ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 9
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
416
O‘ZBЕKISTONDA IPOTЕKA QALTISLIKLARINI SUG‘URTALASH VA UNI
RIVOJLANTIRISH ISTIQBOLLARI
Fatullayev Elyor Erali oʻgʻli
O‘zbekiston Respublikasi Bank-Moliya Akademiyasi Sug’urta kompniyalarini boshqarish
yoʻnalishi (MSc-Master of Science)-mutaxassisligi magistranti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14170661
Annotatsiya. Ushbu ilmiy maqolada O‘zbekiston Respublikasida ipoteka kreditlari bilan
bog‘liq qaltisliklarni sug‘urtalash tizimi hamda uni rivojlantirish imkoniyatlari tahlil qilinadi.
Mamlakatda uy-joyga bo‘lgan talab oshib borayotgan bir vaqtda ipoteka kreditlari
iqtisodiyotning muhim qismiga aylanmoqda, biroq bu jarayon qator qaltisliklarni keltirib
chiqaradi. Ipoteka qaltisliklarini sug‘urtalash mazkur xatarlarni kamaytirishning samarali
vositasi sifatida ko‘rib chiqiladi. Maqolada ipoteka sug‘urtasining afzalliklari, uni rivojlantirish
uchun zarur bo‘lgan huquqiy va moliyaviy sharoitlar hamda amaliyotga tatbiq etish mexanizmlari
haqida fikr yuritiladi. Maqola O‘zbekistonning iqtisodiy rivojlanishida ipoteka sug‘urtasining
ahamiyatini chuqurroq tushunish va uning istiqbollari haqida tavsiyalar berishni maqsad qiladi.
Kalit so‘zlar: O‘zbekistonda ipoteka, ipoteka qaltisliklari, ipoteka sug‘urtasi, qaltisliklarni
boshqarish, uy-joy kreditlari, moliyaviy xavflar, ko‘chmas mulk bozori, iqtisodiy rivojlanish,
sug‘urtalash tizimi, tabiiy ofatlar
PROSPECTS FOR MORTGAGE DEFAULT INSURANCE AND ITS DEVELOPMENT
IN UZBEKISTAN
Abstract. This research is an analysis of the quality insurance system related to mortgage
loans and its development in the Republic of Uzbekistan. At the same time as the demand for
housing in the country increases, mortgage loans become an important part of the economy, but
this process causes a number of problems. Mortgage quality insurance is considered an effective
way to mitigate these risks. The article discusses the mechanisms of obtaining mortgage insurance,
becoming legal and qualified, and implementing it into practice. The article aims to deepen the
importance of mortgage insurance in the economic development of Uzbekistan and make
recommendations about its prospects.
Key words: mortgage in Uzbekistan, mortgage defaults, mortgage insurance, default
management, housing loans, insurance conditions, real estate market, economic economy,
insurance system, natural disasters.
ПЕРСПЕКТИВЫ СТРАХОВАНИЯ ОТ НЕВЫПЛАТЫ ИПОТЕЧНОГО КРЕДИТА И
ЕГО РАЗВИТИЕ В УЗБЕКИСТАНЕ
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 9
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
417
Аннотация. В данной научной статье анализируется система страхования
убытков по ипотечным кредитам в Республике Узбекистан и возможности ее развития.
По мере роста спроса на жилье в стране ипотечные кредиты становятся важной частью
экономики, однако этот процесс создает ряд подводных камней. Страхование дефолта по
ипотеке считается эффективным средством снижения этих рисков. В статье
рассматриваются преимущества ипотечного страхования, правовые и финансовые
условия, необходимые для его развития, а также механизмы его реализации. Цель статьи
– обеспечить более глубокое понимание значения ипотечного страхования в экономическом
развитии Узбекистана и дать рекомендации относительно его перспектив.
Ключевые слова: ипотека в Узбекистане, дефолт по ипотеке, ипотечное
страхование, управление дефолтом, жилищные кредиты, финансовые риски, рынок
недвижимости, экономическое развитие, система страхования, стихийные бедствия.
Kirish
O‘zbekistonning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishi jarayonida aholini uy-joy bilan ta'minlash
masalasi muhim o‘rin tutadi. Mamlakatda uy-joyga bo‘lgan talabning ortishi ipoteka kreditlari
bozorining rivojlanishiga turtki bermoqda. Ipoteka kreditlari orqali ko‘plab oilalar o‘z orzusidagi
uy-joyga ega bo‘lish imkoniyatiga ega bo‘lmoqda. Ammo bu jarayon moliyaviy tizim uchun qator
qaltisliklar va xavflarni keltirib chiqaradi. Kredit oluvchining to‘lov qobiliyati, uy-joy narxining
o‘zgarishi, tabiiy ofatlar yoki boshqa baxtsiz hodisalar sababli ipoteka qaltisliklarining yuzaga
kelishi ipoteka sug‘urtasining zarurligini ko‘rsatadi.
Ipoteka sug‘urtasi — bu ipoteka kreditlari bilan bog‘liq xavflarni kamaytirish va ularni
boshqarishning samarali vositasi hisoblanadi. U, bir tomondan, banklar uchun kredit xavfini
kamaytirsa, boshqa tomondan, kredit oluvchilarga moliyaviy barqarorlikni ta’minlashda yordam
beradi. O‘zbekistonda ipoteka sug‘urtasini joriy etish orqali uy-joy sohasidagi moliyaviy xavflarni
nazorat qilish, aholi turmush darajasini oshirish hamda moliyaviy tizim barqarorligini ta’minlash
mumkin.
Ushbu maqolada O‘zbekistonda ipoteka qaltisliklarini sug‘urtalashning ahamiyati va uni
rivojlantirish yo‘nalishlari tahlil qilinadi. Maqola doirasida ipoteka sug‘urtasi bozorining
rivojlanishiga to‘sqinlik qiluvchi omillar, hozirgi huquqiy va moliyaviy sharoitlar, shuningdek,
ipoteka sug‘urtasining mamlakat iqtisodiy rivojlanishiga qo‘shadigan hissasi haqida fikr yuritiladi.
Metodologiya
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 9
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
418
Ushbu tadqiqotda O‘zbekistonda ipoteka qaltisliklarini sug‘urtalash tizimini o‘rganish
uchun turli xil ilmiy va amaliy metodlardan foydalanildi. Tadqiqot metodologiyasi quyidagi
bosqichlardan iborat:
1. Literaturani tahlil qilish: Ipoteka sug‘urtasi bo‘yicha xalqaro va mahalliy ilmiy manbalar
o‘rganildi. Ipoteka qaltisliklari va sug‘urtalashning asosiy tushunchalari, ularning iqtisodiy
tizimga ta’siri va turli mamlakatlarda qo‘llanilayotgan amaliyotlar tahlil qilindi. Xususan,
rivojlangan va rivojlanayotgan davlatlarning tajribasi ko‘rib chiqildi.
2. Amaldagi qonunchilikni o‘rganish: O‘zbekistondagi ipoteka va sug‘urtaga oid qonun
hujjatlari, me’yoriy hujjatlar va qonunchilik bazasi tahlil qilindi. Bu bosqichda ipoteka
sug‘urtasining huquqiy jihatlari, mavjud regulyatsiyalar va ularning amaldagi tajribaga ta’siri
o‘rganildi.
3. Bozor tahlili: O‘zbekistondagi ipoteka kreditlari va sug‘urtalash bozorining holati haqida
statistik ma’lumotlar to‘plandi va tahlil qilindi. Ushbu ma’lumotlar yordamida bozor hajmi,
ipoteka qaltisliklarining keng tarqalgan turlari va ularning ta’sir doirasi aniqlandi.
4. Ekspert intervyulari: Soha mutaxassislari va sug‘urta kompaniyalari vakillari bilan
intervyular o‘tkazildi. Ular orqali ipoteka sug‘urtasi tizimining amaliyotda qo‘llanilish holati va
rivojlanish istiqbollari haqida chuqurroq tushuncha hosil qilindi. Ushbu intervyular qaltisliklarni
boshqarishning mahalliy xususiyatlarini aniqlashda yordam berdi.
5. Tahliliy yondashuv: Yig‘ilgan ma’lumotlar asosida tahliliy yondashuv qo‘llanilib,
ipoteka sug‘urtasi tizimining samaradorligi, qaltisliklarni boshqarishdagi ahamiyati va uni
rivojlantirish imkoniyatlari tahlil qilindi. Ipoteka sug‘urtasi O‘zbekiston iqtisodiy tizimiga qanday
ijobiy ta’sir ko‘rsatishi mumkinligi haqidagi tavsiyalar ishlab chiqildi.
Ushbu metodlar yordamida olingan natijalar O‘zbekistonda ipoteka qaltisliklarini
sug‘urtalash tizimini yanada samarali rivojlantirish bo‘yicha ilmiy va amaliy tavsiyalar berish
imkoniyatini yaratdi.
Mavzuga oid adabiyotlar sharhi
O‘zbekistonda ipoteka qaltisliklarini sug‘urtalash tizimini chuqur o‘rganish uchun, xalqaro
va mahalliy adabiyotlar, ilmiy maqolalar, hisobotlar va qonunchilik hujjatlari tahlil qilindi. Ushbu
adabiyotlar sharhida ipoteka sug‘urtasi bo‘yicha ilg‘or tajribalar, rivojlanayotgan va rivojlangan
mamlakatlarning yondashuvlari hamda O‘zbekistondagi huquqiy va iqtisodiy muhit haqida muhim
manbalar keltirilgan.
1. Ipoteka sug‘urtasi va uning iqtisodiyotga ta’siri
Xalqaro miqyosda ipoteka sug‘urtasining ijobiy ta’siri va u orqali moliyaviy tizimning
barqarorligini oshirish haqida keng qamrovli tadqiqotlar olib borilgan.
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 9
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
419
Ayniqsa, AQSh, Kanada va Yevropa davlatlarida ipoteka sug‘urtasi kredit oluvchilarga
qulaylik yaratish va banklar xavfini kamaytirishda muhim rol o‘ynashi kuzatilgan. Masalan, Keyn
va Ibtoshkovich (2019) tomonidan olib borilgan tadqiqotda ipoteka sug‘urtasining bank tizimiga
ta’siri va bu orqali kreditlash hajmini oshirishning iqtisodiy samarasini o‘rganish mavjud.
Rivojlanayotgan mamlakatlarda, jumladan, Hindiston, Braziliya va Turkiyada ipoteka
sug‘urtasi bozorining shakllanishi qiyin kechgan, ammo davlat tomonidan amalga oshirilgan qator
islohotlar va qo‘llab-quvvatlash dasturlari ijobiy natijalarni keltirib chiqargan. Bu davlatlarda
ipoteka sug‘urtasi moliyaviy xavflarni boshqarish va aholini arzon uy-joy bilan ta’minlash uchun
muhim vosita sifatida qaraladi. Kafolat va qaltisliklarni sug‘urtalash mexanizmlarini rivojlantirish
orqali fuqarolarning ipoteka kreditlari olish imkoniyatlari kengaytirildi (Narayan va boshqalar,
2021).
O‘zbekistonda ipoteka sug‘urtasini rivojlantirishga qaratilgan dastlabki choralar davlat
tomonidan qo‘llab-quvvatlanmoqda. Milliy bank tizimi, jumladan, O‘zbekiston Respublikasi
Markaziy banki tomonidan uy-joy kreditlash va moliyaviy xavflarni sug‘urtalashni tartibga
soluvchi normativ-huquqiy hujjatlar yaratilgan. Ammo amaliyotda hali ham qator muammolar va
cheklovlar mavjudligi kuzatilmoqda. Sobirov va To‘raqulov (2022) tomonidan olib borilgan
tadqiqotda O‘zbekistonda ipoteka sug‘urtasining amaliyotda qanchalik samarali ekani va uni
rivojlantirish uchun qanday huquqiy asoslar yaratilishi lozimligi muhokama qilingan.
Tabiiiy ofatlar va boshqa baxtsiz hodisalar tufayli ipoteka ob’ektlarining buzilishi va
zararlanishi xavfi ko‘chmas mulk sug‘urtasi uchun asosiy qaltisliklardan biridir. Shu ma’noda,
ipoteka sug‘urtasining tabiiy xavflarga moslashtirilgan shakli, masalan, yong‘in, zilzila va suv
toshqinlaridan sug‘urtalashning o‘rni haqida xalqaro tajribada ko‘plab tavsiyalar mavjud. Quinn
va Rodriguez (2020) bu borada xavf turlari va ularni sug‘urtalash mexanizmlarini chuqur tahlil
qilib, amaliyotda qanday yechimlar qo‘llanishi mumkinligini o‘rganib chiqishgan.
O‘zbekistonda ipoteka sug‘urtasi bo‘yicha mavjud qonunchilik hujjatlari va ularning
rivojlantirish imkoniyatlari haqida adabiyotlar, asosan, iqtisodiy islohotlar doirasidagi
o‘zgarishlarga qaratilgan. Qonunchilik bazasini xalqaro standartlarga moslashtirish orqali ipoteka
qaltisliklarini sug‘urtalash bozorini yanada kengaytirish mumkin. Jahon banki va Xalqaro Valyuta
Jamg‘armasi hisobotlarida (2021) ushbu sohada zarur regulyativ o‘zgarishlar va davlat dastaklarini
shakllantirish zarurati haqida tavsiyalar keltirilgan.[4]
Yuqoridagi adabiyotlar tahlili shuni ko‘rsatadiki, ipoteka sug‘urtasi O‘zbekistonning
iqtisodiy tizimini barqarorlashtirish va ipoteka kreditlash jarayonida yuzaga keladigan xavflarni
kamaytirish uchun dolzarb ahamiyatga ega.
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 9
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
420
Shu sababli, xalqaro tajribalardan foydalangan holda, O‘zbekistonda ipoteka sug‘urtasi
tizimini takomillashtirishga qaratilgan chora-tadbirlarni amalga oshirish zarur.
Tahlil va natijalar
Qayd etilishicha, yanvar—sentyabr oylarida O‘zbekiston aholisiga 11,72 trillion so‘m
miqdorida ipoteka kreditlari ajratilgan. Bunda respublikada jami 42 ming 790 nafar
fuqaro banklardan foizli qarz olgan bo‘lib, ularning 27,1 ming nafari (63 foizi) erkaklar, 15,6 ming
nafari (37 foizi) xotin-qizlar hissasiga to‘g‘ri kelgan.
Hududlar kesimida ipoteka kreditlar berilishi
O‘zbekistonda ipoteka sug‘urtasini rivojlantirish borasida olib borilgan tahlil natijalari
ushbu sohada bir qator imkoniyatlar va qiyinchiliklar mavjudligini ko‘rsatadi. Quyida tahlil
natijalari asosida aniqlangan asosiy jihatlar bayon etiladi:
O‘zbekistonda uy-joyga bo‘lgan talabning ortib borishi ipoteka bozorining kengayishiga
olib kelmoqda. Ipoteka kreditlari orqali ko‘plab fuqarolar o‘z uyiga ega bo‘lish imkoniyatiga ega
bo‘layotgan bo‘lsa-da, bu kreditlash jarayonida turli xil qaltisliklar vujudga keladi. Uy-joy
narxining o‘zgarishi, daromadlar kamayishi kabi xavflar ipoteka bozorini beqarorlashtirishi
mumkin. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, ipoteka sug‘urtasi ushbu qaltisliklarni kamaytirishning
samarali vositasi sifatida katta ahamiyat kasb etadi.[5]
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 9
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
421
O‘zbekiston bank tizimi uchun ipoteka sug‘urtasi qaltisliklarni boshqarishning muhim
instrumenti hisoblanadi. Kredit oluvchilarning to‘lov qobiliyati pasaygan holatlarda
sug‘urtalangan ipoteka banklar uchun yo‘qotishlarni kamaytiradi va moliyaviy barqarorlikni
ta’minlaydi. Tahlil davomida aniqlanganidek, O‘zbekistondagi banklar uchun ipoteka sug‘urtasi
kredit xavfini kamaytirish va kreditlashni barqarorlashtirishda foydali instrument bo‘lib xizmat
qilishi mumkin.
O‘zbekistonda ba’zi hududlar tabiiy ofatlarga moyilligi sababli ipoteka sug‘urtasi
obyektlarni yong‘in, zilzila yoki suv toshqinlaridan himoya qilishni ham o‘z ichiga olishi zarur.
Tahlil shuni ko‘rsatadiki, tabiiy xavflarga qarshi sug‘urtalashni amaliyotga tatbiq etish orqali
kreditlash jarayonidagi qaltisliklarni yanada kamaytirish mumkin. Bu, ayniqsa, qishloq joylarida
ipoteka kreditlarini kengaytirishda muhim ahamiyatga ega bo‘lishi mumkin.[8]
Ipoteka sug‘urtasini rivojlantirish uchun O‘zbekistonda tegishli qonunchilik bazasini
mustahkamlash va xalqaro tajribalarni tatbiq etish lozim. Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, amaldagi
qonunchilik, hali ham, ipoteka sug‘urtasining to‘laqonli qo‘llanilishiga to‘sqinlik qilishi mumkin.
Shu sababli, sug‘urta kompaniyalari va banklar uchun qulay shart-sharoitlarni yaratish, ipoteka
sug‘urtasi bo‘yicha maxsus qonuniy normalarni ishlab chiqish va amaliyotda qaltisliklarni yanada
samarali boshqarishga imkon beruvchi mexanizmlarni joriy qilish zarur.
O‘zbekistonning ipoteka kreditlari bo‘yicha umumiy miqdori va qaytarilmagan
kreditlar foizi
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 9
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
422
Soha mutaxassislari bilan o‘tkazilgan intervyulardan kelib chiqqan holda, ipoteka
sug‘urtasi bo‘yicha quyidagi tavsiyalar ishlab chiqildi:
- Ipoteka sug‘urtasi bozoriga kirish uchun sug‘urta kompaniyalariga yengillashtirilgan
talablar qo‘yish.
- Qaltisliklarni baholash uchun zamonaviy texnologiyalarni joriy etish, shu jumladan, uy-
joy narxining o‘zgarishini prognoz qilish usullaridan foydalanish.
- Davlat tomonidan ipoteka sug‘urtasini qo‘llab-quvvatlash va banklar uchun ipoteka
sug‘urtasiga talablarni majburiy tartibga kiritish.
Tahlil natijalari O‘zbekistonda ipoteka sug‘urtasini rivojlantirishda katta imkoniyatlar
mavjudligini ko‘rsatdi. Sug‘urtaning joriy etilishi moliyaviy tizim barqarorligini ta’minlash,
banklarning kreditlash xavfini kamaytirish va aholi uchun uy-joy olish imkoniyatlarini
kengaytirishda muhim rol o‘ynaydi. Shu bilan birga, tahlillar O‘zbekistonning huquqiy va
moliyaviy tizimida qator o‘zgarishlarni amalga oshirish zaruriyatini ham ko‘rsatdi. O‘zbekiston
uchun xalqaro tajribalarni inobatga olgan holda, ipoteka sug‘urtasi tizimini rivojlantirish
istiqbollarini ochib berish mumkin.
Muhokama
O‘zbekistonning ipoteka sug‘urtasi bozorini rivojlantirish istiqbollari mamlakatning
moliyaviy barqarorligi va aholini uy-joy bilan ta’minlash dasturlarining samaradorligini oshirish
bilan chambarchas bog‘liq. Ushbu tadqiqot davomida tahlil qilingan ma’lumotlar asosida qator
muhim masalalar va takomillashtirish yo‘nalishlari aniqlandi.[5]
Ipoteka sug‘urtasi nafaqat moliyaviy xavflarni boshqarish, balki iqtisodiyotning umumiy
barqarorligi uchun ham muhim ahamiyatga ega. Ipoteka sug‘urtasi orqali banklar va sug‘urta
kompaniyalari kredit xavfini pasaytirib, moliyaviy resurslarni kengroq aholi qatlamlariga yetkazib
berishi mumkin. Shu bilan birga, sug‘urtalangan ipoteka kreditlari ko‘chmas mulk bozoridagi
barqarorlikni ta’minlashda ham muhim rol o‘ynaydi. O‘zbekistonda ipoteka sug‘urtasi tizimi
rivojlanishi kredit olish imkoniyatlarini oshiradi, bu esa iqtisodiy rivojlanishga ijobiy ta’sir
ko‘rsatishi mumkin.
Tadqiqot davomida ko‘rib chiqilgan xalqaro tajribalar, xususan, rivojlangan davlatlar
(AQSh, Kanada, Yevropa davlatlari) va rivojlanayotgan davlatlar (Hindiston, Braziliya, Turkiya)
ipoteka sug‘urtasi tizimining iqtisodiy rivojlanishga qanday hissa qo‘shishini ko‘rsatdi. Ushbu
tajribalarni o‘rganib, O‘zbekistonga moslashtirilgan mexanizmlarni joriy etish, kredit xavfini
kamaytirish va sug‘urta kompaniyalari uchun raqobatni oshirishga xizmat qilishi mumkin.
Shuningdek, O‘zbekistonda tabiiy ofatlar xavfiga mos sug‘urta paketlarini ishlab chiqish xalqaro
tajribalar asosida amalga oshirilishi mumkin.
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 9
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
423
Hozirgi kunda O‘zbekistonda ipoteka sug‘urtasini to‘laqonli qo‘llash uchun huquqiy
asoslarning to‘liq shakllanmaganligi kuzatilmoqda. Ipoteka sug‘urtasi tizimini huquqiy jihatdan
mustahkamlash, maxsus qonunlar va regulyativ normativlarni ishlab chiqish orqali sug‘urta
kompaniyalari va banklar uchun qulay va barqaror shart-sharoitlar yaratish zarur. Bu, bir
tomondan, banklarning xavfini kamaytirsa, boshqa tomondan, ipoteka kreditlarini olishni
qulaylashtirib, ularning ommalashuviga yordam beradi.[2]
Tabiiy ofatlar, masalan, zilzila, suv toshqini va boshqa tabiiy hodisalar ko‘chmas mulk
qiymatiga jiddiy zarar yetkazishi mumkin. O‘zbekistonda ba’zi hududlar tabiiy xavflarga ko‘proq
duchor bo‘lganligi sababli, ipoteka sug‘urtasi tizimiga tabiiy ofatlar xavfiga qarshi sug‘urtani ham
qo‘shish zaruriyati ortmoqda. Bu nafaqat mulk qiymatini himoya qiladi, balki ipoteka kreditlarini
ham xavfsizroq qiladi. Shu bilan birga, tabiiy ofatlardan zarar ko‘rgan kredit oluvchilar uchun
kompensatsiya mexanizmlarini ishlab chiqish orqali ipoteka sug‘urtasi tizimini yanada ishonchli
qilish mumkin.
Davlat tomonidan ipoteka sug‘urtasini rivojlantirish dastaklari, xususan, subvensiya, soliq
imtiyozlari va regulyativ qulayliklar orqali qo‘llab-quvvatlash, sug‘urta kompaniyalari va banklar
uchun barqaror o‘sish muhitini ta’minlaydi. Qator rivojlangan mamlakatlarda davlat tomonidan
moliyaviy qo‘llab-quvvatlash tizimlari ipoteka sug‘urtasining rivojlanishiga turtki bo‘lib xizmat
qilmoqda. O‘zbekistonda ham davlat qo‘llab-quvvatlash dasturlarini kengaytirish, ayniqsa, uy-
joyga bo‘lgan talab yuqori bo‘lgan hududlarda ijtimoiy yordam choralarini ko‘rish mumkin.
Muhokama jarayonida olingan natijalar shuni ko‘rsatadiki, O‘zbekistonda ipoteka
sug‘urtasini rivojlantirish orqali moliyaviy tizimning barqarorligini oshirish va aholini uy-joy bilan
ta’minlash masalalarini hal qilish imkoniyati mavjud. Ipoteka sug‘urtasining rivojlanishi
mamlakatda ko‘chmas mulk va moliya bozorining barqarorligiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Shu bilan
birga, xalqaro tajribalarni moslashtirish va qonunchilik bazasini takomillashtirish yo‘nalishida ish
olib borish zarurligi aniqlangan. O‘zbekistonda ipoteka sug‘urtasining rivoji mamlakatning
ijtimoiy va iqtisodiy rivojlanishiga salmoqli hissa qo‘shadi.
Xulosa
O‘zbekistonda ipoteka qaltisliklarini sug‘urtalash tizimini rivojlantirish mamlakatning
moliyaviy barqarorligi, aholini uy-joy bilan ta’minlash va umumiy iqtisodiy taraqqiyot uchun
dolzarb vazifa hisoblanadi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, ipoteka sug‘urtasi kreditlash
jarayonida yuzaga keladigan turli xil xavf-xatarlarni kamaytirish va uy-joy kreditlari bozorini
yanada rivojlantirishda muhim rol o‘ynaydi. Ipoteka sug‘urtasi banklarning kredit xavfini
pasaytiradi, aholi uchun esa to‘lov barqarorligini ta’minlash orqali uy-joy sotib olish imkoniyatini
kengaytiradi.
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 9
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
424
Muhokama jarayonida aniqlanganidek, O‘zbekistonda ipoteka sug‘urtasini rivojlantirish
uchun quyidagi choralarni amalga oshirish zarur:
1. Qonunchilik bazasini takomillashtirish: Ipoteka sug‘urtasining samaradorligini oshirish
uchun maxsus qonunchilik hujjatlarini ishlab chiqish va amaldagi normativ hujjatlarni xalqaro
tajriba asosida moslashtirish kerak.
2. Tabiiy xavflarga qarshi sug‘urtani kengaytirish: O‘zbekistonda tabiiy ofatlar xavfi
mavjud bo‘lgan hududlar uchun ipoteka sug‘urtasi paketlariga tabiiy ofatlarga qarshi sug‘urtani
kiritish orqali xavf darajasini kamaytirish zarur.
3. Davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash: Davlat tomonidan moliyaviy qo‘llab-quvvatlash
va imtiyozlar yaratish orqali sug‘urta kompaniyalari va banklar uchun qulay sharoitlar yaratish
ipoteka sug‘urtasining rivojlanishiga turtki beradi.
4. Xalqaro tajribalardan foydalanish: Ipoteka sug‘urtasi bo‘yicha rivojlangan mamlakatlar
tajribasini o‘rganib, O‘zbekiston sharoitlariga moslashtirish orqali xavflarni samarali boshqarish
mexanizmlarini joriy etish lozim.
Ushbu chora-tadbirlarni amalga oshirish O‘zbekistonda ipoteka sug‘urtasi bozorining
yanada rivojlanishiga va iqtisodiy barqarorlikning mustahkamlanishiga xizmat qiladi. Ipoteka
sug‘urtasi orqali aholi uchun qulay ipoteka kreditlari taklif etilib, uy-joy olish imkoniyatlari
kengayadi. Shu bilan birga, moliyaviy tizimning barqarorligi va uy-joy bozoridagi xavfsizlik
darajasi oshadi. Natijada, ipoteka sug‘urtasi tizimi O‘zbekistonning ijtimoiy-iqtisodiy
rivojlanishiga sezilarli ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.
REFERENCES
1.
Keyn, J., & Ibtoshkovich, R. (2019). The Impact of Mortgage Insurance on Financial Stability:
A Comparative Analysis. Journal of Financial Services Research, 45(3), 123-135.
2.
Narayan, P., Mishra, A., & Singh, T. (2021). Mortgage Insurance in Emerging Markets: Case
Studies from India, Brazil, and Turkey. International Journal of Economics and Finance,
12(2), 87-102.
3.
Sobirov, A., & To‘raqulov, U. (2022). O‘zbekistonda Ipoteka Sug‘urtasi va Uning Amaliy
Tatbiqi. O‘zbekiston Iqtisodiy Tadqiqotlar Jurnali, 4(1), 45-59.
4.
Quinn, S., & Rodriguez, L. (2020). Natural Disaster Risks and Mortgage Insurance Policies:
Lessons from Global Practices. Journal of Risk Management, 18(4), 205-217.
5.
Jahon Banki va Xalqaro Valyuta Jamg‘armasi (2021). Housing Finance and Mortgage
Insurance: Recommendations for Emerging Economies. Jahon Banki va Xalqaro Valyuta
Jamg‘armasi hisobotlari, Vashington, AQSh.
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 9
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
425
6.
O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. (2020). O‘zbekistonda ipoteka kreditlash tizimini
tartibga solish bo‘yicha me’yoriy-huquqiy hujjatlar. Toshkent: Markaziy bank nashrlari.
7.
OECD (2020). Mortgage and Housing Markets in Transition Economies: Policy Guidelines.
OECD Economic Outlook, Parij, Frantsiya.
8.
Shokirov, N. (2021). Moliyaviy Xavflarni Boshqarish va Ipoteka Sug‘urtasi Rolining
O‘zgarishi. Moliyaviy Tadqiqotlar va Innovatsiyalar Jurnali, 3(2), 112-128.
9.
Ahmadaliev, M., & Rasulov, S. (2020). O‘zbekistonda Ko‘chmas Mulk Sug‘urtasi va Unga
Tabiiy Ofatlar Ta’siri. Iqtisodiyot va Innovatsion Taraqqiyot Jurnali, 6(3), 75-89.
10.
European Mortgage Federation. (2021). Mortgage and Real Estate Financing in the European
Union: Standards and Trends. EMF Annual Report, Bryussel, Belgiya.
