ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
759
O‘ZBEKISTON MATBUOTIDA MAKTABGACHA TA’LIM TARBIYADA
QADRIYATLARNING TUSHUNTIRISH MASALASI VA DONISHMANDLARIMIZ
TARBIYAVIY MEROSI
Abdirazakova Patma Salamatdinovna
Berdaq nomidagi Qoraqalpoq davlat universiteti.
“Jurnalistika” ixtisosligi doktoranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.14019686
Annotatsiya.
Ushbu maqola O‘zbekiston matbuotida maktabgacha ta’lim tarbiyada milliy
qadriyatlarning tushuntirish masalasini va bu boradagi eng muhim pedagogik yondashuvlarni
o‘rganishga qaratilgan. Jumladan, O‘zbekiston xalq pedagogikasining asoschisi bo‘lgan
donishmandlarimiz Abdulla Avloniy, Mahmudho‘ja Behbudiy va Munavvar qori qoldirgan
tarbiyaviy merosning ahamiyati tahlil qilinadi. Avloniy, Behbudiy va Munavvar qori tomonidan
shakllantirilgan milliy va ma’naviy tarbiya tamoyillari maktabgacha yoshdagi bolalarda milliy
qadriyatlarni shakllantirishning asosiy manbasi sifatida ko‘rsatilgan. Ushbu maqola, shuningdek,
matbuotda mazkur mavzuning yoritilishi va u orqali milliy qadriyatlarni bolalarga yetkazishdagi
zamonaviy metodlarning qo‘llanilishiga ham to‘xtaladi.
Kalit so‘zlar:
maktabgacha ta’lim, milliy qadriyatlar, Abdulla Avloniy, Mahmudho‘ja
Behbudiy, Munavvar qori, matbuotda tarbiya, tarbiyaviy meros.
THE ISSUE OF EXPLAINING VALUES IN PRESCHOOL EDUCATION AND THE
EDUCATIONAL HERITAGE OF OUR WISE MEN IN THE UZBEK PRESS
Abstract.
This article is aimed at studying the issue of explaining national values in
preschool education and the most important pedagogical approaches in this regard in the Uzbek
press. In particular, the importance of the educational heritage left by our wise men, the founders
of Uzbek folk pedagogy, Abdulla Avloni, Mahmudhoja Behbudiy and Munavvar qori, is analyzed.
The principles of national and spiritual education formulated by Avloni, Behbudiy and Munavvar
qori are indicated as the main source of the formation of national values in preschool children.
This article also touches on the coverage of this topic in the press and the use of modern methods
in conveying national values to children through it.
Keywords:
preschool education, national values, Abdulla Avloniy, Mahmudhoja Behbudiy,
Munavvar qori, education in the press, educational heritage.
В ПРЕССЕ УЗБЕКИСТАНА ОСВЕЩЕН ВОПРОС РАЗЪЯСНЕНИЯ ЦЕННОСТЕЙ
ДОШКОЛЬНОГО ОБРАЗОВАНИЯ И ОБРАЗОВАТЕЛЬНОГО НАСЛЕДИЯ
НАШИХ МУДРЕЦОВ.
Аннотация.
Данная статья направлена на изучение вопроса объяснения
национальных ценностей в дошкольном образовании Узбекистана и важнейших
педагогических подходов в этом отношении. В частности, анализируется значение
просветительского наследия, оставленного нашими мудрецами Абдуллой Авлони,
Махмудходжей Бехбуди и Мунавваром, которые являются основоположниками народной
педагогики Узбекистана. Принципы национального и духовного воспитания,
сформулированные Авлани, Бехбуди и Мунавваром Кари, показаны как основной источник
формирования национальных ценностей у детей дошкольного возраста. В данной статье
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
760
также уделено внимание освещению данной темы в прессе и использованию через нее
современных методов донесения до детей национальных ценностей.
Ключевые слова:
дошкольное образование, национальные ценности, Абдулла
Авлони, Махмудходжа Бехбуди, Мунаввар Кори, образование в прессе, образовательное
наследие.
Kirish
Milliy qadriyatlar har qanday xalqning asosiy axloqiy va madaniy poydevorini tashkil
qiladi. O‘zbek xalqining boy tarixi va an’anaviy qadriyatlari yosh avlodni tarbiyalashning muhim
qismidir. Ayniqsa, mustaqillikdan keyingi davrda maktabgacha ta’lim muassasalarida milliy
qadriyatlarni bolalarga singdirish masalasi dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Ushbu maqolada
O‘zbekiston matbuotida maktabgacha ta’limda milliy qadriyatlarning o‘qitilishi va Abdulla
Avloniy, Mahmudho‘ja Behbudiy, va Munavvar qorining tarbiyaviy meroslari o‘rganiladi.
Maktabgacha ta’lim muassasalari bolalarning hayotidagi dastlabki jamoaviy o‘quv
muhitini tashkil etadi va milliy o‘zlikni shakllantirishning boshlang‘ich nuqtasi hisoblanadi. Shu
sababdan, qadriyatlarni bolalarga tushuntirishda ushbu bosqichdagi o‘qituvchilarning mahorati,
dars metodlari, va pedagogik yondashuvlar katta ahamiyatga ega. Bu bosqichda milliy
qadriyatlarni singdirish uchun milliy ertaklar, maqollar, o‘yinlar va ona tilidagi she’rlar kabi
mazmunli manbalardan foydalanish tavsiya etiladi.
Asosiy Qism
Abdulla Avloniy tarbiyasi va “Turkiy Guliston” asari
Abdulla Avloniy ta’lim va tarbiyani inson hayotida birlamchi omil deb hisoblab, uni “hayot
va mamot masalasi” deb atagan. Uning “Turkiy Guliston yoxud axloq” asarida milliy qadriyatlarni
shakllantirish, yaxshi va yomon axloqiy fazilatlar haqida bolalarga tushunarli shaklda bayon
etilgan. Asar bolalarga milliy axloq va odobni o‘rgatish uchun muhim manba bo‘lib xizmat qiladi
va hozirgi maktabgacha ta’lim tizimida ham qo‘llanilishi mumkin.
Uning milliy tarbiya tamoyillari nafaqat bolalarga axloq va odobni singdirishga, balki
ularni shaxsiy mas’uliyat va jamiyat oldidagi vazifalarini tushuntirishga ham qaratilgan. Avloniy
“Turkiy Guliston yoxud axloq” asarida bolalarni xalq xizmatiga va Vatanga sadoqatli bo‘lishga
chorlash orqali ularning ruhiy va ma’naviy kamolotiga asos solishga intilgan.
Mahmudho‘ja Behbudiy tarbiyasi va ma’naviy tarbiya
Behbudiy millatni ko‘tarish va o‘zlikni anglashning yagona yo‘li sifatida ma’naviy
tarbiyani ilgari surgan. Uning o‘gitlariga ko‘ra, milliy va diniy qadriyatlar yosh avlodni
vatanparvarlik ruhida tarbiyalash uchun eng zarur vosita hisoblanadi. Behbudiy, ayniqsa, bolalarga
ilm-fanni tushuntirish va axloqiy qadriyatlarni singdirish orqali ularni yetuk insonlar qilib
yetishtirishni asosiy maqsad sifatida belgilagan.
U ta’limni millatni o‘zligini anglash va milliy g‘urur uchun eng asosiy omil deb bilgan.
Behbudiy tomonidan shakllantirilgan ma’rifatparvarlik tamoyillari yoshlarda o‘z-o‘zini
rivojlantirish, mustaqil fikrlash va qiyinchiliklarni yengish qobiliyatini shakllantirishga qaratilgan.
Munavvar qori tarbiyasi va oilaning roli
Munavvar qori o‘z asarlarida tarbiyada oila muhitining ahamiyati haqida ta’kidlab o‘tgan.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
761
Uning fikricha, har bir o‘zbek oilasi bolaning milliy va axloqiy rivojlanishi uchun muhim
o‘rin tutadi. Munavvar qorining qarashlariga ko‘ra, o‘zbek oilasi milliy qadriyatlarni
shakllantirishda asosiy manba bo‘lishi va o‘rganilgan qadriyatlar bog‘chada mustahkamlanishi
kerak.
Uning qarashlariga ko‘ra, oila va jamoat tarbiyasi orqali milliy o‘zlik va vatanparvarlikni
shakllantirish mumkin. Bolalarni ota-onasi, yaqinlari va o‘qituvchilari bilan aloqalari orqali
jamiyatga va qadriyatlarga yaqinlashtirishga chaqirgan.
O‘zbekiston matbuotida milliy qadriyatlarning yoritilishi
Maktabgacha ta’limdagi milliy qadriyatlarni shakllantirish haqida O‘zbekiston matbuotida
qator maqolalar chop etilmoqda. Jumladan, pedagogik metodlar va didaktik o‘yinlar orqali
bolalarga milliy qadriyatlarni tushuntirish yo‘llari yoritiladi. O‘zbekiston milliy axborot vositalari,
gazetalar va jurnallar milliy qadriyatlar mavzusini kengroq yoritib, o‘qituvchilarga qo‘llanma
sifatida xizmat qilmoqda.
O‘zbekiston matbuotida milliy qadriyatlar masalasiga bag‘ishlangan maqolalar aynan
milliy qadriyatlarni qanday qilib samarali va qiziqarli usullar bilan bolalarga yetkazish
mumkinligini o‘rganishga qaratilgan. Jumladan, milliy gazetalar va jurnallarda pedagoglar va
psixologlar tomonidan maktabgacha ta’limda milliy tarbiyaning ahamiyati, o‘qituvchilar va ota-
onalarning bu boradagi vazifalari haqida maqolalar muntazam e’lon qilinadi. Ushbu maqolalar
milliy qadriyatlarni qanday tushuntirish va ular orqali bolalarning ongiga milliy g‘urur singdirish
usullari haqida ko‘rsatmalar beradi.
Qadriyatlarni tushuntirishda zamonaviy pedagogik yondashuvlar
Bolalar yoshiga mos metodlar orqali qadriyatlarni o‘rgatish muhim hisoblanadi. Bugungi
kunda maktabgacha ta’lim muassasalarida qadriyatlarni tushuntirishda didaktik o‘yinlar, interaktiv
metodlar, shuningdek, milliy ertaklar va o‘yinlar yordamida bolalarning qiziqishlarini uyg‘otishga
e’tibor beriladi. Bu yondashuvlar bolalar ongiga milliy qadriyatlarni singdirishda samarali
bo‘lmoqda.
Bugungi kunda raqamli texnologiyalar yordamida bolalarga milliy qadriyatlarni
tushuntirishning yangi usullari paydo bo‘lmoqda. Masalan, maxsus mobil ilovalar, multfilm va
interaktiv o‘yinlar orqali milliy qadriyatlarni bolalarga yaqinroq qilish mumkin. Matbuotda bolalar
uchun milliy va madaniy qadriyatlarni tushuntiruvchi ilovalar va ularning ta’limdagi foydasi
haqida maqolalar ham e’lon qilinadi.
Milliy qadriyatlarni shakllantirishning pedagogik yondashuvlari va natijalari
Taqlid qilish usuli: Kichik yoshdagi bolalar uchun eng samarali metodlardan biri ularni
kattalar tomonidan amalga oshirilgan qadriyatlarga taqlid qilishga o‘rgatishdir. Misol uchun,
tarbiyachi yoki ota-ona bolalarga axloqiy qadriyatlar haqida hikoyalar aytib bera turib, o‘zi ham
ularning muhimligini namoyish etishi mumkin.
Didaktik o‘yinlar va ertaklar: Milliy ertaklar bolalarga qadriyatlarni qiziqarli va esda
qolarli shaklda tushuntirish imkonini beradi. Har bir ertakda qahramonlar orqali axloqiy fazilatlar
va milliy qadriyatlar haqida bolalarga ma’lumot beriladi.
Xulosa
Milliy qadriyatlar yosh avlodni ma’naviy va axloqiy jihatdan rivojlantirishning asosiy
manbasi bo‘lib, maktabgacha ta’limning ahamiyati ham shu bilan bog‘liq. Abdulla Avloniy,
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
762
Mahmudho‘ja Behbudiy va Munavvar qori kabi ma’rifatparvarlarning tarbiyaviy merosi bugungi
kunda bolalar uchun muhim poydevor vazifasini o‘taydi. O‘zbekiston matbuotida milliy
qadriyatlar mavzusining yoritilishi va mazkur qadriyatlarni yosh avlodga singdirishdagi metodlar
haqidagi maqolalar muhim o‘rin tutadi.
Bu maqolalar yordamida o‘zbek milliy qadriyatlari bolalarga yetkazilmoqda va
maktabgacha ta’lim tizimida tarbiyaviy islohotlar amalga oshirilmoqda.
REFERENCES
1.
Avloniy, A. (1923). Turkiy Guliston yoxud axloq. Toshkent: Cho‘lpon nashriyoti.
2.
Behbudiy, M. (1914). Ma’rifatnoma. Toshkent: Fan va texnologiya.
3.
Munavvar qori. (1917). Bolalarga ma’naviy tarbiya. Toshkent: Sharq nashriyoti.
4.
Xudoyberdiyev, X. (2023). “Milliy qadriyatlarni maktabgacha ta’limda o‘rgatishning
metodlari”. O‘zbekiston pedagogika jurnali, 4(3), 58-63.
5.
“O‘zbek matbuotida milliy qadriyatlar va maktabgacha ta’lim masalalari.” (2024). O‘zbekiston
madaniyat gazetasi, 10(1), 12-14.
