Dekabr, 2024-Yil
847
SHAXSTIŃ BAǴDARLANǴANIN ÚYRENIW
Nawrizbaeva Indira Kamalbayqizi
Berdaq atindaği Qaraqalpaq Mamleketlik Universiteti Shimbay fakulteti 2 kurs ameliy
psixologiya studenti
https://doi.org/10.5281/zenodo.14519249
Annotatsiya.
Bul teziste shaxstıń baǵdarlanǵanlıǵı túsinigi, onıń qáliplesiwi, túrleri hám
áhmiyeti yoritiladi. Shaxstıń baǵdarlanǵanlıǵın úyreniwdiń zamanagóy usılları, psixologiyalıq
jantasıwları hám diagnostika metodları haqqında maǵlıwmat beriledi. Bul izertlew shaxstıń
maqset, mútajlik hám qádiriyatlarına uyqas túrde ózin kórinetuǵın qılıw processlerin analiz qılıw
imkaniyatın beredi.
Gilt sózler:
shaxs baǵdarlanǵanlıǵı, maqset, mútajlikler, qádiriyatlar, shaxs psixologiyasi,
motivatsiya, diagnostika metodları.
Kirisiw
Shaxstıń baǵdarlanǵanlıǵı insannıń ómirindegi zárúrli psixologiyalıq faktorlardan biri
bolıp tabıladı. Bul túsinik shaxstıń qızıǵıwshılıqları, mútajlikleri, qádiriyatları, motivları hám
maqsetleri birliginen ibarat bolıp, insan turpayınıń málim bir jónelis menen háreket etiwine sebep
boladı. Shaxstıń baǵdarlanǵanlıǵı onıń ishki mútajlikleri hám sırtqı faktorlarǵa uyqas túrde
qáliplesedi. Bul processni analiz qılıw arqalı insannıń qanday qararlar qabıllawı, qanday
maqsetlerdi tańlawı hám olarǵa erisiwde qanday jóneliste háreket etiwin anıqlaw múmkin.
Shaxstıń baǵdarlanǵanlıǵın úyreniw psixologiya hám pedagogika salasında júdá zárúrli
bolıp tabıladı, sebebi bul process shaxstıń rawajlanıwı hám óz-ózin ámelge asırıw
múmkinshiliklerin bahalawda tiykarǵı rol oynaydı. Bul maqalada shaxs baǵdarlanǵanlıǵın
úyreniwdiń teoriyalıq tiykarları hám ámeliy metodları haqqında sóz baradı.
Shaxstıń baǵdarlanǵanlıǵın úyreniw
Shaxstıń baǵdarlanǵanlıǵı insannıń ishki psixologiyalıq processlerin, onıń turpayı hám
turmıslıq iskerliginiń bas faktorların belgileytuǵın zárúrli túsinik bolıp tabıladı. Bul shaxstıń
maqsetleri, qızıǵıwshılıqları, mútajlikleri hám qádiriyatlarınıń málim bir sisteması bolıp, insan
iskerliginiń tiykarǵı baǵdarın belgileydi. Shaxstıń baǵdarlanǵanlıǵı ishki motivatsiya menen
bekkem baylanıslı bolıp, shaxstıń óz turmısında qanday qararlar qabıllawın, qanday jóneliste
rawajlanıwın hám sırtqı sharayatlarǵa qanday qatnas bildiriwin belgileydi. Baǵdarlanǵanlıq,
áwele, shaxstıń mútajlikleri tiykarında qáliplesedi. Shaxstıń ishki mútajlikleri, maqset hám
Dekabr, 2024-Yil
848
qádiriyatları onıń sırtqı ortalıqtaǵı minez-qulqlarına, social qatnaslarına hám iskerligindegi
tabıslarına tikkeley tásir kórsetedi.
Shaxstıń baǵdarlanǵanlıǵın úyreniw kóp jıllardan berli psixologiya pániniń oraylıq
máselelerinen biri esaplanadı. Izertlewshilerdiń shaxstıń jónelisli turpayı, onıń tiykarǵı motivları
hám qádiriyatların anıqlaw ushın túrli jantasıw hám metodlardı islep shıqqanlar. Shaxstıń
baǵdarlanǵanlıǵı maqsetke baǵdarlanǵanlıǵı, social baǵdarlanǵanlıǵı, professional iskerlikke
yamasa jeke máplerge baǵdarlanǵanlıǵı sıyaqlı túrlerge ajratıladı. Bul jónelislerdiń qáliplesiwi
social -mádeniy faktorlar, shańaraqqa tiyisli tárbiya, tálim sisteması, shaxstıń ishki qásiyetleri jáne
onıń óz-ózin ańǵarıw dárejesi menen baylanıslı.
Psixologiyada shaxstıń baǵdarlanǵanlıǵın úyreniw ushın bir qatar diagnostik usıllar bar.
Eń kóp qollanılatuǵın metodlardan biri sorawnamalar hám testler bolıp tabıladı. Mısalı, B.
Bassning baǵdarlanǵanlıq testi shaxstıń mútajlikleri hám motivatsiyasın anıqlawda nátiyjeli
esaplanadı. Bul testler shaxstıń maqsetke jónelgenlik dárejesin, onıń social yamasa individual
máplerge baǵdarlanǵanlıǵın anıqlaw imkaniyatın beredi. Sonıń menen birge, C. Zamfirning
motivatsion jónelisti anıqlaw testi de keń qollanıladı. Bul test shaxstıń iskerlikke ishki yamasa
sırtqı motivlar tiykarında baǵdarlanǵanlıǵın analiz qılıw ushın arnalǵan.
Shaxstıń baǵdarlanǵanlıǵın úyreniwde baqlaw usılı da nátiyjeli esaplanadı. Bul metod
shaxstıń real turmıslıq sharayatlarda ózin qanday tutıwın baqlaw arqalı onıń jónelisli turpayın
analiz qılıw imkaniyatın beredi. Mısalı, shaxstıń jumıs jayında yamasa oqıw processindegi minez-
qulqları, topar menen islewdegi aktivligi hám qarar qabıllawdaǵı ústin turatuǵınlıqları onıń
baǵdarın ashıp beretuǵın zárúrli maǵlıwmatlardı beredi. Sáwbet usılı bolsa shaxs menen júzbe-júz
ushırasıw arqalı onıń qádiriyatları, maqsetleri hám qızıǵıwshılıqları haqqında tolıq maǵlıwmat
alıw imkaniyatın beredi. Sáwbet dawamında psixolog shaxstıń ózin qanday aqıl etiwi hám
turmıslıq maqsetlerine qanday umtılısların anıqlawı múmkin.
Eksperiment usılı shaxstıń túrli sharayatlarda ózin qanday tutıwın analiz qılıw ushın
qollanıladı. Mısalı, stressli yamasa uǵımsız jaǵdaylarda shaxstıń qarar qabıllaw usılı hám turpayı
uyreniledi. Bul metod shaxstıń motivatsiya dárejesin anıqlaw jáne onıń qaysı jóneliske beyimligin
bahalaw ushın paydalı bolıp tabıladı. Sonıń menen birge, proektiv metodlar da shaxstıń
baǵdarlanǵanlıǵın anıqlawda nátiyjeli esaplanadı.
Juwmaq
Shaxstıń baǵdarlanǵanlıǵın úyreniw onıń maqset hám mútajliklerin tereń ańǵarıwǵa
járdem beredi. Bul process tekǵana teoriyalıq, bálki ámeliy tárepten de úlken áhmiyetke iye.
Sorawnamalar, testler, baqlaw hám eksperimentlar sıyaqlı metodlar arqalı shaxstıń baǵdarı
Dekabr, 2024-Yil
849
anıqlanadı hám ol menen islewde nátiyjeli jantasıwlar islep shıǵıladı. Bul bolsa shaxstıń socialliq
ómirde tabısqa jetiwi hám ózin tolıq ámelge asırıwı ushın bekkem mákán jaratadı.
REFERENCES
1.
Рейимбаевна, М. В. "ВОЗМОЖНОСТИ СОЦИАЛЬНО-ПСИХОЛОГИЧЕСКИХ
ТРЕНИНГОВ В РАЗВИТИИ ЖИЗНЕННЫХ ЦЕЛЕЙ У ПОДРОСТКОВ." Inter
education & global study 8 (2024): 455-461.
2.
Daribaev,
Atabay,
Arman
Sipatdinov,
and
Venera
Mambetiyarova.
"THE
RELATIONSHIP OF OUR YOUTH IN THE ERA OF GLOBALIZATION WITH THEIR
PARENTS DURING ADOLESCENCE." Modern Science and Research 3.5 (2024): 245-
247.
3.
Reyimbaevna, Mambetiyarova Venera, and Sipatdinov Arman Sharafatdinovich.
"GLOBALLASHUV ASRIDAGI YOSHLARIMIZNING O’SMIRLIK DAVRIDAGI
OTA-ONALAR BILAN MUNOSABATI." (2024).
4.
Jansulu, Tursinbaeva, and Mambetiyarova Venera. "SOTSIAL PSIXOLOGIYADA
SHAXS MUAMMOSI." (2024).
5.
Mambetiyarova, Venera, and Jansulu Tursinbaeva. "PERSONALITY PROBLEM IN
SOCIAL PSYCHOLOGY." Modern Science and Research 3.5 (2024): 303-305.
6.
Venera, Mambetiyarova. "PSYCHOLOGICAL ANALYSIS OF THE RELATIONSHIP
BETWEEN CHILDREN AND PARENTS IN ADOLESCENCE." European International
Journal of Pedagogics 4.05 (2024): 16-19.
7.
Alpamıs, Bazarbaev, and Mambetiyarova Venera. "SOCIAL PSIXOLOGIYADA KISHI
TOPARLAR PSIXOLOGIYASI." Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning
zamonaviy tendensiyalari va rivojlanish omillari 31.2 (2024): 150-153.
8.
Mambetiyarova, Venera, and Sulaymon Nazarov. "RELATIONSHIP OF ADOLESCENT
CHILDREN IN THE FAMILY." Modern Science and Research 3.6 (2024).
9.
Reyimbaevna, Mambetiyarova Venera, and Nazarov Sulaymon. "RELATIONSHIP OF
ADOLESCENT CHILDREN IN THE FAMILY." (2024).
10.
Sipatdinov, Arman, and Venera Mambetiyarov. "KATTA MAKTABGACHA
YOSHDAGI BOLALARNING IJTIMOIYLASHISH JARAYONINI TO’G’RI TASHKIL
ETISH SHARTLARI." Modern Science and Research 3.10 (2024): 269-273.
11.
Reymbaevna, Mambetiyarova Venera, and Umirzakova Laylo Mansurjon Qizi.
"XARAKTER AKSENTUATSIYASI." Научный Фокус 2.19 (2024): 50-55.
Dekabr, 2024-Yil
850
12.
Venera, Mambetiyarova, and Shodiyorova Fazilat Obid Qizi. "SHAXSNING
EMOTSIONAL JABHASI VA UNI O’RGANISH METODLARI." Научный Фокус 2.19
(2024): 208-213.
13.
Reymbaevna,
Mambetiyarova
Venera.
"TATBIQIY
SOTSIAL
PSIXOLOGIYA." Научный Фокус 2.19 (2024): 47-49.
14.
Reymbaevna, Mambetiyarova Venera. "SHAXS TEMPERAMENTINI O’RGANISH
METODLARI." MASTERS 2.11 (2024): 9-16.
15.
Rayimbayevna, Mambetiyarova Venera. "PSIXOLOGIK ADAPTATSIYS VA OILA
INTEGRATSIYASI." Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy
tendensiyalari va rivojlanish omillari 37.2 (2024): 150-153.
16.
Reyimbaevna,
Mambetiyarova
Venera.
"ETNOPSIXOLOGIYA
FANINING
PREDMETI,
VAZIFALARI
VA
METODLARI." Modern
education
and
development 15.7 (2024): 304-308.
17.
Mambetiyarova, Venera, and Aytbike Oralbaeva. "DIN PSIXOLOGIYASINING
ZAMONAVIY FANLAR TIZIMIDAGI TUTGAN O’RNI." Modern Science and
Research 3.12 (2024): 100-104.
18.
Ilyasova, Gulnaz, Arman Sipatdinov, and Venera Mambetiyarova. "OILA SHAXS
IJTIMOIYLASHUVIGA
TA’SIR
KO’RSATUVCHI
MUHIM
OMIL
SIFATIDA." Modern Science and Research 3.12 (2024): 601-604.
19.
Tursinbaeva, Jansulu, Arman Sipatdinov, and Venera Mambetiyarova. "TATBIQIY
IJTIMOIY PSIXOLOGIYANING RIVOJLANISH BOSQICHLARI VA UNING
AMALIY QO’LLANILISHI." Modern Science and Research 3.12 (2024): 605-608.
20.
Reyimbaevna, Mambetiyarova Venera, and Jumabayeva Marupa. "OTA-ONA VA
FARZANDLAR
MUNOSABATINING
XUSUSIYATLARI." TADQIQOTLAR.
UZ 51.6 (2024): 20-23.
21.
Reyimbaevna, Mambetiyarova Venera, and Dáwletbaeva Gúmisay. "PSIXOLOGIK
ADAPTATSIYA VA OILA INTEGRATSIYASI." TADQIQOTLAR. UZ 51.6 (2024):
34-37.
22.
Maxsetbaeva, Dilnaz, Arman Sipatdinov, and Venera Mambetiyarova. "MILLIY
XARAKTER VA ETNIK IDENTIKLIKNING SHAKLLANISHI VA ULARNING
GLOBAL O ‘ZGARISHLARDAGI ROLI." Modern Science and Research 3.12 (2024):
597-600.
Dekabr, 2024-Yil
851
23.
Reyimbaevna, Mambetiyarova Venera, and Musaeva Gulnur. "ETNOS VA MILLAT
TUSHUNCHALARINING QIYOSIY TAHLILI." TADQIQOTLAR. UZ 51.6 (2024): 38-
45.
24.
Bekbergenova, Diynara, Arman Sipatdinov, and Venera Mambetiyarova. "DINNING
SHAXS SHAKLLANISHIDAGI O'RNI VA MOHIYATI." Modern Science and
Research 3.12 (2024): 593-596.
25.
Mambetiyarova,
Venera,
and
Feruza
Xojametova.
"ETNIK
GURUHLAR
PSIXOLOGIYASI
TIZIMIDA
ETNOSENTRIZMNING
YUZAGA
KELISH
BOSQISCHLARI." Modern Science and Research 3.12 (2024): 106-110.
