2024
NOVEMBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 9
61
INTELLEKTUAL NIZOLARNI KO‘RIB CHIQISHDA XALQARO TIJORAT
ARBITRAJIDA KIBERXAVFSIZLIK
Ziyodullaev Nurbek Komiljon o‘g’li
Toshkent davlat yuridik universiteti, “Xalqaro tijorat huquqi” yo‘nalishi
1-kurs magistranti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14061446
Annotatsiya. Ushbu maqola intellektual mulk nizolarini hal qilishda xalqaro tijorat
arbitrajida kiberxavfsizlik muammolariga bag’ishlangan. Raqamli texnologiyalarning
rivojlanishi va yangi texnologiyalarni huquqiy jarayonlarga joriy etish bilan, axborot xavfsizligi
samarali nizolarni hal qilishning ajralmas qismiga aylangan. Maqolada elektron pochta va bulutli
xizmatlar kabi an’anaviy aloqa usullari bilan bog’liq asosiy xavf-xatarlar va kiberxavf-xatarlar
kontekstida arbitrajning yangi chaqiruvlari ko‘rib chiqiladi. Xalqaro xavfsizlik standartlari va
protokollariga, masalan, ICCA-NYC BAR-CPR Cybersecurity Protocol for International
Arbitration, hamda maxfiylik va ma’lumotlarni himoya qilishni ta’minlash uchun maxsus ishlab
chiqilgan platformalarga alohida e’tibor qaratiladi. Maqola arbitraj ishtirokchilari kiberxavf-
xatarlarni kamaytirish uchun qabul qilishi lozim bo‘lgan amaliy choralarni va intellektual mulk
nizolarida xavfsizlikni oshirishda texnologiyalarning o‘rnini tahlil qiladi.
Kalit so'zlar: kiberxavfsizlik, xalqaro tijorat arbitraji, intellektual mulk, axborot
xavfsizligi, bulut xizmatlari, elektron pochta, ICCA-NYC BAR-CPR, maxfiylik, texnologiya,
arbitraj.
CYBERSECURITY IN INTERNATIONAL COMMERCIAL ARBITRATION
CONCERNING INTELLECTUAL PROPERTY DISPUTES
Abstract. This paper explores cybersecurity in international commercial arbitration with
a focus on intellectual property disputes. With the rise of digitalization and the application of new
technologies in legal processes, information security has become an integral part of efficient
dispute resolution. The paper examines the main risks associated with traditional communication
methods such as email and cloud services, as well as the new challenges facing arbitration in the
context of cyber threats. Special attention is given to international standards and cybersecurity
protocols, such as the ICCA-NYC BAR-CPR Cybersecurity Protocol for International Arbitration,
as well as platforms designed specifically to ensure confidentiality and data protection in
arbitration. The paper analyzes practical measures that all arbitration participants must take to
2024
NOVEMBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 9
62
minimize cyber risks, as well as the role of technology in enhancing security in intellectual
property disputes.
Keywords: cybersecurity, international commercial arbitration, intellectual property,
information security, cloud services, email, ICCA-NYC BAR-CPR, confidentiality, technology,
arbitration.
КИБЕРБЕЗОПАСНОСТЬ В МЕЖДУНАРОДНОМ КОММЕРЧЕСКОМ
АРБИТРАЖЕ В КОНТЕКСТЕ РАЗРЕШЕНИЯ ИНТЕЛЛЕКТУАЛЬНЫХ СПОРОВ.
Аннотация.
Магистерская
работа
посвящена
кибербезопасности
в
международном коммерческом арбитраже при рассмотрении интеллектуальных споров.
С ростом цифровизации и применением новых технологий в судебных процессах защита
информации становится неотъемлемой частью эффективного разрешения споров. В
работе рассматриваются основные риски, связанные с использованием традиционных
методов связи, таких как электронная почта и облачные сервисы, а также современные
вызовы, стоящие перед арбитражем в условиях киберугроз. Особое внимание уделено
международным стандартам и протоколам безопасности, таким как ICCA-NYC BAR-
CPR Cybersecurity Protocol for International Arbitration, а также платформам, специально
разработанным для обеспечения конфиденциальности и защиты данных в арбитражах.
Работа анализирует практические меры, которые должны принять все участники
арбитража для минимизации рисков киберугроз, а также роль технологий в повышении
уровня безопасности в интеллектуальных спорах.
Ключевые слова: кибербезопасность, международный коммерческий арбитраж,
интеллектуальная собственность, защита информации, облачные сервисы, электронная
почта, ICCA-NYC BAR-CPR, конфиденциальность, технологии, арбитраж.
I.
Kirish
Mazkur maqolada muallif, xalqaro tijorat arbitrajida kiberxavfsizlik, jumladan,
intellektual mulk sohasidagi buzilishlar bo‘yicha kelib chiqadigan nizolarni ko‘rib chiqadi.
Axborot texnologiyalari tez rivojlanayotgan sohalari, ushbu sohada tez va samarali
choralar ko‘rish zaruratini taqdim etmoqda. Xavf baholashga asoslangan zamonaviy yondashuvlar
har bir arbitraj jarayonida, arbitraj ishtirokchilari tomonidan qo‘llaniladigan choralarga asoslanadi
va har bir alohida holatning sharoitlariga qarab arbitrlarga qarorlar chiqarish huquqini beradi.
Kiberxavfsizlikning ahamiyati har bir holatda farq qilishi mumkin bo‘lsa-da, kiberhujum
xavfi deyarli har bir xalqaro arbitrajda yuzaga keladi.
2024
NOVEMBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 9
63
II.
Tadqiqot metodologiyasi
Tadqiqot metodologiyasi xalqaro tijorat arbitrajida kiberxavfsizlik muammolarini
o‘rganishda bir necha asosiy yondashuvlardan foydalanishni o‘z ichiga oladi. Ushbu metodologiya
asosan huquqiy tahlil, hujjatlarni o‘rganish va amaliyotdan kelib chiqqan tavsiyalar asosida ishlab
chiqilgan.
1.
Huquqiy tahlil
: Tadqiqotning asosiy metodologik yondashuvi huquqiy tahlilni o‘z
ichiga oladi. Bu, xususan, xalqaro tijorat arbitrajining kiberxavfsizlik bilan bog’liq huquqiy
me’yorlarini, mavjud xalqaro protokollarni va xavfsizlik choralarini o‘rganishni o‘z ichiga oladi.
Tadqiqotda ICCA-NYC BAR-CPR Cybersecurity Protocol for International Arbitration
kabi xalqaro hujjatlar, shuningdek, kiberxavfsizlik protokollari va maxfiylikni ta’minlashga
qaratilgan boshqa me’yoriy hujjatlar tahlil qilindi.
2.
Hujjatlarni o‘rganish
: Tadqiqotda xalqaro tijorat arbitrajida kiberxavfsizlikka oid
mavjud adabiyotlar, normativ hujjatlar, protokollar va maqolalar tahlil qilingan. Tadqiqotda
elektron pochta, bulutli platformalar va boshqa axborot texnologiyalarining xavfsizligi, shu
jumladan, bu vositalarning kiberxavf-xatarlarining tahlili amalga oshirildi.
3.
Empirik tahlil
: Tadqiqotda empirik tahlil ham muhim ahamiyatga ega bo‘lib, xalqaro
tijorat arbitrajida kiberxavfsizlikning real amaliyotini o‘rganishga qaratilgan. Bu tahlilga amaldagi
arbitrajlar va kiberxavfsizlikni ta’minlashda yuzaga kelgan muammolarni o‘rganish kiradi.
Tadqiqotda haqiqiy hujjatlar va elektron pochta almashinuvi kabi ma’lumotlar asosida
xavfsizlik choralarining samaradorligi baholandi.
4.
Kompyuter texnologiyalari va platformalarni tahlil qilish
: Tadqiqotda TransCEND
kabi maxsus ishlab chiqilgan platformalar tahlil qilindi. Ushbu platformalar xavfsizlikni
ta’minlashda qanday samarali ishlashini va xalqaro tijorat arbitrajida ma’lumotlarni uzatishda
qanday xavfsizlik choralarini qo‘llash mumkinligini ko‘rsatish maqsadida baholandi.
5.
Tavsiyalar ishlab chiqish
: Tadqiqotning yakuniy bosqichida, xalqaro tijorat arbitrajida
kiberxavfsizlikni yaxshilashga qaratilgan amaliy tavsiyalar ishlab chiqildi. Bu tavsiyalar, xususan,
kiberxavfsizlik choralarining samaradorligini oshirish va texnologik, tashkiliy hamda protsedural
variantlarni takomillashtirishga qaratilgan.
Metodologiyaning bunday ko‘p qirrali yondashuvi, tadqiqot natijalarining yanada chuqur
va kompleks tahlilini ta’minladi, shu bilan birga, xalqaro tijorat arbitrajida kiberxavfsizlikni
oshirishga oid amaliy tavsiyalarni ishlab chiqishga yordam berdi.
III.
Tadqiqot natijalari
2024
NOVEMBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 9
64
Tadqiqot natijalari, xalqaro tijorat arbitrajida kiberxavfsizlik muammolarini hal qilishda
zamonaviy texnologiyalar va axborot xavfsizligi choralarining muhim ahamiyatini ko‘rsatadi.
Xususan, elektron pochta va bulutli platformalar kabi an’anaviy aloqa vositalarining
xavfsizlikka ta’siri aniqlandi. Tadqiqot shuni ko‘rsatadiki, bu vositalar, ayniqsa, shifrlanmagan
elektron pochta va xavfsiz bo‘lmagan bulutli xizmatlar orqali axborotlarni uzatishda yuqori
xavflarga olib kelishi mumkin.
Bundan tashqari, xalqaro tijorat arbitrajida xavfsizlikni ta’minlashda mavjud bo‘lgan
texnologiyalarni va protokollarni kengaytirish zarurligi aniqlandi. ICCA-NYC BAR-CPR
Cybersecurity Protocol for International Arbitration kabi xalqaro xavfsizlik protokollari va maxsus
ishlab chiqilgan platformalar, masalan, TransCEND, ma’lumotlarni himoya qilish va maxfiylikni
ta’minlashda samarali vosita sifatida ko‘rildi. Bu protokollar va platformalar arbitraj jarayonida
ishtirokchilarning xavfsizlikni oshirishga yordam beradi, ularning maxfiyligini saqlashni
ta’minlaydi va kiberxavf-xatarlarni kamaytiradi.
Shuningdek, tadqiqotda ishtirokchilarning kiberxavfsizlik masalalari bo‘yicha
ma’lumotlarga ega bo‘lishi, arizalar va hujjatlarni xavfsiz tarzda yuborish va saqlash borasida
to‘g’ri siyosatni amalga oshirish zarurligi ta’kidlangan. Barcha ishtirokchilar, shu jumladan
arbitraj xodimlari, advokatlar va ekspertlar kiberxavfsizlikning ahamiyatini anglashlari va
ma’lumotlarni himoya qilish uchun zarur choralarni ko‘rishlari kerak.
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, kiberxavfsizlikni ta’minlashda texnologik, tashkiliy
va protsedural variantlarni tanlash, arbitraj jarayonining xavfsizligini oshirish uchun zarur. O‘zaro
hamkorlik va zamonaviy platformalardan foydalanish kiberxavf-xatarlarni kamaytirishga yordam
beradi. Shuningdek, barcha ishtirokchilar o‘zaro kelishuv asosida xavfsizlik choralari bo‘yicha
mas’uliyatni taqsimlashlari lozim.
Shu bilan birga, kiberxavfsizlikni oshirish uchun ariza va hujjatlarni saqlash va uzatish
amaliyotlarini yaxshilash kerak, chunki bu sohada texnologiyalar va protseduralar doimo
yangilanib bormoqda. Ma’lumotlarni himoya qilishda nafaqat texnologik yechimlar, balki huquqiy
va tashkiliy nuqtai nazardan ham yangiliklar kiritilishi zarur.
Tadqiqot, shuningdek, kiberxavfsizlikni xalqaro tijorat arbitrajida to‘liq amalga oshirish
uchun barcha ishtirokchilarni, shu jumladan arbitraj organlari va davlatlar o‘rtasidagi hamkorlikni
kuchaytirishni talab qiladi. Bu orqali nafaqat ma’lumotlarni himoya qilish, balki arbitraj tizimining
ishonchliligini va adolatini ta’minlashga yordam beradi.
IV.
Muhokama
2024
NOVEMBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 9
65
Intellektual mulk, bozorning obyekti sifatida, boshqa ob’ektlarga nisbatan tezroq
tarqalish qobiliyatiga ega, bu ichki va tashqi bozorlarda tez rivojlanishga olib keladi.
Intellektual mulk bilan bog’liq huquqiy munosabatlarni tartibga solish masalalari, boshqa
sohalarga nisbatan, ayniqsa xalqaro kontekstdan ko‘rib chiqilishi lozim.
Intellektual mulk bilan bog’liq nizolarni hal qilishda eng ko‘p qo‘llaniladigan usul
mediatsiya va arbitrajdir. Ikki usul orasida esa arbitraj – nizolarni hal qilishning eng qulay va oddiy
shakli hisoblanadi. Xalqaro arbitrajda intellektual nizolarni ko‘rib chiqishda bir qator afzalliklar
mavjud. Tomonlar nizoni bir arbitraj forumida ko‘rib chiqish bo‘yicha kelishishlari mumkin, bu
esa qarama-qarshi natijalarning oldini olishga yordam beradi. Arbitrajda tomonlar ishni ko‘rib
chiqish jarayonini nazorat qilish imkoniyatiga ega bo‘ladilar, qo‘llaniladigan huquq va tilni tanlash
imkoniyati mavjud. Shuningdek, tomonlar arbritlarni tanlashlari mumkin, bu esa maxsus
bilimlarga ega bo‘lgan arbitrlarga murojaat qilish imkoniyatini yaratadi (masalan, biznes, huquq,
ilm-fan va boshqalar). Arbitrlarda esa kengaytirilgan protsessual vakolatlar mavjud. Masalan,
dasturiy ta’minot yaratilishiga oid mualliflik huquqi buzilishi bo‘yicha nizoni ko‘rib chiqishda
arbitr javobgarni litsenziya sotib olishga majbur qilishi mumkin.
Arbitrajning asosiy afzalliklaridan biri – yuqori darajadagi maxfiylikdir. Tomonlar tijorat
sirlarini va tijorat ma’lumotlarini jamoatchilikdan yashirish choralarini ko‘rishlari mumkin.
Ammo zamonaviy raqamli dunyoda kiberhujumlar soni ortib bormoqda, bu nuqtai
nazardan, arbitraj xakerlar uchun juda jozibador bo‘ladi. Arbitraj jarayonida ishtirokchilar yopiq
axborot almashadilar. Agar bu ma’lumotlar yomon niyatli qo‘llarga tushsa, bu tijorat zarariga,
aksiyalar narxiga, korporativ strategiyalarga yoki hatto davlat siyosatiga ta’sir qilishi mumkin.
Maxfiylikni buzishning eng salbiy oqibatlari intellektual mulk huquqlarini himoya qilish
bilan bog’liq nizolarni ko‘rib chiqishda yuzaga kelishi mumkin, chunki himoya qilinayotgan
ob’ektlarning xususiyati va tarkibi haqidagi ma’lumotlar zamonaviy raqobat muhiti uchun juda
muhim ahamiyatga ega.
Kiberxavfli tahdidlar va intellektual mulk
Axborot xavfsizligi va ma’lumotlarni himoya qilish masalalari bir-biri bilan chambarchas
bog’liq, chunki dunyo bo‘ylab shaxsiy ma’lumotlarni boshqarish va ularni himoya qilishni
kuchaytirish ishlari amalga oshirilmoqda. Ma’lumotlarni himoya qilish bo‘yicha qonunlar va
normativ hujjatlar, xususan, shaxsiy ma’lumotlarni qayta ishlovchilarni axborot xavfsizligini
ta’minlashga majbur qiladi.
Intellektual mulk ob’ektlariga nisbatan bir nechta kiberxavfli buzilishlarni ajratib
ko‘rsatish mumkin:
2024
NOVEMBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 9
66
- noqonuniy kirish, ma’lumotlarni olish va tijorat sirlarini oshkor qilish;
- ma’lumotlar bazalariga noqonuniy aralashish, ma’lumotlarni o‘zgartirish yoki blokirovka
qilish;
- shaxsiy ma’lumotlarni internetda tarqatish;
- mualliflik huquqi yoki qo‘shma huquqlarini buzish orqali ma’lumotlarni noqonuniy
nusxalash yoki yuklab olish;
- tijorat belgilarini, yuridik shaxs nomlarini yoki boshqa individualizatsiya vositalarini
noqonuniy ishlatish.
Ko‘plab nizolar yuqoridagi buzilishlardan kelib chiqadi va ular xalqaro tijorat arbitrajida
ko‘rib chiqiladi.
Axborot maxfiyligi bo‘yicha ko‘plab arbitraj nizomlarida maxsus tartiblar mavjud.
Masalan, WTO arbitraj nizomi 54-moddasida "maxfiy axborot"ni quyidagicha belgilaydi:
- tomonlarning mulkida bo‘lgan har qanday axborot;
- ommaga yetib bormaydigan axborot;
- tijorat, moliyaviy yoki sanoat ahamiyatiga ega bo‘lgan axborot;
- maxfiy deb hisoblanadigan axborot.
Raqamli texnologiyalar va elektron ma’lumot almashishining keng tarqalishi
kiberhujumlar uchun qulay sharoit yaratmoqda. Amalda har qanday tashkilot bu holatda himoyasiz
bo‘lib qoladi. Arbitrajning axborot xavfsizligi ham bu jarayonda istisno emas.
Arbitraj ishtirokchilari orasida eng zaif bo‘lgan guruhlarni ajratish mumkin:
- xalqaro tijorat arbitrajida xizmat ko‘rsatadigan yuridik firmalar;
- advokatlar;
- arbitrlari;
- nizolarni hal qilayotgan tomonlar;
- uchinchi shaxslar, shu jumladan ekspertlar, guvohlar va xizmat ko‘rsatuvchilar.
Asosiy kiberxavf tarqalish manbalari
Odatda, huquqshunoslar va mijozlar o‘rtasidagi ma’lumot almashinuvi, shuningdek,
arbitraj ishini muhokama qilish va strategiyalarni belgilash elektron pochta orqali amalga
oshiriladi. Bayonotlar, ko‘pchilik dalillar, shuningdek, ekspert xulosalari va guvohlarning
ko‘rsatmalari ham ko‘pincha elektron shaklda yuboriladi. Hujjatlarni tekshirish va tayyorlash
doimiy ravishda ma’lumotlarni hosting qilish platformalarida amalga oshiriladi, ular odatda
uchinchi tomon xizmat ko‘rsatuvchilari tomonidan boshqariladi.
2024
NOVEMBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 9
67
Kiberhujumlar xavfini kamaytirish va maxfiylikni ta’minlash maqsadida tahdidni
tushunish va tegishli choralarni ko‘rish zarur.
Asosiy vazifa shundan iboratki, barcha ishtirokchilar, ular arbitraj ishida qatnashadimi yoki
yo‘qmi, har doim korporativ xavfsizlik siyosatini va ma’lumotlarni saqlash siyosatini rioya
qilishlari kerak. Albatta, ma’lumot xavfsizligini ta’minlash faqat axborot texnologiyalari
mutaxassislarining vazifasi emas, bu har bir tashkilotda har bir shaxsning mas’uliyatidir. Biroq,
amaliyot ko‘rsatishicha, arbitrajlar hali ham oddiy elektron pochta xizmatlaridan, masalan, Gmail
yoki Yahoo kabi xizmatlardan foydalanishadi. Xalqaro tijorat arbitrajida millionlab da’volar bilan,
advokatlar xavfsiz bo‘lmagan elektron pochta orqali aloqa qilishadi, shuningdek, tomonlar ham
maxfiy ma’lumotlarni almashish uchun xavfsiz internet kanallaridan foydalanishga intilmaydilar.
Xuddi shu tarzda, messenjerlar elektron pochta ham dunyodagi eng mashhur aloqa shakli
hisoblanadi. Elektron pochta ma’lumot almashishning xavfsiz usuli bo‘lmaganligini tushunish
uchun, bir necha o‘n yillar oldin internetdan foydalanish juda cheklangan edi va barcha uzatilgan
ma’lumotlar ochiq va mavjud edi. Albatta, shu vaqt ichida maxfiylik va xavfsiz aloqalarni
ta’minlash sohasida katta yutuqlar qilingan, parollar va ma’lumotlarni shifrlash tizimlari
yaratilgan. Ammo haqiqat shundaki, har bir elektron pochta bir vaqtning o‘zida ko‘plab joylarda
mavjud bo‘ladi. Dastlabki manba - yuboruvchining qurilmasi (smartfon, planshet, kompyuter)
bo‘lib, elektron pochta yuboruvchidan qabul qiluvchining qurilmasiga yetib borishidan oldin
ko‘plab o‘rtacha tarmoqlar, serverlar, marshrutizatorlar va kommutatorlardan o‘tadi, ularga
ko‘pincha turli administratorlar tomonidan boshqariladi. Har bir o‘rtacha tugun - bu ruxsatsiz
kirishlar uchun alohida zaif nuqtadir. Haker, bu joylardan biriga kirganida, elektron pochta
xabarlarining mazmunini o‘zgartirish yoki unga kirish huquqiga ega bo‘lishi mumkin.
Elektron pochta xavfsiz aloqa usuli bo‘lmaganligini tasdiqlovchi misol sifatida 2017-yilda
yuz bergan kompyuterlarning buzilishi holatini keltirish mumkin. 2017-yil 27-iyun kuni butun
dunyo bo‘ylab bir qator kompaniyalar "Petya" virusining kiberhujumiga uchragan. Kompyuterlar
phishing xatlari (phishing - internet firibgarligi turi bo‘lib, mashhur brendlarning nomidan
yuborilgan xatlar orqali huquqsiz ravishda foydalanuvchilar ma’lumotlariga kirishish) orqali
yuqtirilgan. Mutaxassislar bu virusning Microsoft tomonidan yaratilgan soxta elektron imzoni
ishlatganini aytmoqdalar.
So‘nggi paytlarda xalqaro tijorat arbitrajida tomonlar Box, Dropbox kabi bulutli
platformalarda ma’lumotlarni saqlash va almashishni tez-tez ishlatishmoqda. Ammo, elektron
pochta kabi, bu xizmatlar maxsus ravishda xavfsiz ma’lumot saqlashni ta’minlash uchun ishlab
chiqilmagan. Ko‘plab platformalar yuklangan barcha ma’lumotlarga mulk huquqini da’vo
2024
NOVEMBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 9
68
qilishadi, bu esa ma’lumotni har qanday ochiq maqsadlar uchun ishlatish va bo‘lishish
imkoniyatini yaratadi.
Bundan tashqari, bulutli xizmatlar administratorlari va ishlab chiquvchilari uzatilgan
ma’lumotlarga to‘liq kirish huquqiga ega. Bunday platformalarning xavfsizlik choralariga oid
ma’lumotlar foydalanuvchilarga taqdim etilmaydi. Shuningdek, ma’lumotlar bulutli xotiraga
yuklanayotganda, odatda, uning shifrlanishi ta’minlanmaydi.
Xalqaro tijorat arbitrajida maxfiylikni ta’minlash choralari
Xalqaro tijorat arbitrajida ishtirokchilar qanday qilib o‘zlarini himoya qilishi va maksimal
darajada maxfiylikni ta’minlashi mumkin? Xavfsiz arbitraj ishini olib borish va kiberhujumlar
xavfini kamaytirish uchun, Xalqaro tijorat arbitraji kengashi (ICCA), Nyu-York shahar advokatlar
assotsiatsiyasi (New York City Bar Association) va Xalqaro mojarolarni oldini olish va hal etish
instituti (International Institute for Conflict Prevention and Resolution - CPR) bilan hamkorlikda
ICCA-NYC BAR-CPR Cybersecurity Protocol for International Arbitration (keyingi o‘rinlarda -
Protokol) ishlab chiqilgan. Mualliflar fikriga ko‘ra, ushbu protokolning yaratilishining ikki
maqsadi bor. Birinchidan, Protokol, har bir arbitraj masalasida axborot xavfsizligi uchun oqilona
choralarni belgilashning asosini yaratishni maqsad qiladi. Ushbu tuzilma xavfsizlik xavflarini
baholash va amalga oshirilishi mumkin bo‘lgan choralarni aniqlash uchun protsessual va amaliy
ko‘rsatmalarni o‘z ichiga oladi. Ikkinchidan, Protokol xalqaro arbitrajlarda axborot xavfsizligi
bo‘yicha ongni oshirishga qaratilgan. Bunga quyidagi muhim masalalar kiradi:
•
Arbitraj jarayonidagi axborot xavfsizligi xavflari, kiberxavfsizlik va jismoniy xavfsizlik
xavflarini o‘z ichiga olgan;
•
Axborot xavfsizligi muhimligini foydalanuvchilar ishonchini saqlash va umumiy arbitraj
rejimiga bo‘lgan ishonchni mustahkamlash uchun;
•
Arbitrajda ishtirok etuvchi va xavflarni samarali kamaytirishga yordam beruvchi
shaxslarning muhim roli;
•
Har kuni xavfsizlik amaliyotlarini yaxshilash uchun qo‘llanilishi mumkin bo‘lgan ayrim
oson olingan axborot xavfsizligi choralarini ko‘rsatish.
Ushbu hujjat tavsiyanoma xarakteriga ega, ammo uning qabul qilinishi, albatta, ongni
oshiradi va kiberxavfsizlikni e’tiborga olishda muhim masalalar yaratadi, shuningdek, turli-
qoidalarni amaliy qo‘llash bo‘yicha ba’zi tavsiyalarni taqdim etadi. Axborot texnologiyalari
sohasida arbitraj jarayonida ma’lumot almashish va saqlash xavfsizligini ta’minlash uchun
ishlatiladigan texnologiyalar rivojlanishda davom etmoqda. Yaxshiyamki, arbitrajchilar,
2024
NOVEMBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 9
69
amaliyotchilar va ularning mijozlari uchun xavfsizlikni ta’minlash borasida mavjud bo‘shliqni
yuridik texnologiyalar sohasi to‘ldiradi.
Masalan, TransCEND nomli, faqat yuridik soha uchun ishlab chiqilgan platforma mavjud
bo‘lib, u arbitrajchilarga, tomonlarga va ularning maslahatchilariga maxfiy hujjatlarni dunyoning
istalgan nuqtasidan xavfsiz saqlash, uzatish va tahrirlash imkonini beradi. Shu bilan birga, bunday
platformalar dastlab xavfsizlikka qaratilgan bo‘lib, maxfiylikni ta’minlashga oid barcha
funktsiyalar keng ko‘lamli va ularni deyarli cheklash mumkin emas. Eng birinchi navbatda, ushbu
platformadan foydalanish ko‘plab faktorli autentifikatsiyani talab qiladi, ya’ni har bir yuklangan
fayl himoya devori bilan o‘ralgan bo‘lib, ma’lumotlarning o‘g’irlanishi yoki ruxsatsiz
tarqatilishining oldini oladi. Bundan tashqari, platformada kirish huquqlarini boshqarish vositalari
yordamida, hujjat yuklagan tomon o‘z kontoragentlari (yoki arbitrajchilarga) taqdim etadigan
kirish huquqini nazorat qila oladi. Masalan, muhim hujjatlar platforma orqali taqdim etilganda,
qabul qiluvchi tomonlarning hujjatning mazmunini faqat ko‘rish huquqi bo‘lishi mumkin, ularni
tahrir qilish, chop etish, yuklab olish yoki elektron pochta orqali boshqalarga yuborish imkoniyati
cheklangan. Hatto "screenshot" olish imkoniyati ham o‘chirilishi mumkin.
V.
Xulosa
Xalqaro tijorat arbitrajlarida barcha jarayonlarning raqamlashtirilishi shartlarni belgilaydi,
ularning doirasida institutsional qoidalar va ko‘rsatmalar zamon bilan hamohang bo‘lishi kerak.
Har bir holat uchun mos keladigan kiberxavfsizlik choralarini hisobga olish va ta’minlash
zarur, shuningdek, ushbu choralarni amalga oshirishda arbitraj jarayonida manfaatdor tomonlar
o‘rtasida mas’uliyat qanday taqsimlanishi muhimdir. Barcha arbitraj ishtirokchilari, qanday qilib
ma’lumotlarni olishlari va saqlashlari, shuningdek, kiberxavfsizlik choralariga tegishli texnik
murakkabliklar va xarajatlar haqida to‘liq xabardor bo‘lishlari kerak. Ma’lumotlarning tijorat
maxfiyligi va tomonlarning ma’lumotlarni himoya qilishga bo‘lgan shaxsiy majburiyatlari har
qanday kiberxavfsizlik chorasining nisbatan mosligini ta’minlaydi. Kiberxavfsizlikni kuchaytirish
uchun mavjud bo‘lgan texnologik, tashkiliy va jarayonli variantlar haqidagi bilimlar arbitrajdagi
kiberxavfsizlik choralarini samarali muhokama qilishni ta’minlaydi va tomonlar
kelishmovchiligida tribunallar tomonidan tegishli qaror qabul qilish uchun ishonchli asoslar
beradi.
REFERENCES
1.
Иншакова, А. О. Право и информационно- технологические преобразования
общественных от- ношений в условиях индустрии 4.0 / А. О. Иншако- ва // Legal Concept.
2024
NOVEMBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 9
70
– 2019. – Т. 18, № 4. – С. 6–17.
2.
Карцхия, А. А. Кибербезопасность и интел- лектуальная собственность. Ч. 2 / А. А.
Карцхия
3.
// Вопросы кибербезопасности. – 2014. – № 2 (3). – С. 46–50.
4.
Купчина, Е. В. Споры в области интеллек- туальной собственности в практике
лондонского международного арбитражного суда / Е. В. Купчи- на // Евразийский
юридический журнал. – М., 2016. – № 4. – С. 54–56.
5.
Курышова, Я. С. Интеллектуальная собствен- ность и кибератаки. Интеллектуальная
собственность: от надежной защиты к эффективному управлению : сб. ст. XI Междунар.
науч.-практ. конф., г. Екатерин- бург, 30–31 октября 2015 г. / Я. С. Курышова. – Екате-
ринбург : Изд-во Урал. гос. экон. ун-та, 2015. – 99 с.
6.
ICCA-NYC BAR-CPR Cybersecurity Protocol for International Arbitration (2020)
. URL:
https:// www.arbitration-icca.org/publications/ICCA_Report_ N6.html (accessed 8 April
2020).
7.
Frolova E.E., Polyakova T.A., Dudin M.N., Rusakova E.P., Kucherenko P.A. Information
Security of Russia in the Digital Economy: The Economic and Legal Aspects.
Journal of
Advanced Research in Law and Economics
, 2018, vol. 9, no. 1, pp. 89-95.
8.
Kupchina E., Kuznetsova O., Chilingaryan K. IP Dispute Resolution Thought International
Commercial Arbitration: US Experience.
Proceedings of INTCESS 2019 – 6
th
International
Conference on Education and Social Sciences, 4–6 February 2019, Dubai, U.A.E
. Dubai,
2019, pp. 468-472.
9.
WIPO
Arbitration
Rules
(Effective
from
January
1,
2020)
.
URL:
https://www.wipo.int/amc/en/ arbitration/rules/#cond2 (accessed 03 April 2020).
10.
11.
https://uncitral.un.org/en/texts/arbitration
