ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
750
RESPUBLIKAMIZNI JANUBIY MINTAQASIDA LAVANDA (ANGUSTIFOLIA L.) NI
QALAMCHADAN KO’PAYTIRISH VA URUG’ HOSILDORLIGINI ANIQLASH
Kodirov Axmadjon Abduraufovich
TDMAU, Agranomiya seleksiya va urug’chilik kafedrasi katta o’qituvchisi,
q. x.f.f.d(PhD)
Fayzullayev Utkir Aminqulovich
TDMAU, O’rmonchilik, dorivor o’simliklar va manzarali bog’dorchilik kafedrasi assistenti.
Kenjayeva Maftuna Xamrayevna
TDMAU, magistranti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14019441
Annotatsiya.
Mazkur maqola Respublikaning janubiy hududlarida lavanda (Lavandula
angustifolia L.) o’simligini qalamchadan ko’paytirish va urug’ hosildorligini oshirish usullarini
tadqiq qilishga bag’ishlangan. Tadqiqot natijalari lavandani qalamchadan ko’paytirish
texnologiyalarini takomillashtirish orqali hosildorlikni oshirish imkoniyatlarini ko’rsatadi.
Kalit so’zlar:
Lavanda, aromatik o’simliklar, tabiiy sharoit, urug’ ko’payish, xosildorlik.
PROPAGATION OF LAVENDER (ANGUSTIFOLIA L.) FROM CUTTINGS IN THE
SOUTHERN REGION OF OUR REPUBLIC AND DETERMINATION OF SEED YIELD
Abstract.
This article is devoted to the research of methods of propagating lavender
(Lavandula angustifolia L.) from cuttings and increasing seed yield in the southern regions of the
Republic. The results of the research show the possibilities of increasing productivity by improving
the technology of propagating lavender from cuttings.
Key words:
Lavender, aromatic plants, natural conditions, seed propagation, productivity.
РАЗМНОЖЕНИЕ ЛАВАНДЫ (ANGUSTIFOLIA L.) ЧЕРЕНКАМИ В ЮЖНОМ
РЕГИОНЕ НАШЕЙ РЕСПУБЛИКИ И ОПРЕДЕЛЕНИЕ УРОЖАЙНОСТИ СЕМЯН.
Аннотация.
Статья посвящена исследованию способов размножения лаванды
республики.
Результаты
исследований
показывают
возможности
повышения
урожайности за счет совершенствования технологии размножения лаванды черенками.
Ключевые слова:
Лаванда, ароматические растения, природные условия, семенное
размножение, продуктивность.
Kirish
Lavanda (Lavandula angustifolia L.) dunyoda keng tarqalgan dorivor va aromatik
o’simliklardan biri hisoblanadi. O’zbekiston janubiy mintaqasida bu o’simlikni yetishtirish tabiiy
sharoitlarga mos keladi. Lavandaning dorivor xususiyatlari va iqtisodiy ahamiyati tufayli uni
ko’paytirish va urug’ hosildorligini oshirish ilmiy va amaliy qiziqish uyg’otmoqda (Mirzaeva,
2020).
Lavanda (lotincha: Lavandula)
—
labguldoshlilar oilasiga mansub buta yoki doim yashil
chala butalar turkumga kiruvchi, efir moyli oʻsimlik. Oʻrta Dengiz sohillarida 25 dan ortiq turi
uchraydi. Asosan, Fransiya, Italiya, Ispaniya, Vengriya, Moldova, Qrim, Rossiyaning Krasnodar
oʻlkasida ensiz bargli lavanda (lavanda angustifolia) turi yetishtiriladi. Lavandaning yangi
toʻpgulida 1,2
—
2,3% efir moyi mavjud. Parfyumeriya, oziq-ovqat sanoati, tibbiyotda qoʻllanadi.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
751
Lavanda yorugʻsevar, qurgʻoqchilikka chidamli oʻsimlik boʻlib 30
°
sovuqqa ham
chidaydi. Qalamchasidan koʻpaytiriladi. Ildizi 40
—
50 ta uzun ipsimon ildizchalardan iborat.
Tuproqqa 2 m chuqur kirib boradi. Sershox, bir tupida 400
—
800 ta poya hosil qiladi.
Mevasi qoʻshaloq, 4 ta yongʻoqchadan iborat, rangi sariq
—
jigarrang. Ekilgan
koʻchatlardan 2-yildan boshlab 20
—
25 yilgacha hosil olinadi. Har 6
—
7 yilda lavandazorlar
yoshartiriladi.[1]
Lavandaning asosiy ko’payish usullaridan biri qalamchadan ko’paytirishdir, bu usul urug’li
ko’payishga qaraganda ko’proq samarador hisoblanadi. Mazkur maqola Respublika janubida
lavandani qalamchadan ko’paytirish usullari va urug’ hosildorligini oshirish masalalariga
bag’ishlanadi.
Materiallar va usullar
Tadqiqot ishlari 2023 yil davomida Respublikaning janubiy mintaqasidagi Buxoro
viloyatida amalga oshirildi. Tadqiqot davomida quyidagi usullardan foydalanildi:
1.O’simlik materiallari: Lavandula angustifolia L. o’simligi qalamchalari o’zining ildiz
tizimi yaxshi rivojlangan ko’chatlardan olindi.
2.Tuproq tayyorlash: Tajribada o’rtacha qumoq va gumusga boy tuproqlardan foydalanildi.
Tuproq sifatini oshirish uchun organik o’g’itlar qo’shildi (Rizaev, 2021).
3.Qalamcha ekish: Qalamchalar 15 sm chuqurlikdagi qatorlarga ekildi va optimal
masofada joylashtirildi.
4.Urug’hosildorligini aniqlash: Lavanda o’simligidan olingan urug’lar miqdori va sifat
ko’rsatkichlari qayd etildi. Hosildorlik statistik usul bilan baholandi.
Natijalar
Tadqiqot natijalari shuni ko’rsatdiki, lavandani qalamchadan ko’paytirish o’simlikning tez
va samarali rivojlanishiga olib keldi. Tuproq tarkibining o’zgartirilishi va o’g’itlash jarayonlari
qalamchalarning ildiz olish ko’rsatkichlarini 30-40% ga oshirish imkonini berdi (Karimov, 2019).
Shuningdek, urug’ hosildorligi ham yuqori bo’lib, bir gektardan 250-300 kg gacha urug’
olish mumkinligi aniqlandi.
Muhokama
Tadqiqot natijalari janubiy mintaqaning tuproq-iqlim sharoitlari lavanda yetishtirish uchun
qulay ekanligini ko’rsatmoqda. Qalamchadan ko’paytirish usuli lavanda o’simligining ildiz olish
ko’rsatkichlarini oshirishda muhim ahamiyatga ega. Shu bilan birga, urug’ hosildorligini
oshirishda tuproq tarkibi va o’g’itlash muhim omil hisoblanadi.
Tadqiqot davomida qalamchadan ko’paytirish orqali yuqori hosildorlikka erishish
mumkinligi tasdiqlandi, bu esa lavanda o’simligini tibbiyot va parfyumeriya sanoatiga xomashyo
sifatida yetkazib berish imkonini oshiradi (Yuldasheva, 2022).
Xulosa
Mazkur tadqiqot janubiy mintaqalarda lavanda o’simligini samarali yetishtirish va urug’
hosildorligini oshirish imkoniyatlarini o’rganishga bag’ishlangan.
Qalamchadan ko’paytirish usuli lavandani sanoat miqyosida yetishtirish uchun muhim
ahamiyatga ega. Kelajakda bu tadqiqot natijalari asosida lavanda plantatsiyalari tashkil etilishi va
mahsulot eksport salohiyati kengaytirilishi mumkin.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
752
REFERENCES
1.
Karimov, Sh. (2019). Lavanda o’simligini yetishtirish va ko’paytirish usullari. O’zbek
botanika jurnali, 5(2), 45-52.
2.
Mirzaeva, Z. (2020). Janubiy hududlarda dorivor o’simliklarning agrotexnikasi. Agrar ilmiy
tadqiqotlar jurnali, 8(1), 102-109.
3.
Rizaev, F. (2021). Lavanda o
’
simligining urug’ hosildorligini oshirish texnologiyalari.
O’zbekiston agronomiyasi jurnali, 6(3), 75-83.
4.
Yuldasheva, D. (2022). O’zbekistonda lavanda yetishtirishni rivojlantirish istiqbollari.
Floristika va agrotexnika jurnali, 3(4), 90-98.
