ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 8
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
648
QORAQALPOGʻISTON SHAROITIDA RASTAROPSHA (SILYBUM MARIANUM)
DORIVOR O‘SIMLIGINI YETISHTIRISHDA BIOSTIMULYATORLARDAN
FOYDALANISH AGROTEXNOLOGIYASINI ICHLAB CHIQISH
Tolibaev Erlan Nasir ulı
Qoraqalpogʻiston qishloq xoʻjaligi va agrotexnologiyalari instituti magistranti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14003539
Annotatsiya. Ushbu tadqiqotda Qoraqalpogʻiston sharoitida Rastaropsha (Silybum
marianum) dorivor o‘simligini yetishtirishda biostimulyatorlardan foydalanish agrotexnologiyasi
ishlab chiqilishi maqsad qilingan. Tadqiqot jarayonida turli biostimulyatorlar, jumladan, organik
va mineral asosidagi preparatlar sinovdan o‘tkazildi. Natijalar asosida Qoraqalpogʻistonning
iqlim sharoitlariga mos keladigan eng samarali biostimulyatorlar aniqlanib, ularning qo‘llanishi
bilan bog‘liq tavsiyalar ishlab chiqildi. Ushbu ish natijalari Rastaropsha yetishtirish jarayonini
optimallashtirishga, hosil sifatini oshirishga hamda agroekologik barqarorlikni ta'minlashga
xizmat qiladi. Tadqiqot natijalari fermerlarga va agrar soha mutaxassislariga Qoraqalpogʻiston
sharoitida dorivor o‘simliklarni muvaffaqiyatli yetishtirish uchun zamonaviy bilimlar va
metodlarni taklif etadi.
Kalit so‘zlar: rastaropsha (silybum marianum), biostimulyator, agrotexnologiya, agrar
soha, rivojlanish monitoringi, somre va fujimin.
DEVELOPMENT OF AGROTECHNOLOGY USING BIOSTIMULATORS IN
GROWING RASTAROPSHA (SYLYBUM MARIANUM) MEDICINAL PLANT IN
KARAKALPAKSTAN
Abstract. This study aims to develop agrotechnology of using biostimulants in the
cultivation of medicinal plant Milk thistle (Silybum marianum) in the conditions of
Karakalpakstan. During the research, various biostimulants, including organic and mineral-
based preparations, were tested. Based on the results, the most effective biostimulants suitable for
the climatic conditions of Karakalpakstan were determined, and recommendations regarding their
use were developed. The results of this work serve to optimize the process of growing Milk thistle,
increase the quality of the crop and ensure agro-ecological stability. The results of the research
offer modern knowledge and methods to farmers and agricultural experts for successful cultivation
of medicinal plants in the conditions of Karakalpakstan.
Key words: milk thistle (silybum marianum), biostimulant, agrotechnology, agrarian
sector, development monitoring, somre and fujimin.
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 8
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
649
РАЗРАБОТКА АГРОТЕХНОЛОГИИ С ИСПОЛЬЗОВАНИЕМ
БИОСТИМУЛЯТОРОВ ПРИ ВЫРАЩИВАНИИ ЛЕКАРСТВЕННОГО РАСТЕНИЯ
РАСТАРОПША (SYLYBUM MARIANUM) В КАРАКАЛПАКСТАНЕ
Аннотация. Целью данного исследованя является разработка агротехнологии
использования биостимуляторов при выращивании лекарственного растения Растаропша
(Silybum marianum) в условиях Каракалпакстана. В ходе исследований были апробированы
различные биостимуляторы, в том числе препараты на органической и минеральной
основе. По результатам определены наиболее эффективные биостимуляторы,
подходящие для климатических условий Каракалпакстана, и разработаны рекомендации
по их применению. Результаты данной работы служат оптимизации процесса
выращивания
Растаропши,
повышению
качества
урожая
и
обеспечению
агроэкологической стабильности. Результаты исследования предлагают фермерам и
специалистам сельского хозяйства современные знания и методы для успешного
выращивания лекарственных растений в условиях Каракалпакстана.
Ключевые слова: растаропша (расторох пятнистый), биостимулятор,
агротехнология, аграрный сектор, мониторинг развития, сомре и фуджимин.
Kirish:
Rastaropsha (Silybum marianum) – dorivor o‘simlik bo‘lib, uning asosiy faol
moddalari silymarin, flavonoidlar va boshqa bioaktiv birikmalardir. Ushbu o‘simlik asosan jigar
faoliyatini yaxshilash, toksinlarni chiqarish va ovqat hazm qilish tizimini qo‘llab-quvvatlashda
qo‘llaniladi. Qoraqalpog‘iston sharoitida bu o‘simlikni yetishtirish agrotexnologiyasi, ayniqsa
biostimulyatorlar yordamida samarali boshqarilishi mumkin
.
Rastaropsha (Silybum marianum)
dorivor o‘simligini Qoraqalpogʻiston sharoitida yetishtirishda biostimulyatorlardan foydalanish
agrotexnologiyasi quyidagi asosiy bosqichlarga bo‘linishi mumkin:
1. Ekologik sharoitni o‘rganish
- Iqlim sharoiti: Qoraqalpogʻistonning iqlim xususiyatlarini, shu jumladan, harorat, yomg‘ir
miqdori va tuproq turini o‘rganish.
- Tuproq tahlili: Tuproqning kimyoviy va fizik xususiyatlarini (pH darajasi, gumus miqdori,
mineral moddalarning mavjudligi) aniqlash.
2. O‘simlikni tanlash va tayyorlash
- Navlarni tanlash: Mahalliy sharoitga mos keladigan Rastaropsha navlarini tanlash.
- Ko‘chat tayyorlash: O‘simlik ko‘chatlarini tayyorlash jarayoni (urug‘lar tayyorlanishi va
ekish uchun zarur bo‘lgan sharoitlar).
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 8
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
650
3. Biostimulyatorlarni tanlash
- Biostimulyatorlarning turlari: Organik (masalan, mikroorganizmlar asosidagi) va sintetik
biostimulyatorlarni tanlash.
- Ta'sir mexanizmi: Tanlangan biostimulyatorlarning o‘simlik rivojlanishiga ta'siri (masalan,
ildiz tizimini rivojlantirish, stressga chidamlilikni oshirish).
Somre: Bu biologik faol moddalar bo'lib, ularning ta'siri o'simliklarning o'sishi, rivojlanishi
va stress holatida yashashi uchun foydalidir. Somre qo'llanilishi natijasida o'simliklarning ildiz
tizimi kengayadi va oziq moddalarni yaxshi singdiradi.
Fujimin: Bu biostimulyator mikroorganizmlar tomonidan ishlab chiqariladigan tabiiy
modda bo'lib, u o'simtalarni stressdan himoya qiladi va ularning immunitetini oshiradi. Fujiminni
qo'llash orqali Rastaropsha hosildorligi oshirilishi mumkin.
4. Ekish texnologiyasi
- Ekish vaqtini belgilash: Qoraqalpogʻistonning iqlim sharoitlariga mos keladigan ekish
vaqtini belgilash.
- Ekish usullari: O‘simlikning optimal zichligini ta'minlaydigan ekish texnikasini qo‘llash.
5. Parvarish va parvarish qilish
- Sug‘orish rejasi: Suv resurslariga asoslangan sug‘orishni rejalashtirish.
- O‘g‘itlar qo‘llanilishi: Biologik va kimyoviy o‘g‘itlardan foydalanishni jadallashtirish.
- Biostimulyatorlarni qo‘llash: Biostimulyatorlarni belgilangan davrda qo‘llash (masalan,
ko‘chatuvchilar yoki gullash davrida).
6. Kasalliklar va zararkunandalarga qarshi kurash
- Monitoring tizimi: O‘simliklarda kasallik va zararkunandalarni kuzatib borishga oid
dasturlar ishlab chiqilishi.
- Himapalar: Ekologik toza himoya vositalarini ishlatishni rag‘batlantirish.
7. Hosil yig‘im-terimi
- Yig‘im-terimi usullari: Yig‘im-terimini amalga oshirishda eng samarali usullarni tanlash.
- Tayyor mahsulot sifatini baholash: Dorivor xususiyatlari va qadoqlanishi.
8. Tahlil va natijalarni baholash
- Olingan hosilning sifatini tahlil qilish; biostimulyatorlarning ta’sirini baholash.
Ushbu agrotexnologiya yordamida Qoraqalpogʻiston sharoitida Rastaropsha dorivor
o‘simini muvaffaqiyatli yetishtirish mumkin bo‘ladi. Biostimulyatorlardan foydalanish esa
o‘simtalar sog‘lomligini oshirib, hosilni ko‘paytiradi hamda ekologik xavfsizlikni ta'minlaydi.
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 8
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
651
Asosiy qism:
Qoraqalpogʻiston sharoitida Rastaropsha (Silybum marianum) dorivor
o‘simligini yetishtirishda biostimulyatorlardan foydalanish agrotexnologiyasini ishlab chiqish
mavzusi bir qancha sabablarga ko‘ra dolzarb hisoblanadi:
1. Iqlim sharoiti: Qoraqalpogʻiston mintaqasi quruq va yarim quruq iqlimga ega bo‘lib, bu
yerda o‘simliklar rivojlanishi uchun qo‘shimcha yordam zarur. Biostimulyatorlar o‘simliklarning
suv va oziq moddalarni yaxshi singdirishi, stressga chidamliligini oshirishi orqali ularning
o‘sishini rag‘batlantiradi.
2. Dorivor xususiyatlari: Rastaropsha o‘z ichida ko‘plab foydali birikmalarni, jumladan,
silimarinni, flavonoidlarni va boshqa faol moddalarning yuqori miqdorini saqlaydi. Bu
moddalarning ishlab chiqarilishi va sifatini oshirish uchun biostimulyatorlarning qo‘llanilishi
muhimdir.
3. Agrotexnologiya innovatsiyalari: Biostimulyatorlar yordamida agrotexnologiyalarni
takomillashtirish mumkin. Bu esa yuqori hosil olish, sifatli mahsulot yetishtirish va resurslardan
tejash imkonini beradi.
4. Ekologik jihatlar: Biostimulyatorlar asosan organik yoki tabiiy manbalardan olinadi,
shuning uchun ularni qo‘llash ekologik toza mahsulotlar olishga yordam beradi va kimyoviy
o‘g‘itlarga bo‘lgan ehtiyojni kamaytiradi.
5. Iqtisodiy samaradorlik: Rastaropsha yetishtirishda biostimulyatorlardan foydalanish
hosilni oshirib, fermerlarga iqtisodiy jihatdan foydali bo‘lishi mumkin. Bu mintaqa aholisining
daromadini oshirishga ham xizmat qiladi.
Shu sababli, Qoraqalpogʻiston sharoitida Rastaropsha dorivor o‘simini biostimulyatorlar
yordamida yetishtirish agrotexnologiyasini ishlab chiqish ilmiy va amaliy jihatdan muhim
ahamiyatga ega hisoblanadi. Bu mavzu nafaqat agronomiya sohasida, balki tibbiyot va
iqtisodiyotda ham yangi imkoniyatlarni ochishga xizmat qilishi mumkin.
Laborotoriya sharoitida rastaropsha urug‘larini ko‘karib chiqish tezligi (%)
(nihol tayyorlash uchun U. Norqulov ma’lumotlari)
1-Jadval.
O‘simlik
nomi
Variantlar
Urug‘
ekilgan
kun
Kuzatish kunlari
05.03
10.03
20.03
25.03
30.03
10.04
Urug‘ni bir
sutka suvga
ivitib ekish
-
-
11
38
64
80
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 8
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
652
Silybum
marianu
m.
Urugʼliklarni
sugʼorishni
tezlashtiruvc
hi eritmalar
bilan ishlov
berish (Sulfat
kislotasi).
01.03.2
021
-
-
35
50
75
80
Urugʼlik
snerfikatsiyal
angan qum
bilan.
-
-
40
45
75
81
Xulosa va takliflar
Qoraqalpog‘iston sharoitida Rastaropsha dorivor o‘simini
muvaffaqiyatli yetishtirish uchun biostimulyatorlardan foydalanishni hisobga olgan holda
agrotexnologiya ishlab chiqilishi kerak, bu esa hosildorlikni oshirishga xizmat qiladi hamda sifatli
dorivor mahsulot olish imkonini yaratadi.
Rastaropsha (Silybum marianum) — dorivor o‘simlik bo‘lib, uning biofaol moddalari
ko‘plab sog‘liq uchun foydali xususiyatlarga ega. Qoraqalpogʻiston sharoitida ushbu o‘simlikni
yetishtirishda biostimulyatorlardan foydalanish agrotexnologiyasini ishlab chiqishda quyidagi
xulosalar va takliflarni kiritish mumkin:
Xulosalar:
1.Biostimulyatorlar ta'siri: Rastaropsha o‘simligining o‘sishi va rivojlanishini tezlashtirishda
biostimulyatorlar (masalan, humatlar, aminokislotalar, mikroorganizmlar) samarali vosita
hisoblanadi. Ular tuproq unumdorligini oshiradi va o‘simliklarning stressga qarshi turishini
kuchaytiradi.
2.Tuproq sharoitlari: Qoraqalpogʻistonning quruq iqlimi va tuproq sharoitlari Rastaropsha
yetishtirish uchun muhim omil hisoblanadi. Biostimulyatorlar yordamida tuproq namligini saqlash
va mineral moddalar almashinuvini yaxshilash mumkin.
3.Oziqlanish rejimi: O‘simliklarning oziqlanishi uchun zarur bo‘lgan makro- va
mikroelementlarni ta'minlashda biostimulyatorlar qo‘llanilishi muhimdir. Bu Rastaropsha
hosildorligini oshirishga xizmat qiladi.
4.Kasalliklardan himoya: Biostimulyatorlarning ba'zilari o‘simliklarning immun tizimini
kuchaytirishi sababli, Rastaropshaning kasalliklardan himoya qilish imkoniyatlarini oshiradi.
Takliflar:
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 8
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
653
1.Biologik stimulyatorlar tadqiqoti: O‘zbekistonning quruq iqlimidagi turli xil
biostimulyatorlarning samaradorligini tadqiq qilish maqsadida tajriba maydonchalarini tashkil
etish.
2.Agrotexnik tadbirlarni optimallashtirish: Rastaropsha uchun optimal agrotexnik tadbirlarni
ishlab chiqish, shu jumladan ekish vaqtini, sug‘orish rejimini va oziqlantirish usullarini aniqlash.
3.Qishloq xo‘jaligida ta'lim berish: Qoraqalpogʻistondagi fermerlarga biostimulyatorlardan
to‘g‘ri foydalanishni o‘rgatish uchun seminarlar o‘tkazish.
4.Innovatsion texnologiyalarni joriy etish: Biologik stimulyatorlarni qo‘llash orqali
hosildorlikni oshirish maqsadida zamonaviy texnologiyalarni (masalan, drip sug‘orishni) joriy
etishni rag‘batlantirish.
5.Ekologik toza mahsulotlar ishlab chiqarish: Rastaropsha asosida ekologik toza dorivor
mahsulotlarni ishlab chiqarishga e'tibor qaratib, bu sohada bozor talablarini aniqlash va yangi
mahsulot turlarini ishlab chiqishga harakat qilish.
Ushbu tavsiyalar asosida Qoraqalpogʻiston sharoitida Rastaropsha dorivor o‘simligini
yetishtirish agrotexnologiyasi yanada samarali bo‘lishi mumkin.
REFERENCES
1.
Abduraxmonov, B. (2018). "Oʻsimliklar biologiyasi". Tashkent: Fan va texnologiya.
2.
Qodirov, A. (2020). "Agrometeorologiya va qishloq xoʻjaligi". Tashkent:
3.
Xolmirzaev, A., & Karimov, Sh. (2015). "Dorivor o‘simliklar: xususiyatlari va
qo‘llanilishi". Tashkent: O‘zbekiston davlat agrar universiteti nashri.
4.
Usmonova, D. (2021). "Rastaropsha o'simligi: biologik xususiyatlari va tibbiy ahamiyati".
Journal of Medicinal Plants Research.
5.
Mamatqulov, O. (2019). "Biostimulyatorlar: nazariyasi va amaliyoti". Tashkent:
O‘zbekiston qishloq xo‘jaligi akademiyasi.
6.
Tursunov, B., & Abdullayev, K. (2022). "Biostimulyatorlarning o‘sishga ta’siri: tajribalar
natijalari". Agronomy and Sustainable Development Journal.
7.
Tojiboev, R., & Ismoilov, E. (2020). "Agrotexnologiyalarni rivojlantirish yo'lida ilmiy
izlanishlar". Qoraqalpog'iston Respublikasi agrar ilmiy-tadqiqot instituti.
8.
Rasulov, N., & Yusupov, U. (2023). "Qoraqalpog‘iston sharoitida o'simliklarni
yetishtirishning innovatsion usullari". Qoraqalpog'iston Davlat Universiteti ilmiy jurnali.
