ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
34
МАЛАКАЛИ ГАНДБОЛЧИЛАРНИ ТАКТИК ҲАРАКАТЛАРНИ
ТАКОМИЛЛАШТИРИШНИНГ ВОСИТА ВА УСЛУБЛАРИ
Икромов Улуғбек Исмоилович
Спорт ўйинлари бўйича Республика олий спорт маҳорати мактабининг гандбол
бўйича тренери
Ўзбекистон эркаклар миллий терма жамоасининг бош тренери
Мўминов А.Ш.
ЎзДЖТСУ, п.ф.б.ф.д (PhD) доцент.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14605918
Аннотация.
Мазкур мақолада малакали гандболчиларнинг тактик ҳаракатларини
ошириш бўйича тадқиқот ишлари олиб борилган. Гандболчиларнинг тактик
ҳаракатларини такомиллаштириш юзасидан восита ва услублар ишлаб чиқилган ҳамда
амалиётга жорий этилган.
Калит сўзлар:
тактик ҳаракатлар, малакали гандболчилар, ўкув машғулот,
мусобақа фаолияти, педагогик назорат.
НАВЫКИ ГАНДБОЛИСТОВ ТАКТИЧЕСКИЕ ДВИЖЕНИЯ
СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ СРЕДСТВ И ТЕХНИКИ
Аннотация.
В данной статье проведена исследовательская работа по
совершенствованию
тактических
действий
квалифицированных
гандболистов.
Разработаны и внедрены в практику средства и приемы с целью совершенствования
тактических действий гандболистов.
Ключевые слова:
тактические действия, квалифицированные гандболисты,
тренировка, соревновательная деятельность, педагогический контроль.
TOOLS AND METHODS FOR IMPROVING HANDBALL PLAYERS' TACTICAL
MOVEMENT SKILLS
Abstract.
This article contains research work to improve the tactical actions of qualified
handball players. Tools and techniques have been developed and put into practice in order to
improve the tactical actions of handball players.
Key words
: tactical actions, qualified handball players, training, competitive activity,
pedagogical control.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
35
Мавзунинг долзарблиги:
Гандболчиларни тактик тайёргарлигини ривожланишида
айникса гурух тактик харакатлар асосий йўналишларидан биридир.
Мураббий ўкув машғулот режасини тузиш тизимида ва микроциклларига риоя
килиш лозим. Айникса бу қизлар ва ўсмирлар учун тузиладиган дастурларда ёритилиши
лозим чунки бу уларнинг келажакда малакали спортчи бўлиш омилидир тактик
таёргарликни ривожлантиришда гурух тактик харакатларини такомиллаштириш воситалар
йиллик иш жараёнида тактик малакаларини ошириш учун мўлжалланган даврларга
босқичларга боғлиқдир.
Тактик фаолиятини режалаштиришда уларнинг ёшларига эътибор бериш бу
конунийдир. Ўкув машғулот жараёнинг асоси бу юклама эмас балки бу тайёргарлик
боскичларнинг ўкув машғулот билан нисбатидир ўқув машғулот жараёнида энг мухим
спортчи мураббий спортчи мураббий сохасида орасида чамбарчас боғликликка эришиш
зарур бундай ҳолат мураббий ва спортчи орасидаги фикр тушунчалар бир хил тус
олгандагина рўёбга чикади маскур ишнинг янгилиги шундан иборатки бунда куйидаги
текшириш ишлари асосланган.
- гандболчиларнинг тактик таёргарлик жараёнида тўғри танланган усуллардан
фойдаланган.
- стандарт гурух бўлиб ўзаро харакатларни ўрганиш ва ташкил ва этиш
режалаштириш асоси.
Тадқиқотнинг мақсади;
Малакали
гандболчиларни
тайёрлашда
гурух
тактик
ҳаракатларни
такомиллаштиришнинг восита ва услубларини ўрганиш.
Тадқиқот вазифали қуйидагилардан иборат;
-
гандболчиларнинг умумий ва махсус жисмоний тайёргарлигини махсус тестлар
ёрдамида аниқлаш.
-
мусобақаларда ўйинчиларнинг сифат кўрсаткичларини аниқлаш;
-
махсус тестлар асосида гандболчиларнинг техник-тактик тайёргарлигини баҳолаш.
Тадқиқот усуллари.
-
махсус адабиёт ва илмий методик мақолаларнинг таҳлили.
-
педагогик назорат.
-
гандболчиларнинг техник-тактик ҳаракатларининг таҳлили.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
36
-
гандболчиларнинг умумий ва махсус жисмоний тайёргарлигини тестлар асосида
баҳолаш.
Гандболчиларнинг техник-тактик тайёргарлигини баҳолаш услубиёти.
Ўзбекистон Давлат жисмоний тарбия ва спорт университети “Гандбол, регби
назарияси ва услубияти” кафедраси тайёрлаган педагогик дастур асосида ўтказилган
тестлар;
-
30 метрга юугуриш;
-
30 метрга тўп билан йугуриш;
-
уч хатлаб сакраш;
-
абалаков усулида сакраш;
-
тўпни узоққа улоқтириш;
“ЎзДЖТСУ”
гандбол жамоасининг техник-тактик ҳаракатларини назорати.
1-жадвал
№
Техник-тактик
ҳаракатлар
Ҳимоячи
Ҳужумчи
Ярим
ҳимоячи
Марказий
ҳимоячи
1
Тўпни қабул қилиш
17,3±2,2
11,3±2,1
74,5±5,2
49,5±1,8
158,8±4,1
121,5±2,4
171,2±2,6
134,8±2,2
2
Шеригига тўпни
узатиш
9,1±1,3
5,1±1,9
69,7±2,4
35,8±1,2
146,1±2,4
114,3±2,1
160,9±2,9
126,1±2,2
3
Рақибни алдаб ўтиш
11,3±2,8
9,5±2,1
16,9±1,4
9,5±2,3
20,2±1,9
11,3±2,8
25,4±1,9
12,5±2,3
4
Зарба бериш
2,9±2,2
3,2±1,4
6,8±2,7
10,0±2,4
12,1±1,3
9,5±2,0
6,9±2,0
9,6±1,5
5
Зарба бериш нуқтаси
19,5±1,3
1,3±1,2
12,5±1,0
7,3±1,5
20,3±1,1
8,7±2,6
24,9±1,5
10,8±2,4
6
ТТХ умумий
кўрсаткичи
46,2±1,8
33,2±1,8
102,3±2,5
96,7±1,3
25,9±2,2
23,0±1,7
34,9±1,3
329,9±2,7
“ЎзДЖТСУ” жамоасининг таҳлил натижаларига кўра тайёргарлик даражаси ўртача
эканлиги юқуридаги жадвалдан кўришимиз мумкин.
2-жадвал
“ЎзДЖТСУ”
жамоасининг
умумий жисмоний тайёргарлиги.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
37
(тадқиқотдан олдин)
“ЎзДЖТСУ”
жамоасининг махсус жисмоний тайёргарлиги.
(тадқиқотдан олдин)
№
Ф.И.Ш
30 м
югуриш
с
Уч
ҳатлаб
сакраш,
см
Вазни 1 кг бўлган
тўпни отиш. м
Моксимо
н
югуриш, с
Купе
р
тести,
м
Ўнг
қўл
Чап
қўл
Икки
қўллаб
1
А-в
4,38
782
28
15,3
10,3
22,9
2685
2
А-в
4,38
767
27,7
15,3
10,3
23,2
2644
3
Р-в
4,37
783
27
14,2
9,9
23,2
2656
4
Х-в
4,44
773
26
14,0
9,6
23,3
2679
5
Т-в
4,39
776
26
13,8
10,0
23,2
2708
6
М-в
4,43
764
27
15,0
9,9
23,4
2678
7
Ф-в
4,46
768
28
14,7
10,2
23,4
2649
8
Г-в
4,37
767
27
14,7
10,4
23,2
2712
9
Д-в
4,40
779
28
14,8
10,2
23,4
2654
10
Е-в
4,31
772
27
14,3
9,9
23,0
2698
11
Т-в
4,43
766
25,7
14,1
10,0
23,4
2684
12
С-в
4,44
767
27,2
14,70
10,1
23,2
2690
Х
4,4
772
27
14,5
10,0
23,2
2678
№
Ф.И.
Ш
30 м устунлараро
айланиб ўтиш,
тўпни ерга уриб, с
Гандбол тўпини
узоқликка отиш, м
30
м
тўп
н
и
е
р
га
ур
и
б ю
гур
и
ш
, с
Олд
и
н
га ч
и
қ
и
ш
лар,
с
К
омп
ле
к
с маш
қ
лар,
с
Ўнг қўл
Чап
қўл
Ўнг қўл
Чап
қўл
1
А-в
7,0
7,2
42,6
25
5,1
19,2
31,0
2
А-в
7,0
7,2
43
26
5,1
19,2
31,2
3
Р-в
7,0
7,2
42,5
26,5
5,1
19,0
31,2
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
38
3-жадвал
“ЎзДЖТСУ”
жамоасининг
умумий жисмоний тайёргарлиги.
(тадқиқотдан кейин)
4-жадвал
“ЎзДЖТСУ”
жамоасининг махсус жисмоний тайёргарлиги.
4
Х-в
7,1
7,4
40
24
5,2
19,2
31,2
5
Т-в
7,0
7,3
40,7
24,5
5,1
19,2
31,4
6
М-в
7,1
7,3
41,5
25
5,2
19.4
31,2
7
Ф-в
7,2
7,4
42
26
5,3
19,2
31,4
8
Г-в
7,0
7,3
41
25
5,1
19,4
31,4
9
Д-в
7,0
7,3
42
26
5,1
19,4
31,2
10
Е-в
6,9
7.1
42
25
5,1
19,2
31,0
11
Т-в
7,1
7,3
41
25
5,2
19,2
31,4
12
С-в
7,1
7,4
41
25
5,2
19,4
31,2
Х
7,0
7,2
41,6
25
5,1
19,2
31,2
№
Ф.И.Ш
30 м
югуриш
с
Уч
ҳатлаб
сакраш,
см
Вазни 1 кг бўлган
тўпни отиш. м
Мокси
мон
югуриш
, с
Купер
тести, м
Ўнг
қўл
Чап
қўл
Икки
қўллаб
1
А-в
4,40
786
29
16,0
10,5
23,2
2690
2
А-в
4,41
770
28,7
16,2
10,4
23,6
2656
3
Р-в
4,38
486
27,5
14,7
14,7
23,4
2679
4
Х-в
4,50
776
28
14,2
14,2
23,8
2678
5
Т-в
4,42
779
27
14,2
14,2
23,4
2712
6
М-в
4,50
768
28
15,3
15,3
23,6
2685
7
Ф-в
4,55
776
29
14,8
10,3
23,6
2654
8
Г-в
4,45
773
28
14,8
10,8
23,4
2730
9
Д-в
4,45
782
28,7
15,2
10,8
23,8
2698
10
Е-в
4,35
776
28
14,7
10,2
23,6
2820
11
Т-в
4,50
768
26,7
14,7
10,4
23,8
2698
12
С-в
4,48
773
29
14,8
10,3
23,6
2698
Х
4,48
776
28
15
12
23
2699
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
39
(тадқиқотдан кейин)
5-жадвал
Юқорида кўрсатилган жадваллар асосида тайёргарлик машғулотлари ўтказилса,
кўзланган мақсадга осонроқ эришиш мумкин деб ҳисоблайман.
Махсус жисмоний тайёргарликнинг (МЖТ) мусобақалар давридаги асосий вазифаси
гандболсиларнинг жисмоний ва техник-тактик маҳоратларини, тезкорлик, куч,
чидамлилик, позицион ўйинлари, тактик ўйинлари тайёргарлик даври ҳолатига сақлаб
қолиш ва ўйинда намоиш этишдан иборат.
Хулоса
Хулоса қилиб шуни айтишимиз мумкинки гандболчиларни тайёрлашда угуруҳ
тактик ҳаракатларини такомиллаштириш учун бир қанча усул ва воситалар кўрсатиб
ўтилган. Гуруҳ тактик ҳаракатларини ривожлантириш ҳимоя ва хужумда кўрсатиб ўтилган.
№
Ф.И.
Ш
30 м устунлараро
айланиб ўтиш,
тўпни ерга уриб, с
Гандбол тўпини
узоқликка отиш, м
30
м
тўп
н
и
е
р
га ур
и
б
ю
гур
и
ш
, с
Олд
и
н
га ч
и
қ
и
ш
лар, с
К
омп
ле
к
с маш
қ
лар, с
Ўнг қўл
Чап
қўл
Ўнг қўл Чап қўл
1
А-в
6,9
7,0
41
26
5,0
19,0
30,6
2
А-в
6,9
7,1
42
27
5,0
19,2
30,6
3
Р-в
6,8
7,1
41
27
5,0
18,8
30,8
4
Х-в
7,0
7,2
40
25
5,1
18,8
30,6
5
Т-в
7,1
7,1
41
26
5,0
19,0
30,4
6
М-в
6,9
7,0
42
26
5,1
19,2
30,4
7
Ф-в
7,0
7,2
41
27
5,2
19,0
30,4
8
Г-в
6,9
7,1
42
25,6
5,0
19,2
31,2
9
Д-в
6,8
7,1
43
27
5,0
192
30,4
10
Е-в
6,8
7,0
43
26
5,0
19,0
30,4
11
Т-в
7,0
7,2
42
26
5,1
19,0
30,4
12
С-в
7,0
7,2
42
26
5,1
19,2
30,8
Х
83
7,1
41,6
26,2
5,1
19,0
30,1
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
40
“ЎзДЖТСУ” терма жамоаси ўйинчиларни шахсий ва гуруҳ тайёргарлигини баҳолаш
қайдномаси кўрсатиб ўтилган махсус тайёргарлик машқлари мажмуаси тузилган уларнинг
техник-тактик тайёргарлиги қай даражада ўзгарганлигини машғулотлар давомида олинган
натижаларни таққослаш орқали аниқлаш мумкин.
Чунки уларни тайёргарлиги 3 босқичда ўтказилди. Уларни мусобақа жараёнида
педагогик кузатувлар олиб борилди. Шунинг учун уларни машғулоти жараёни меъёрда
кўрсатилган ҳолатда мураккаблаштириб бориш керак. Хужум ва ҳимояда техник-тактик
ҳаракатларни мажмуавий машқларда акс эттириб ўтилган.
Уларни индивидуал хусусиятини ҳисобга олиб машғулотларни олиб бориш керак
деб ўйлайман.
Шунда янада юқорироқ натижага эришиш мумкин.
REFERENCES
1.
Ш.Ф.Тулаганов Показатели физической подготовленности гандболистов молодежной
сборной команды Республики Узбекистан, Спортивні ігри, 2022. №2.
2.
Мўминов А. Ш. Гандболчи-талабаларда турли функционал ҳолатлардан тўпни
дарвоза бурчакларидаги нишонларга отиш аниқлигини ўқув йили давомида ўзгариш
динамикаси // фан-cпортга Учредители: Узбекский государственный университет
физической культуры и спорта. – №. 6. – С. 33-35.
3.
A.Sh, Muminov, M. M. Roziboyev, and B. A. Azimkulov. "Tools and methods of
development of handball players at the preliminary preparation stage."
Proceedings of 3rd
International Multidisciplinary Scientific Conference Global Technovation
. 2021.
4.
Мўминов, А. Ш. "Спорт педагогик маҳоратини ошириш."
Гандбол) ўқув қўлланма–
Тошкент: “Илмий-техника ахбороти-пресс нашриёти
200 (2021).
5.
Муминов А. Ш. Методы улучшения экстренной медицинской помощи при
политравме (современные аспекты) //Евразийский журнал медицинских и
естественных наук. – 2023. – Т. 3. – №. 1 Part 1. – С. 152-155.
6.
Мўминов
А.
Ш.
Малакали
гандболчиларнинг
техник
ҳаракатларини
такомиллаштириш //Fan-Sportga. – 2023. – №. 1. – С. 12-15.
7.
Мўминов А. Ш. Гандболчи-талабаларда танани чап ва ўнг томонга айлантириш
таъсирида вақт-оралиқни фарқлаш реакцияларининг ўзгариш динамикаси //Fan-
Sportga. – 2022. – №. 1. – С. 42-44.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
41
8.
Фозилов Х. Қ., Тулаганов Ш. Ф. Бурчак ўйинчиларининг техник-тактик
ҳаракатларини
такомиллаштириш
//Евразийский
журнал
академических
исследований. – 2023. – Т. 3. – №. 2. – С. 67-74.
9.
Тулаганов Ш. Ф., Фозилов Х. Ёш гандболчиларнинг тезкор-куч сифатини
ривожлантириш услублари //Fan-Sportga. – 2022. – №. 6. – С. 18-20.
10.
Тўлаганов Ш.Ф., Мўминов А.Ш. Турли малакали гандболчиларнинг чаққонлик
сифати кўрсаткичларини таҳлилий ўрганиш //Фан-cпортга. – 2021. – №. 1. – с. 23-25.
11.
Мўминов А. Ш. Малакали гандболчи қизларнинг жисмоний тайёргарлигини
оширишда айланма машғулотдан фойдаланиш самарадорлиги //Fan-Sportga. – 2024. –
№. 3. – С. 86-91.
12.
Muminоv А.Sh, Аtаjаnоv R.T. "
Gаndbоldi uyrеtiw mеtоdikаsi
"
Гандбол) ўқув қўлланма –
Тошкент - “MЕTОDİST NАSHRİYОTİ” -2023, 175 b.
13.
Mo‘minov A.
Sport o‘yinlarida shug‘ullanuvchi sportchilarning gandbol sport turi bo‘yicha
jismoniy texnik-taktik tayyorgarlik darajasini tekshirish //
NamDU Ilmiy Axborotnomasi. –
2024. – №. 11. – С. 927-930.
14.
Мўминов
А.
Ш.
Малакали
гандболчиларнинг
техник
ҳаракатларини
такомиллаштириш //Fan-Sportga. – 2023. – №. 1. – С. 12-15.
15.
Мўминов А. Ш. Мусобақа олди даврида малакали марказ ўйинчиларини ҳужумдаги
техник-тактик ҳаракатларини такомиллаштириш //Fan-Sportga. – 2024. – №. 7. – С. 17-
22.
16.
МЎМИНОВ А., РАХМАТИЛЛАЕВ М. Technology of development of speed qualities of
young handball players //O'zMU xabarlari. – 2022. – Т. 1. – №. 10.
17.
Muminov
A.
Sh.
EFFECTIVENESS
OF
DEVELOPING
THE
PHYSICAL
PREPARATION OF SKILLED HANDBALL PLAYER GIRLS'WITH THE HELP OF
CIRCULAR TRAINING //Mental Enlightenment Scientific-Methodological Journal. –
2024. – Т. 5. – №. 03. – С. 247-258.
18.
Мўминов А. Ш. ГАНДБОЛЧИ ТАЛАБАЛАРНИ ТЕХНИК УСУЛЛАРГА ЎРГАТИШ
УСУЛЛАРИ ВА УЛАРНИ НАЗОРАТ ҚИЛИШ ЙЎЛЛАРИ //Academic research in
educational sciences. – 2021. – Т. 2. – №. Special Issue 1. – С. 246-253.
19.
Muminov A. S. EFFECTIVENESS OF DEVELOPING THE PHYSICAL PREPARATION
OF SKILLED HANDBALL PLAYER GIRLS'WITH THE HELP OF CIRCULAR
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
42
TRAINING //Mental Enlightenment Scientific-Methodological Journal. – 2024. – Т. 5. – №.
03. – С. 247-258.
20.
Mo‘minov A.
SPORT O‘YINLARIDA SHUG‘ULLANUVCHI SPORTCHILARNING
GANDBOL
SPORT
TURI
BO‘YICHA
JISMONIY
TEXNIK-TAKTIK
TAYYORGARLIK DARAJASINI TEKSHIRISH //
NamDU Ilmiy Axborotnomasi. – 2024.
– №. 11. – С. 927-930.
21.
Мўминов А. Ш. Малакали гандболчи қизларнинг жисмоний тайёргарлигини
оширишда айланма машғулотдан фойдаланиш самарадорлиги //Fan-Sportga. – 2024. –
№. 3. – С. 86-91.
22.
Muminоv А.Sh, Аtаjаnоv R.T. "
Gаndbоldi uyrеtiw mеtоdikаsi
"
Гандбол) ўқув қўлланма
– Тошкент - “MЕTОDİST NАSHRİYОTİ” -2023, 175 b.
