ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
960
O'ZBEKISTONDA XOTIN-QIZLARNING MAVQEYI (1991–2016)
Ismoilova Diyoraoy Xursandjon qizi
Termiz davlat universiteti, 2-bosqich magistri.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14601907
Annotatsiya. Ushbu maqolada O'zbekistonda xotin-qizlarning mavqeini 1991-2016
yillarda o'rgangan holda, ijtimoiy va siyosiy jarayonlarda ularning o'rni va rollari tahlil qilinadi.
Kalit so’zlar: Konstitutsiya, siyosiy o'zgarishlar, xotin-qizlarning huquqlari, dasturlar,
gender tenglikni rag'batlantirish, islohotlar.
THE STATUS OF WOMEN IN UZBEKISTAN (1991–2016)
Abstract. This article studies the status of women in Uzbekistan in 1991-2016, analyzing
their place and roles in social and political processes.
Keywords: Constitution, political changes, women's rights, programs, promotion of gender
equality, reforms.
ПОЛОЖЕНИЕ ЖЕНЩИН В УЗБЕКИСТАНЕ (1991–2016 ГГ.)
Аннотация. В статье рассматривается положение женщин в Узбекистане в 1991-
2016 гг., анализируется их роль и место в общественно-политических процессах.
Ключевые слова: Конституция, политические изменения, права женщин,
программы, продвижение гендерного равенства, реформы.
Kirish:
O'zbekiston Respublikasining mustaqillikka erishganidan keyin, ya'ni 1991-yilda
mamlakatda ijtimoiy, iqtisodiy va siyosiy o'zgarishlar boshlandi. Bu davrda xotin-qizlarning
jamiyatdagi o'rni ham sezilarli darajada o'zgardi. O'zbekistonning mustaqillikka erishishi bilan,
xotin-qizlarning huquqlari va mavqeini yaxshilash uchun bir qator chora-tadbirlar amalga
oshirildi. Shu bilan birga, ular hali ham bir qator muammolarni, jumladan, gender tengsizlikni va
turli xil ijtimoiy cheklovlarni boshdan kechirishda davom etishdi. Ushbu maqolada O'zbekistonda
xotin-qizlarning mavqeini 1991-2016 yillarda o'rgangan holda, ijtimoiy va siyosiy jarayonlarda
ularning o'rni va rollari tahlil qilinadi.
1. Mustaqillik davrida O'zbekistonda xotin-qizlarning huquqlari
O'zbekiston mustaqillikka erishganidan so'ng, davlat tomonidan xotin-qizlarning huquq va
erkinliklarini ta'minlashga qaratilgan bir qator qonunlar va dasturlar ishlab chiqildi. 1992-yilda
qabul qilingan O'zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi har bir fuqaroning, shu jumladan,
ayollarni teng huquqlilikni kafolatladi. Biroq, amalda xotin-qizlar hali ham ko'plab sohalarda
iqtisodiy va ijtimoiy tengsizlikka duch kelishdi.
Xotin-qizlar va oilaviy siyosat sohasidagi dasturlar muhim ahamiyatga ega bo'ldi. 1994-
yilda O'zbekiston Respublikasi xotin-qizlar qo'mitasi tashkil etildi. Uning asosiy maqsadi xotin-
qizlarning ijtimoiy va iqtisodiy hayotda faol ishtirokini ta'minlash, oilaviy va gender tenglikni
rag'batlantirish edi.
2. Xotin-qizlarning siyosiy va iqtisodiy ishtiroki
1990-yillar davomida xotin-qizlarning siyosiy va iqtisodiy ishtiroki cheklangan bo'lsa-da,
ularga oid dasturlarni ishlab chiqish va amalga oshirish jarayonlari boshlandi. O'zbekistonda xotin-
qizlarning siyosiy ishtirokini kengaytirishga qaratilgan bir qator qonunlar va tashabbuslar mavjud
edi, lekin bu boradagi islohotlar o'z samarasini darhol bermadi.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
961
Parlamentda xotin-qizlar 1990-yillar davomida juda kam sonni tashkil etdi. Misol uchun,
1994-yilda O'zbekiston Respublikasi Oliy Majlisida faqat 5 nafar ayol deputat bo'lsa, bu
ko'rsatkich 2000-yillarda biroz oshdi. 2009-yilda esa Oliy Majlisda xotin-qizlarning ulushi 15%
atrofida bo'ldi, bu esa o'zgarishlar yuz berayotganini ko'rsatadi.
Iqtisodiy faoliyatda esa xotin-qizlar ko'pincha past maoshli, og'ir mehnat sharoitidagi ishlar
bilan band bo'lishdi. Biroq, 1990-yillarning oxiriga kelib, ayollar o'rtasida kichik biznesni boshlash
va tadbirkorlik faoliyati rivojlana boshladi. Ayniqsa, shaharlarda ayollar o'z bizneslarini ochishga
va o'z faoliyatlarini rivojlantirishga qiziqish ko'rsatishdi.
3. Xotin-qizlar va ta'lim
1990-yillarda O'zbekistonda ta'lim tizimida ham xotin-qizlar uchun imkoniyatlar kengaydi.
1992-yilda ta'lim olishni kengaytirish va xotin-qizlar uchun o'qish imkoniyatlarini ta'minlashga
qaratilgan bir qator chora-tadbirlar amalga oshirildi. O'zbekistonda ayollar orasida oliy ta'limni
olganlarning soni o'sib bordi. Ta'limning barcha bosqichlarida, shu jumladan, universitetlarda
ayollar ko'plab sohalarda o'qishni boshlashdi.
Biroq, bu borada ba'zi hududlarda, ayniqsa qishloq joylarida, xotin-qizlar hali ham ta'lim
olishda to'siqlarga duch kelishdi. Ma'lum darajada, qishloq joylarida oila va jamiyatning
konservativ qarashlari ayollarning o'qishiga qarshi turdi.
4. Xotin-qizlar uchun ijtimoiy xizmatlar
1990-yillar davomida xotin-qizlar uchun ijtimoiy xizmatlar, jumladan, sog'liqni saqlash va
bolalar parvarishi xizmatlari rivojlana boshladi. Xotin-qizlarning reproduktiv huquqlari, jumladan,
oilaviy rejalashtirish va bolali ayollar uchun sog'liqni saqlash xizmatlari takomillashdi.
O'zbekistonda sog'liqni saqlash tizimi, ayniqsa, ayollar uchun bepul tibbiy xizmatlar
taqdim etishda davom etdi. Xotin-qizlar uchun onalik va bolalikni himoya qilishga qaratilgan
dasturlar rivojlandi. Lekin, bu xizmatlarning sifat va imkoniyatlari ba'zi hududlarda hali ham kam
bo'lib qolgan.
5. Gender tengligi masalalari
1991–2016-yillar orasida O'zbekistonda gender tengligi sohasida ba'zi ijobiy o'zgarishlar
yuz berdi. Lekin, ayollar hali ham turli sohalarda, ayniqsa siyosat va yuqori lavozimdagi ishlar
bo'yicha, yetarli darajada vakillikni egallamagan. Gender stereotiplari, oiladagi o'rni va oilaviy
majburiyatlar ayollarning jamiyatdagi faol ishtirokini cheklab keladi.
Genderga oid zo'ravonlik va xotin-qizlarga nisbatan tajovuz kabi masalalar ham mavjud
edi. Shu bilan birga, O'zbekistonda davlat va nodavlat tashkilotlari tomonidan gender tengligi va
ayollarni himoya qilish bo'yicha targ'ibot ishlari olib borildi. 2010-yillarda xotin-qizlar uchun
gender tengligi masalalariga e'tibor yanada kuchaygan va bu jamiyatdagi islohotlarga olib keldi.
Xulosa
1991-2016-yillar davomida O'zbekistonda xotin-qizlarning ijtimoiy, siyosiy va iqtisodiy
mavqei sezilarli darajada o'zgardi. Mustaqillikning dastlabki yillarida xotin-qizlar huquqlarini
himoya qilishga qaratilgan chora-tadbirlar boshlangan bo'lsa-da, gender tengligi hali ham to'liq
ta'minlanmagan edi.
Xotin-qizlarning jamiyatdagi o'rni asta-sekin yaxshilangan bo'lsa-da, ularning to'liq
erkinlik va imkoniyatlarga ega bo'lishi uchun hali ko'plab islohotlar va jamoatni xabardor qilish
ishlari davom ettirilishi zarur.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
962
O'zbekistonning keyingi rivojlanishida xotin-qizlarning haq-huquqlarini himoya qilish va
ularning jamiyatdagi faol ishtirokini ta'minlash muhim ahamiyat kasb etadi.
REFERENCES
1.
Abilov.U, Boboyeva.Z “Gender tadqiqot asoslari kursi xususiyatlari”: - Т-2003; - B. 276.
2.
O’razaliyeva.Gtnder va ayollar huquqiy madaniyati. -Toshkent. – 2009. – B.5-7.
3.
Антология гендерной теории. - Минск: Пропилен, 2000. - Б. 383 .
4.
Шинелева Л.Т. Женщина и общество. - Ташкент: Политиздат, 1990. - С. 176.
5.
Gasanova M. Ayol huquqi va erkinliklari. //Ijtimoiy va iqtisodiy huquqlar sohasida xotin-
qizlarga nisbatan tahqirlanishning yo’l qo’yilmasligi. - Т.:Adolat, 2002. - B. 37.
