy faoliyatga qo'llashida
namoyon bo'ladi. SHunday qilib, pedagogik mahorat egasi bo'lish uchun o'qituvchi o'z o'quv
predmetini davr talablari asosida bilishi, pedagogika, psixologiya, metodika fanlarini mukammal
o'zlashtirishi hamda insoniylik, mehnatsevarlik va fidoyilik kabi m a’naviy - axloqiy fazilatlarni
o'zida tarkib toptirishi lozim. SHuni alohida qayd qilib o'tmoq zarurki, o'qituvchilik kasbi
murakkab va m a'suliyatli kasbdir. Ushbu kasbning sharafliligi va murakkabligi shu bilan
belgilanadiki, u doim ongning yagona sohibi bo'lgan inson bilan muloqotda bo'ladi. Ongli va tirik
jonzot esa, aqliy, ruqiy, ham da jismoniy jihatdan doimo rivojlanishda bo'ladi. Shuning uchun,
o'quvch i bilan doimo muloqotda bo'lganda, unga ta 's ir ko'rsatish uchun m untazam ravishda
psixologiya, tarbiya nazariyasi kabi fanlarni m ukammal o'rganib, o 'z kasbiy mahorati ustida
muttasil ish olib borishi kerak. Bu o'qituvchidan pedagogik - psixologik va metodik tayyorgarlikni
talab etadi. Pedagogik mahorat - pedagogik jarayonda tarkib topadi. Pedagogik jarayon esa kasbiy
va shaxsiy tayyorgarlikni yo'lga qo'yib, bo’lajak mutaxassisni m ehnatga, hayotga tayyorlash
uchun davlat, jamiyat, millat va kelajak avlod oldida javb beradigan mutaxassislarni tayyorlashga
xizmat qiladi. Shuning uchun, pedagog shaxsiy va kasbiy fazilatlar egasi bo'lishi lozim.
Oktabr, 2024-Yil
471
Pedagogning shaxsiy fazilatlari sirasiga iymon - e'tiqodi, dunyoqarashi, ijtimoiy ehtiyoj va
faolligi, odob - axloqi, fuqarolik burchlarini his qilishi, ma'naviyati, dilkashligi, talabchanligi,
qat'iyligi va maqsadga intilishi, insonparvarligi, huquqiy bilimdonligi va h.k.lar kiradi. Bular
o’qituvchiga kasbiy xususiyatlarni o'zida tarbiyalab borishga ko'maklashadi. Yuqorida qayd etib
o'tilgan va pedagogik mahoratga berilgan ta rif, hamda o'qituvchi-tarbiyachining xususiyatlari va
o'qituvchiga qo'yiladigan ijtim oiy-iqtisodiy, siyosiy-madaniy talablardan kelib chiqib pedagogika
nazariyasi pedagogik m ahoratni quyidagi aso siy komponent (tarkibiy qism )lardan iborat bo'lishi
lozimligini ifodalaydi.
Pedagogik mahoratning tarkibiy qismlari;
1.
Pedagogik texnika
2.
Pedagogik muomala
3.
Pedagogik ijodkorlik
4.
Pedagogik mahorat
5.
Pedagogik qobiliyat
6.
Pedagogik nazokat
Bularning barchasi xususiy mohiyat-mazmun kasb etsada, ular yaxlit holda o'qituvchi-
tarbiyachi(pedagog)ning kasbiy malakalarining mazmunini ifodalaydi. Zero, pedagogik texnika -
o'qitish, ta'sir ko'rsatish, ta’lim tarbiya oluvchilarga o 'z his-tuyg`ulari, bilimlari, axloqiy
fazilatlarini uzatish texnologiyasini ifodalasa, pedagogik muomala - o'qituvchi kasbiy faolligining
bir ko'rinisi bo’lib, ta`lim - tarbiyada shu jarayn ishtirokchilarining o'zaro ta'sir va hamkorligini
aks ettiradi. Pedagogik ijod - o'qituvchining mahorat pilapoyalaridan ko'tarilishida
yaratuvchanlikni, tashabbuskorlikni, pedagogik uddaburonlikni va tadbirkorlikka eltuvchi yo'lni,
bu yo'ldagi qiyinchiliklardan qo`rqmaslikni anglatadi. О`z navbatida bu sohada o'qituvchining
pedagogik qobiliyati ham muhim ahamiyat kasb etadi. Chunki u pedagogik jarayonda
o'qituvchining aqliy, emotsional - irodaviy jihatlarini, tashkilotchiligini, bilimidonligini va
ularning bir-biriga bog`liqligini hamda yaxlit bir butunlik kasb tilin i ifodalaydi. Pedagogik
madaniyat o 'qituvchi-tarbiyachilik burchi, mas'uliyati, qadr-qimmati, vijdoni, axloqiy e'tiqodini
nazarda tutib, o 'qituvchining talabchanligi, adolati, komilligi, rostgo`yligi, to`g`riligini anglatadi.
Pedagogik mahorat tizimida pedagogic nazokat (takt) - o'qituvchining pedagogik
maqsadga muvofiq, foydali, qimmatli harakatlarining o'lchovi, me'yori va ta'sir vositasining
chegarasi sifatida xarakterlanadi. Pedagogik mahoratning qayd qilingan tarkibiy qismlari
о`qituvchining kasbiy xususiyatlarini boyitadi va uni mohirlik sari yetaklaydi va o’qituvchi -
tarbiyachida pedagogik mahorat malakalarining tarkib topishiga yordam beradi. Ammo, o'z
Oktabr, 2024-Yil
472
kasbining mohir ustosi bo'lish uchun faqatgina ularga tayanib, ish tutish kutilgan natijani
bermasligi mum kin. Buning uchun muntazam ravishda pedagogik fikrlash, pedagogik o'ylash,
pedagogik ish tutish lozim bo'ladi. Bu deganimiz, o 'z faoliyatini pedagogik qoidalari, vaziyatlarni
tahlil qilish, ularning har bir bog`lanish joylarini anglashga intilish, kunlik natijalari mustaqil
ravishda tahlil qilishi va yangi ta’lim -tarbiyaga doir qoidalarni avvalgilari bilan taqqoslay olishga
odatlanishi ham lozim bo'ladi. Asosiy pedagogik-psixologik muammolarni topa olish ularni hal
etishning eng qulay yo'llarini topish ustida o'ylash ham kerak. Pedagogik mahorat tizimida uning
asosiy komponentlaridan tashqari kasbiy xususiyatlar ham mavjud. Pedagogning kasbiy
xususiyatlariga: o 'z kasbini, talabalarni sevishi, ziyrakligi, hozirjavobligi, vazminligi, pedagogik
salohiyati, tasavvri, iqtidori, tashkilotchiligi, chuqur va keng ilmiy saviyasi, kasbiy layoqatliligi,
ma'naviy ehtiyoji va qiziqishi, intellekti, yangilikni anglay va qo'llay olishi, kasbiy ma'lumotni
muntazam oshirishga intilishi va boshqa fazilatlari kiradi. Yuqorida qayd etilgan fikrlarga
asoslanib, kasbiy pedagogik mahoratni muayyan tayyorgarlik jarayonlaridan iborat deb aytish
mumkin. Bu tayyorgarlikni shartli ravishda quyidagi yo'nalishlarga bo`lish mumkin:
1) pedagogning shaxsiy fazilatlar bo'yicha tayyorgarligi;
2) pedagogning ruhiy - pedagogik tayyorgarligi;
3) pedagogning ijtimoiy - pedagogik va ilmiy - nazariy tayyorgarligi;
4) pedagogning maxsus va ixtisosga oid uslubiy tayyorgarligi.
Ta'rifa qayd etilganidek pedagogik mahorat - o'qituvchi - tarbiyachining shaxsiy va kasbiy
sifatlari yiqindisi hisoblanib, u pedagogik - psixologik, metodik bilimlar majmuasidan iborat
bo'ladi. uning uchun, avval: a) ixtisoslik bo'yicha zamon, ilm - fan, texnika taraqqiyoti darajasida
mukammal ma'lumotga bo'lishi, o'z o'quv fanining kesishadigan o'quv fanlari bilan bog`liqligini
ta'minlash malakasiga ega bo'lishi; b) o'q u v - tarbiya jarayonini aniq tashkil qila olish va buning
uchun muayyan pedagogik - psixologik, metodik ma'lumotga ega bo'lishi; v) talabani, jamoani
"ko’ra bilish", ularning qiziqishi, intilishlarini tushuna olish va o'quvchilar faoliyatida uchraydigan
qiyinchiliklarni tushunish va ularni o 'z vaqtida anglay olish, zukkolik bilan har bir bolaning
xarakter xususiyati, qobiliyati, irodasini anglay bilish hamda ularga tarbiyaviy ta'sir ko'rsatishning
shakl, usul, vositalaridan xabardor bo'lish; g) o'z shaxsiy sifatlari (madaniyati, tashkilotchilik
qobiliyati, badiiy ehtiyoji, didi va h.k.) ni takomillashtirish malakasiga ega bo'lish kerak. Mustaqil
Respublikam izning o'qituvchisi "Kadrlar tayyorlash milliy dasturi"da qayd etilganidek yuksak
ma'naviy - axloqiy fazilat, xulq madaniyati va milliy istiqlol mafkurasini mukammal egallashi
kerak bo'ladi. Zero, o'qituvchi - tarbiyachi yuksak ma'naviyat, axloq - odob, xulq madaniyatiga
ega bo'lsadagina, talabalarga insoniy nuqtai - nazardan mehribon, saxovatli bo'la oladi, uni hamma
Oktabr, 2024-Yil
473
hurmat qiladi. Buning uchun aql - zakovatli, saxiy, q at'iy, irodali, ko'ngli ochiq bo'lishi, o 'z ig a
va talabalarga nisbatan talabchan, m eqribon va xayrixoh, o'z shaxsiga tanqidiy nuqtai nazardan
yondasha oladigan bo'lishi talab etiladi.
Xulosa o`rnida shunin aytib o`tish joizki pedagogik mahorat o`qituvchi va tarbiyachi
kasbiy va shaxsiy fazilati to'g`risidagi fan sifatida ma 'lum metodologik asosga ega. O`qituvchi o'z
fanining bilimdoni bo'lishi bilan birga, insonparvar, adolatli bo'lishi, milliy tarbiya targ`ibotchisi
hamda komil inson sifatida o'zida shaxsiy - kasbiy sifatlarni tarkib toptirgan kasb egasi bo'lishi
lozim. Ijtiomiy qiymat va tarbiyaviy ahamiyatga ega bo'lgan ijtimoiy psixologik hodisalar, milliy
va umuminsoniy qaridyatlari hozirgi davr bilan uyg`unlashitirish hamda ajdodlar bilan avlodlar
vorisligini o'rnatish faqagina shu kasb egalari yordamida amalga oshiriladi.
Binobarin buyuk nemis pedagogi Adol'f Disterverg o'qituvchining muntazam ravishda fan
bilan shug`ullanishi haqida gapirib, shunday yozgan edi: - "O'qituvchi muntazam ravishda fan
bilan shug`ullanmog`i lozim. Aks holda u qurigan daraxt va toshga o`xshab qoladi. Qurigan daraxt
va tosh meva bera olmaganidek, kelajakda bu o'qituvchidan hech natija kutib bo'lmaydi". Hozirgi
fan va texnika jadal ravishda rivojlanayotgan, axborotlar keskin oshib borayotgan bir davrda
o'qituvchi pedagogik mahoratini tarbiyalash muhim ahamiyat kasb etadi. Kishilarda, eng avval
yoshlarda, bilimga bo'lgan intilish beqiyos darajada o’sib borayotir. Shuning uchun hozir
o'qituvchi faqat o'z fani bo'yicha emas, balki o 'z faniga yaqin bo'lgan sohalardagi yangiliklarni
bilishi ham lozim bo'ladi. Buning uchun mahorat zarur. Shunday vaqtlarda o'qituvchi va yosh
o'qituvchilarga: "Izlaning, o'qing, iloji boricha yana ko'proq o'qing!", deging keladi. Fikrimizcha,
badiiy adabiyotni yetarli o`qimagan o'qituvchi tarixdan, fizikadan, matematikadan yaxshi dars
bera olmaydi.
Hozirgi rivojlanayotgan zamonda vatanimiz uchun munosib kadrlarni yetkazib berish
uchun asosiy vazifa pedagoglar zimmasida bo`lib , buning uchun ular avvalo yetarlicha nazariy
bilimlarga ega bo`lishi va eng asosiysi pedagogik mahoratga ega bo`lishi zarur.
REFERENCES
1.
I.A. Karimov "Barkamol avlod - O’zbekiston taraqqiyotining poydevori" Toshkent, 1997 yil.
2.
l.A .Karimov "Istiqlol va ma'naviyat" Toshkent. "O 'zb ek isto n ", 1994 yil.
3.
I.A. Karimov I.A. O'zbekistonning siyosiy - ijtimoiy va iqtisodiy istiqbolining asosiy
tamoyillari. -T.:"0'zbekiston", 1995yil.
4.
A.SH. Abdullaeva. va boshq. "Pedagogika" - Toshkent., Fan nashriyoti. 2004 yil.
5.
M.G. Davletilin "O'quvchilarda qobiliyatni tarkib toptirish". Toshkent. "O'qituvchi". 1996 yil.
Oktabr, 2024-Yil
474
6.
A. Zunnunov A- "Pedagogika nazariyasi". Oliy o'quv yurtlari uchun O 'quv qo'llanma. -
Toshkent, "Aloqachi", 2006 yil.
7.
U.Mahkamov va boshqalar. "Pedagogik mahorat". -Toshkent. 2003 yil.
